II SA/Op 130/04

II SA/Op 130/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Wójcik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
OSK 1770/04 - Wyrok NSA z 2005-07-21
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. "a"
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Sentencja
W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: asesor sądowy Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2004r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej uchyla w całości zaskarżoną decyzję, określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasadza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 14 maja 2003 r. J. L. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie mu świadczeń pieniężnych z tytułu prześladowań, obejmujących dzieci urodzone w czasie trwania pracy przymusowej rodziców, deportowanych na teren III Rzeszy w jej granicach z 1937 r.
Do wniosku dołączył dokumentację potwierdzającą pracę i pobyt na robotach przymusowych w Niemczech w miejscowości [...] całej jego rodziny w okresie od dnia 8 maja 1943 r. do dnia 9 maja 1945 r., postanowienie weryfikacyjne Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką wraz z rozstrzygnięciem Odwoławczej komisji Weryfikacyjnej tej Fundacji oraz zawiadomienia o przyznanych świadczeniach a nadto orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Po uzupełnieniu dokumentacji o opinię Zarządu Wojewódzkiego Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Niemiecką w O. z dnia 1 sierpnia 2003 r., wyrażającego stanowisko o braku podstaw do przyznania takiego świadczenia w świetle przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm./, zwaną dalej ustawą o świadczeniach, która swym zakresem nie obejmuje dzieci małoletnich, skarżący pismem z dnia 4 sierpnia 2003 r. podtrzymał swój wniosek, powołując się dodatkowo na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, potwierdzające jego zdaniem zasadność wniosku.
Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 wskazanej wyżej ustawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił J. L. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że materiał dowodowy sprawy potwierdza fakt doznania prześladowań, jednakże nie są one objęte przepisami powołanej ustawy.
We wniosku skierowanym do tego samego organu o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, iż spełnia warunki wynikające z art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 omawianej ustawy i zakwestionował stanowisko, że w stanie faktycznym sprawy deportacja nie miała miejsca. Wskazał na niewątpliwy fakt wywiezienia na roboty przymusowe jego rodziców i jego urodzenie w okresie, gdy byli z tego tytułu poddawani represji w rozumieniu cytowanej ustawy, co spowodowało również poddanie go takiej samej represji we wskazanym okresie czasu. Zaakcentował, iż niejasność przepisów nie może służyć za podstawę odmowy prawa do świadczeń, a ponadto przepisy ustawy nie wprowadzają granic wiekowych dla osób starających się o świadczenia.
Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną z powołaniem się na przepisy art. 127 § 3 i art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit."a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy wymienionej powyżej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], będącą przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, że urodzenie się wnioskodawcy w czasie pobytu jego rodziców na robotach przymusowych w Niemczech w 1943 r. nie mieści się w pojęciu represji zdefiniowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy, skoro nie nastąpiło jego wywiezienie do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie może mieć natomiast znaczenia sposób załatwienia jego roszczeń przez fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie".
W skardze na tę decyzję, wnosząc o jej uchylenie, skarżący powołał się na orzecznictwo sądowe i zarzucił organowi nieprawidłową wykładnię pojęcia "deportacja". Wskazał, iż przepisy ustawy nie wymagają wykazania przez osoby represjonowane faktycznego wykonywania pracy przymusowej, wystarczającym jest bowiem wykazanie przesłanek uzasadniających zaliczenie do jednej dwóch kategorii osób represjonowanych wskazanych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, z wnioskiem o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Uzasadniając stanowisko co do meritum sprawy organ podtrzymał w całości argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Wobec braku sprzeciwu strony skarżącej co do wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaistniały przesłanki wymienione w przepisie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 / do jej rozpoznania w tym trybie.
Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości. Poza sporem pozostaje, iż rodzice i rodzeństwo skarżącego zostali wywiezieni na roboty przymusowe do pracy w majątku ziemskim w P., znajdującym się na terenie III Rzeszy i przebywali tam od dnia 8 maja 1943 r. Skarżący urodził się w dniu 25 października 1943 r., a więc w 5-tym miesiącu pobytu jego rodziny na tych robotach i przebywał tam wraz z rodziną do dnia 9 maja 1945 r.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie polega zatem na odpowiedzi na pytanie, czy fakt urodzenia się dziecka w czasie, gdy rodzice jego byli poddani represji w rozumieniu omawianej ustawy, powoduje również objęcie tegoż dziecka jej przepisami i w konsekwencji - nabycie prawa do świadczeń w niej przewidzianych. W stanie faktycznym sprawy chodzi zatem o wykładnię przepisu art. 2 pkt 2 lit. a / ustawy o świadczeniu pieniężnym, który określa pojęcie represji polegającej na deportacji / wywiezieniu / do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. W orzecznictwie sądowym dotyczącym kwestii nabywania uprawnień z omawianej ustawy ugruntowany został pogląd, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a / wskazanej ustawy — pobyt w obozie pracy lub na robotach przymusowych / przykładowo wskazać można wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2001 r. sygn. akt III RN 1 12/99 oraz z dnia 6 kwietnia 2000 r. sygn. akt III RN 143/99 Wokanda 2000/9/31 /. Konsekwentnie zatem przyjmowano, m.in. we wskazanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego, a także w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 674/00, iż prawo do uzyskania rekompensaty pieniężnej za doznane krzywdy spowodowane deportacją przysługuje wszystkim osobom, które w latach 1939 - 1945 były poddane represji przez okres co najmniej 6 miesięcy, i to bez względu na wiek, albowiem prawo to nie zostało uzależnione od wieku osoby deportowanej i rodzaju wykonywanej pracy. Prawo to wiąże się wyłącznie z faktem deportacji i czasem pobytu w warunkach represji. Zatem obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia jest wyłącznie wykazanie faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy przymusowej / lub na robotach przymusowych /, nie musi ona natomiast wykazywać, że faktycznie taką pracę wykonywała. Taki kierunek wykładni omawianego przepisu Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela.
Konsekwencją powyższego stanowiska jest akceptacja poglądu o prawie do świadczenia przysługującego dziecku, które wraz z rodzicami / lub jednym z nich / zostało osadzone w obozie pracy przymusowej lub wywiezione na roboty przymusowe. W stanie faktycznym sprawy dziecko urodziło się już w czasie pobytu na robotach przymusowych. W odniesieniu do takiej sytuacji Sąd w pełni aprobuje tę linię orzecznictwa sądowego, w której przyjmuje się, iż spełnienie przesłanek prowadzących do uznania, iż deportacja miała miejsce następuje także w sytuacji, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Także i w tym wypadku jest to konsekwencją przyjęcia wykładni, iż o represji nie decyduje wiek dziecka ani też to, czy faktycznie pracowało. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia ponadto tożsamość celu deportacji. Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do jego rodziców, a skoro tak, to również dziecko urodzone przez kobietę w warunkach deportacji musi być uznane za poddane takiej samej represji. W orzecznictwie NSA dotyczącym tego zagadnienia zaprezentowano dodatkowo stanowisko, iż odmienne traktowanie osób, które urodziły się w warunkach deportacji ich rodziców, w stosunku do osób osadzonych w obozach pracy lub wywiezionych na roboty przymusowe w wieku dziecięcym lub niemowlęcym, godziłoby w zasady słuszności i poczucie sprawiedliwości / tak NSA w wyroku z dnia 11 lutego 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 834/01 i podobnie w wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04 /. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę stanowisko to w pełni podziela.
Reasumując, przeciwne stanowisko zaprezentowane przez organ rozstrzygający wniosek o przyznanie omawianego świadczenia, jako nie odpowiadające przedstawionej powyżej wykładni przytaczanego powyżej przepisu, spowodowało naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając o kosztach postępowania sądowego w oparciu o. przepis art. 200 , zaś co do wykonalności zaskarżonej decyzji — na podstawie art. 152 wskazanej ustawy.