II SA/OP 133/06

II SA/Op 133/06 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2006-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Naumowicz
Jerzy Krupiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 1241/06 - Wyrok NSA z 2007-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez W. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...], nr [...], w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem – M. C. oraz związanych z tym składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
W uzasadnieniu podniesiono, że W. C. wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2005 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M. C. Rozpatrując powyższy wniosek, decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T. odmówił stronie przyznania świadczeń w formie:
1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanego na M. C.,
2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na M. C.,
3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na M. C. Jako powód odmowy podano przebywanie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Syn W. C. – M. C. jest bowiem umieszczony w Specjalistycznym Ośrodku Wychowawczym w P., przy ul. [...] i uczęszcza do Zespołu Szkół Specjalnych przy ul. [...]. Z uwagi na fakt, że dziecko ma zapewnioną specjalistyczną opiekę i wychowanie oraz możliwość rewalidacji przez wszystkie dni tygodnia w całym roku kalendarzowym, nie zostały spełnione – zdaniem organu I instancji - przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu W. C. podniosła, że syn przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym 4 dni w tygodniu, ma duże problemy ze zdrowiem i będzie przebywał w Ośrodku do czasu otrzymania aparatów słuchowych. Gdy otrzyma aparaty zostanie zabrany ze szkoły i do czasu załatwienia indywidualnego nauczania będzie dowożony do szkoły z domu.
Organ odwoławczy przytoczył treść mającego zastosowanie w sprawie przepisu art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) i wskazał, że unormowanie to wymienia przesłanki negatywne, wystąpienie których powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. I tak, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Z załączonych do akt dokumentów wynika, że M. C. orzeczeniem o niepełnosprawności zaliczony został do osób niepełnosprawnych, na okres do dnia 23.09.2008r. i niepełnosprawność ta datuje się od urodzenia. Orzeczenie zawiera wskazania dotyczące konieczności sprawowania zwiększonej stałej opieki pielęgnacyjnej oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka lub osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z dokumentacji sprawy wynika ponadto, że M. C. został umieszczony w Specjalistycznym Ośrodku Wychowawczym [...] w P., przy ul.[...] (zaświadczenie ośrodka z dnia 19.09.2005r. nr [...] oraz zaświadczenie 27.10.2005r. nr [...]) i realizuje tam obowiązek szkolny, uczęszczając do Zespołu Szkół Specjalnych w P. Pozwala to na przyjęcie, iż jego pobyt w tym ośrodku związany jest m.in. z koniecznością kształcenia. Z § 4 statutu Ośrodka wynika, że jego celem jest stworzenie właściwych warunków wychowawczych, zdrowotnych i materialnych dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży, zapewnienie możliwości kształcenia, właściwej realizacji procesów rozwoju i rewalidacji. Natomiast z § 5 statutu wynika, że ośrodek prowadzi działalność w ciągu całego roku kalendarzowego, we wszystkie dni tygodnia, jako placówka, w której nie są przewidziane ferie szkolne. Pozwala to na przyjęcie, że M. został umieszczony w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie przez okres co najmniej 5 dni w tygodniu, a umieszczenie w tej placówce nastąpiło w związku z koniecznością kształcenia i rewalidacji. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w sprawie zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która powoduje, że W. C. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, albowiem nie zachodzi konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Nie jest istotne w sprawie ile dni w tygodniu dziecko faktycznie przebywa w ośrodku, a świadczenie jest uzależnione od tego przez jaki okres placówka zapewnia całodobowe utrzymanie. Specjalny Ośrodek Wychowawczy [...] w P. prowadzi działalność w ciągu całego roku kalendarzowego, we wszystkie dni tygodnia, jako placówka, w której nie są przewidziane ferie szkolne. Zatem przebywanie dziecka w tej placówce cztery dni lub krócej nie pozwala na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze podniesiono, że syn skarżącej M. C. przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym tylko cztery dni w tygodniu, a w domu nie może pozostawać, gdyż nie miałby warunków do kontynuowania nauki. Co tydzień jest jednak zabierany z ośrodka w celu pogłębienia więzów rodzinnych, a na czas pobytu poza domem skarżąca zapewnia mu odzież i opiekę lekarską w razie choroby. Wskazano też na trudną sytuację materialną rodziny, w której oprócz syna M., pozostaje także trójka innych dzieci. Do skargi dołączono zaświadczenia Ośrodka na okoliczność, że rodzice M. C. ponoszą częściową odpłatność za pobyt dziecka i są dyspozycyjni w razie jego choroby, a także na okoliczność, że w okresie od 27 października 2005 r. do 29 stycznia 2006 r. nie korzystał on z Ośrodka z przyczyn zdrowotnych.
Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania tej decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji i płynącego stąd obowiązku oceny według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji, należało na wstępie stwierdzić, że zasadnie organy obydwu instancji jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przyjęły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej ustawą, a jedyna zasadnicza kontrowersja pomiędzy stronami dotyczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "b" ustawy.
Wedle tego przepisu:
1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
2. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 3-10 stosuje się odpowiednio.
3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 420,00 zł miesięcznie.
4. Świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę.
5. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;
3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;
4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie.
Nie stanowi przedmiotu sporu stan faktyczny sprawy, a w szczególności fakt spełnienia przez skarżącą przesłanek pozytywnych wskazanych w ust. 1 – 2 cytowanego przepisu. Nie budzi też kontrowersji i to, że syn skarżącej został umieszczony w placówce czynnej całotygodniowo przez cały rok, w tym także w okresie feryjnym. W końcu skarżąca udokumentowała, że faktyczny czas pobytu dziecka w placówce nie przekracza okresu pięciu dni w tygodniu, a często jest on krótszy w przypadkach leczenia dziecka, które odbywa się w domu.
W takim stanie rzeczy zgodzić się należało ze stanowiskiem organów, że wykładnia ust. 5 przepisu art. 17 ustawy, zawierającego przesłanki negatywne, wyłączające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pochodnych składek, a w szczególności pkt 2 lit. "b", musi być zgodna z jego gramatycznym brzmieniem.
Przesłanką jego stosowania, a tym samym wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest:
1. umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę
2. umieszczenia dziecka w placówce zapewniającej taką opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu
Co do pierwszej przesłanki przyjąć należało, iż Specjalny Ośrodek Wychowawczy [...] w P. mieści się w ustawowej (legalnej) definicji instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 3 pkt 7 ustawy), gdyż ustawodawca zaliczył do tej kategorii także placówki opiekuńczo – wychowawcze, bez względu na formę prawną i organizacyjną takich jednostek i bez względu na zakres ponoszenia przez rodziców dziecka odpłatności za jego pobyt w tej jednostce (wymóg zapewnienia nieodpłatnego pełnego utrzymania dotyczy szkół).
W zakresie drugiej z przesłanek negatywnych ustawodawca w sposób wyraźny powiązał jej spełnienie z charakterem placówki, a nie z faktycznym czasem pobytu dziecka w takiej placówce. Gdyby przyjąć wykładnię prezentowaną w skardze redakcja przepisu musiałaby być inna. Ustawodawca musiałby oddzielić przecinkiem lub innym znakiem interpunkcyjnym wyrażenie "w placówce zapewniającej całodobową opiekę" od wyrażenia "przez co najmniej 5 dni w tygodniu", tak by odnieść drugi człon tego wyrażenia do części wstępnej przepisu, wskazującej na wymóg umieszczenia osoby wymagającej opieki w odpowiedniej placówce. Brak takiego znaku interpunkcyjnego stwarza konieczność przyjęcia, iż wyrażenie "w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu", w powiązaniu z częścią wstępną przepisu, stanowi odrębną normę prawną, której spełnienie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku nakierowanego na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Norma ta dotyczy wyłącznie statusu placówki opiekuńczo – wychowawczej a nie stopnia wykorzystania placówki, w której umieszczono osobę uprawnioną.
Konkludując, przyjąć należy, iż w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, mogącej uzasadniać ingerencję kasacyjną sądu administracyjnego. Nie stwierdzono też tego rodzaju uchybień procesowych, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia organów administracyjnych.
Wskazywane w skardze okoliczności związane z długotrwałą chorobą dziecka i rezygnacją - w okresie tej choroby - z korzystania z pobytu dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, nie mogły mieć wpływu na ocenę prawną zaskarżonej decyzji, jako że jak już wspomniano na wstępie, z punktu widzenia oceny legalności decyzji znaczenie ma nie tylko stan prawny, ale i stan faktyczny istniejący w dacie jej podejmowania, a nie stan faktyczny istniejący w dacie wyrokowania przez ten sąd.
Zasada oceny decyzji z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa, jako jedynego kryterium obowiązującego w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyklucza możliwość uwzględnienia skargi na skutek zastosowania zasad słuszności czy zasad współżycia społecznego, a do tego sprowadzałoby się uwzględnienie argumentów skargi odnoszących się do trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej.
Z przedstawionych wyżej względów należało uznać zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji za zgodne z prawem, stąd na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.