II SA/OP 113/23

II SA/Op 113/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 72 ust. 1, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Inspektor sądowy Magdalena Figurniak-Cis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 stycznia 2023 r., nr SKO.40.3584.2022.dr w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2022 r., nr DIG-RTG.8041.8.2022, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej O. S. kwotę 1067 (tysiąc sześćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej wniesionej przez O. S. (dalej też: strona, skarżąca, egzaminatorka) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej też: SKO, organ odwoławczy) z dnia 31 stycznia 2023 r., nr SKO.40.3584.2022.dr, utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa Opolskiego (dalej też: Marszałek, organ I instancji) z dnia 1 sierpnia 2022 r., nr DIG-RTG.8041.8.2022 o unieważnieniu egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B odbytego w dniu [...] 2022 r. przez K. S. (dalej też: kursant).
Wydanie tych decyzji nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu [...] 2022 r. K. S. przystąpił w WORD w [...] do egzaminu państwowego na prawo jazdy w zakresie kategorii B – część praktyczna. Egzaminatorka O. S. dwukrotnie negatywnie oceniła wykonanie zdania nr 2 "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i do tyłu", co skutkowało przerwaniem egzaminu i wynikiem negatywnym.
W dniu 6 maja 2022 r. kursant złożył skargę na wynik egzaminu państwowego do Marszałka, za pośrednictwem Dyrektora WORD w [...], na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2022 r., poz. 655 ze zm., dalej też: ustawy lub w skrócie: u.k.p.). Pismem z 20 maja 2022 r. Dyrektor WORD przekazał skargę kursanta wraz z wyjaśnieniami egzaminatorki do Marszałka.
Po wszczęciu postępowania w dniu 7 lipca 2022 r. Marszałek wydał decyzję z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr DIG-RTG.8041.8.2022 (sprostowaną postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr DIG-RTG.8041.8.2022), na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 67 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami oraz art. 104 § 1 K.p.a., którą unieważnił egzamin państwowy K. S. na prawo jazdy kategorii B z [...] 2022 r.
W uzasadnieniu Marszałek wskazał, że kryteria poprawności wykonania zadania nr 2 zostały określone w tabeli nr 2, załącznika nr 10 rozporządzenia Ministra Transportu, Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (błąd: winno być powołane rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów, opubl. Dz. U. 2019 r., poz. 1206 – przypis Sądu). Dla zadania "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tyłu" tabela 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia określono następujące kryteria: upewnienie się o możliwości jazdy oraz ocena sytuacji wokół pojazdu, płynna jazda do przodu i tyłu, w trakcie jazdy do tyłu obserwacja toru jazdy pojazdu zgodnie z techniką kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterka. Kryteria wykonania zadania sprowadzają się do przyporządkowania czynności wykonywanych w ramach poszczególnych zadań egzaminacyjnych do kryteriów ich oceny określonych w tabeli nr 4, załącznika nr 2 do rozporządzenia, a ściślej rzecz ujmując chodzi o upewnienie się o możliwości jazdy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem analizy są w szczególności kryteria oceny zadania (przygotowanie do jazdy), albowiem wykonanie tego zadania zostało ocenione przez egzaminatora negatywnie i zadecydowało o negatywnym wyniku egzaminu praktycznego. Zadanie to ma charakter wieloelementowy, składający się z szeregu różnych wymienionych w poz. 2 tabeli nr 4 obligatoryjnych czynności stanowiących kryteria oceny wykonania tego zadania, mających charakter nałożonych na osobę egzaminowaną obowiązków. Natomiast niektóre z tych czynności wzbogacone zostały przez egzaminatora opisem sposobu ich wykonania. Egzaminator ocenił negatywnie pierwszą jak i drugą próbę egzaminu ze względu na to, że w jego ocenie osoba egzaminowana przed ruszaniem do tył nie upewniła się dostatecznie wyraźnie o możliwości jazdy.
W ocenie Marszałka w świetle obowiązujących przepisów i ich podstawowej wykładni nie można zaakceptować stanowiska egzaminatora, gdyż przepis nie precyzuje w jaki dokładnie sposób powinno wyglądać upewnienie się o możliwości jazdy. Zdający w drugiej próbie jazdy do tyłu wyraźnie sprawdził i upewnił się o możliwości jazdy. "Tym samym wymaganie aby obrócić głowę w lewą stronę następnie w prawą stronę o 90 stopni, jest nadinterpretacją przepisu w zakresie kryteriów wykonania zadania egzaminacyjnego. Po analizie materiału filmowego Marszałek nie dopatrzył się błędu w wykonaniu zadania "upewnienie się o możliwości jazdy".
Końcowo Marszałek powołał się na przepis art. 72 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami i stwierdził, że po unieważnieniu egzamin na prawo jazdy kategorii B dla K. S. zostanie powtórzony na koszt Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego w [...].
W odwołaniu z dnia 7 listopada 2022 r. od decyzji Marszałka O. S. zarzuciła organowi I instancji naruszenie:
1) prawa materialnego, tj.:
a) art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w związku z § 12 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało nieprawidłowym wnioskowaniem, że przy ustaleniu wyniku państwowego egzaminu praktycznego w zakresie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B doszło do nadinterpretacji normy prawnej; zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, część praktyczna egzaminu może zostać zakończona przed wykonaniem wszystkich określonych zakresem egzaminu zadań jedynie w przypadku, gdy zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego; zaś wedle § 12 ust. 2 ww. rozporządzenia, części praktycznej egzaminu państwowego przeprowadzanej w ruchu drogowym nie można przeprowadzić w przypadku, gdy osoba egzaminowana przystępująca do egzaminu państwowego kieruje pojazdem na placu manewrowym w sposób pozwalający stwierdzić, że jej zachowanie zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego lub naraża swoje życie i zdrowie na uszczerbek; zdaniem skarżącej, takie zachowanie wyczerpuje dwukrotne nieprawidłowe wykonanie zadania, o którym mowa w poz. 2-10 tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia (§ 12 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia); podniosła przy tym, że cofanie (jazda do tyłu) jest manewrem nietypowym dla normalnego ruchu pojazdów mechanicznych, w trakcie jego wykonywania kierujący pojazdem ma ograniczone możliwości obserwacji i oceny sytuacji na drodze, a także wokół pojazdu, a przy jego realizacji istnieje bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu, dlatego też prawidłowa realizacja została uzależniona od spełnienia określonych kryteriów; natomiast w myśl art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym kierujący pojazdem jest obowiązany przy cofaniu ustąpić pierwszeństwa innemu pojazdowi lub uczestnikowi ruchu i zachować szczególną ostrożność, a w szczególności: sprawdzić, czy wykonywany manewr nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia oraz upewnić się, czy za pojazdem nie znajduje się przeszkoda, w razie trudności w osobistym upewnieniu się kierujący jest obowiązany zapewnić sobie pomoc innej osoby; zaś zgodnie z art. 2 pkt 22 Prawa o ruchu drogowym szczególna ostrożność to ostrożność polegającą na zwiększeniu uwagi i dostosowaniu zachowania uczestnika ruchu do warunków i sytuacji zmieniających się na drodze, w stopniu umożliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie; odwołująca się podkreśliła, że w chwili rozpoczęcia manewru znajdowała się obok pojazdu i obserwowała osobę egzaminowaną, która przed ruszeniem do tyłu popatrzyła wyłącznie przez lewą i prawą szybę pojazdu, nie odwracając głowy w kierunku jazdy, a także nie patrząc zarówno w prawe, jak i wewnętrzne lusterko; dlatego w jej ocenie, jako egzaminatora przeprowadzającego egzamin, zachowanie egzaminowanego nie wypełniało wskazanych powyżej przesłanek zachowania szczególnej ostrożności; ocena podejmowana przez nią jako egzaminatora w toku trwania egzaminu państwowego na prawo jazdy jest decyzją uwzględniającą okoliczności, których organ nie może dostrzec z materiału audio-wideo pochodzącego z kamery nieskierowanej na egzaminowanego;
b) § 28 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a wskazanego wyżej rozporządzenia "poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu jej częściowo", co skutkowało błędną wykładnią i wnioskowaniem przez organ, że do oceny wykonania zadania egzaminacyjnego przyjęto kryterium pozaustawowe, a w konsekwencji, że przy ustaleniu wyniku państwowego egzaminu praktycznego w zakresie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B doszło do nadinterpretacji normy prawnej; skarżąca podniosła, że osoba egzaminowana uzyskała negatywny wynik części praktycznej egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B w związku z dwukrotnym nieprawidłowym wykonaniem tego samego zadania egzaminacyjnego pn. "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem mchu do przodu i tylu"; zgodnie z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia, część praktyczna egzaminu państwowego polega na wykonaniu na placu manewrowym zadań określonych dla prawa jazdy kategorii AM, Al, A2, A, B1 lub B w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia; zgodnie ze wskazanym załącznikiem kryteria oceny prawidłowości wykonania tego zadania to in.in. upewnienie się o możliwości jazdy: a) wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym, b) ocena sytuacji wokół pojazdu oraz 5) dla prawa jazdy kategorii AM*, B1, B, C1, C, D1 - płynna jazda pasem ruchu do przodu i tyłu (w przypadku kategorii AM*, B i B1 w trakcie jazdy do tyłu obserwacja toru jazdy pojazdu zgodnie z techniką kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterka; tymczasem organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że negatywnie zostało przez nią ocenione kryterium "przygotowania do jazdy", które nie jest częścią zadania pn. "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tylu". Przygotowanie do jazdy, sprawdzenie stanu technicznego podstawowych elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy to odrębne zadanie opisane w tabeli nr 2 poz. 1 oraz podlegające ocenie według kryteriów z tabeli nr 4 poz. 1 stanowiących część załącznika nr 2 do rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2019 r. - zadanie to egzaminowany wykonał poprawnie i po jego pozytywnej ocenie mógł przejść do wykonywania kolejnego zadania; organ pierwszej instancji przy wydawaniu kwestionowanego rozstrzygnięcia pominął wszelkie zasady techniki kierowania pojazdem, które zgodnie z § 23 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2019 r. także stanowią kryterium oceny prawidłowości wykonania zadania i przez to dokonał nieprawidłowej interpretacji wyniku egzaminu; zgodnie z przyjętymi zasadami, zdający rozpoczynając manewr jazdy do tyłu winien dokładnie sprawdzić otoczenie wokół pojazdu poprzez spojrzenie w oba lusterka boczne oraz lusterko wsteczne, następnie lewą rękę położyć na kierownicy, natomiast prawe ramię oprzeć na oparciu fotela pasażera; przed wprawieniem pojazdu w ruch egzaminowany winien wykonać skręt tułowia tak, aby mógł obserwować otoczenie za pojazdem przez tylną szybę; dopiero po wykonaniu wszystkich czynności można ruszyć z miejsca (tak m.in. Henryk Próchniewicz. Wojciech Rosiecki, Piotr Wagner [w:] e-Podręcznik "Kierowca Doskonały" Praktyczna Nauka Jazdy - Technika kierowania samochodem, wyd. Grupa IMAGE Sp. z o.o., Warszawa 2004-2013, s. 75-77);
2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:
a) art. 80 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie i przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przejawiające się uznaniem, że nagranie utrwalające przebieg egzaminu zarejestrowane z kamery rejestrującej obraz (zamontowanej wewnątrz pojazdu w jego przedniej części i skierowanej na wprost widok do przodu) i dźwięk stanowi bezsprzecznie, że osoba egzaminowana wykonała zadanie egzaminacyjne polegające na ruszaniu do tyłu w sposób prawidłowy i spełniający kryteria; strona stwierdziła bowiem, że konstatacja organu pierwszej instancji, iż osoba zdająca w drugiej próbie jazdy do tyłu wyraźnie sprawdziła i upewniła się o możliwości jazdy, stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 K.p.a.; z tego powodu uważa, że organ ten dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego przekroczył granice swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że została ona podjęta w oparciu o analizę materiału wideo z kamery znajdującej się w przedniej części pojazdu skierowanej na maskę samochodu (widok do przodu), gdyż w pojeździe nie było kamery skierowanej na osobę zdającego; organ pierwszej instancji nie dopatrzył się błędu w wykonaniu zadania "upewnienie się o możliwości jazdy", podczas gdy nie jest to zadanie, a jedno z kryteriów oceny wykonania zadania pn. "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tylu"; niemniej jednak, uznanie organu, że nagranie utrwalające przebieg egzaminu zarejestrowane z kamery rejestrującej obraz (zamontowanej wewnątrz pojazdu w jego przedniej części skierowanej na wprost widok do przodu) i dźwięk stanowi bezsprzecznie, że osoba egzaminowana wykonała zadanie egzaminacyjne polegające na ruszaniu do tylu w sposób prawidłowy i spełniający kryteria; stanowi bezsprzecznie o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów; organ dokonał zatem oceny wykonania zadania egzaminacyjnego nie mając de facto możliwości jakiejkolwiek weryfikacji zachowania zdającego wewnątrz pojazdu, w tym w szczególności wykonania go zgodnie z kryteriami i techniką kierowania pojazdami;
b) art. 72 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 67 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami poprzez błędne zastosowanie i przekroczenie przez organ kompetencji przy wydawaniu decyzji administracyjnej o unieważnieniu państwowego egzaminu praktycznego w zakresie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B; zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa konstrukcja art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami uaktywnia kompetencję organu do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego jedynie wówczas, gdy w następstwie przeprowadzenia go z naruszeniem przepisów ustawy nie można zaakceptować jego wyniku; oznacza to tym samym, że owo naruszenie prawa musi bezpośrednio przekładać się na zasadność końcowego wyniku egzaminu: pozytywnego, bądź negatywnego.
W ocenie odwołującej się, w trakcie przeprowadzania egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B K. S. nie doszło do naruszenia jakichkolwiek przepisów, a zachowanie osoby egzaminowanej nie wypełniało kryteriów prawidłowego wykonania zadania egzaminacyjnego, a ponadto powodowało bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia uczestników ruchu drogowego.
Odwołująca się wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. SKO w Opolu, po rozpatrzeniu odwołania egzaminatorki, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, że K. S. w dniu 6 maja 2022 r. złożył skargę w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w [...] dotyczącą egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B przeprowadzonego [...] 2022 r., podczas którego egzaminatorem była O. S. a przekazaną przez Dyrektora WORD Marszałkowi. Zdaniem kursanta egzamin ten został niesłusznie negatywnie oceniony. Egzaminatorka kwestionowała wykonanie zadania nr 2. Było to spowodowane brakiem fizycznego odwrócenia głowy do tyłu pojazdu w celu popatrzenia przez tylną szybę. W jego ocenie, wykonał to zadanie poprawnie, ponieważ upewnił się o możliwości jazdy, w tym poprawnie ocenił sytuację wokół pojazdu. Dodał, że przygotowując się do jazdy, ustawił lewe zewnętrzne lusterko tak, że widział lewy bok pojazdu i lewy obszar przestrzeni za pojazdem, a ponadto ustawił prawe zewnętrzne lusterko tak, że widział prawy bok pojazdu i prawy obszar przestrzeni za pojazdem; natomiast w wewnętrznym lusterku przez tylną szybę widział obszar przestrzeni za pojazdem. Z tych względów uważa, że dzięki poprawnie ustawionym lusterkom był w stanie ocenić sytuację wokół pojazdu. Ponadto, dodatkowo spojrzał przez prawą i lewą szybę, aby wyeliminować ryzyko zagrożenia w punkcie martwym ("półgłosem powiedziałem o tym żeby rejestrator mógł zarejestrować chociaż dźwięk że to robię").
W odpowiedzi na powyższą skargę O. S. w piśmie z 20 maja 2022 r. stwierdziła, że K. S. podczas wykonywania zadania: "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i do tyłu", nie upewnił się o możliwości jazdy do tyłu, nie oceniając sytuacji wokół pojazdu, w pierwszej jak i w drugiej próbie wykonywania zadania. W jej ocenie, osoba egzaminowana dwukrotnie nieprawidłowo wykonała to samo zadanie, co skutkowało wynikiem negatywnym.
Dyrektor Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego w [...] przy piśmie z 20 maja 2022 r. przekazał opisaną wyżej skargę Marszałkowi Województwa Opolskiego. Jednocześnie wyjaśnił, że z zapisów w arkuszu przebiegu części praktycznej egzaminu państwowego wynika, że negatywny wynik egzaminu został ustalony z powodu dwukrotnie nieprawidłowo wykonanego zadania nr 2 na placu manewrowym - "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem mchu do przodu i do tyłu" (brak upewnienia się o możliwości ruszenia).
Organ odwoławczy w uzasadnieniu prawnym decyzji podniósł, że materialnoprawna podstawa zaskarżonej decyzji znajduje się w ustawie o kierujących pojazdami. Stosownie do art. 67 ust. 1 u.k.p. marszałek województwa sprawuje nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych w zakresie prawa jazdy (zob. art. 51 u.k.p.), w ramach którego: rozpatruje skargi dotyczące egzaminu (pkt 1); kontroluje działalność wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego w zakresie przeprowadzania egzaminów (pkt 2); unieważnia egzamin (pkt 4).
Zgodnie z art. 68 u.k.p. skargę dotyczącą egzaminu państwowego wraz z jej uzasadnieniem składa się w terminie 14 dni od dnia, w którym był przeprowadzany egzamin, do marszałka województwa, za pośrednictwem dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (ust. 1). Egzaminator jest stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy (ust. la). Dyrektor wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego przesyła skargę wraz z wyjaśnieniami i niezbędną dokumentacją, w tym odpowiednio z zapisem przebiegu praktycznej części egzaminu państwowego, o którym mowa w art. 54 ust. 1 (tj. zarejestrowanym za pomocą urządzenia technicznego służącego do zapisu obrazu i dźwięku), lub wraz z pisemną informacją egzaminatora nadzorującego, o którym mowa w art. 54 ust. 6, w terminie 14 dni od dnia jej złożenia (ust. 2).
W myśl art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Wedle art. 72 ust. 2 u.k.p. marszałek województwa unieważnia egzamin państwowy: 1) z urzędu; 2) na wniosek dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego. Po myśli art. 72 ust. 3 u.k.p. unieważniony egzamin przeprowadza się ponownie na koszt wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego.
Z treści powołanego przepisu art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. wynika, że zadaniem organu administracji publicznej jest ocena, czy w trakcie czynności egzaminacyjnych zostały naruszone przepisy prawa, które mogą stanowić podstawę do oceny, że egzamin powinien zostać unieważniony. Podkreślić przy tym należy, że użyty przez ustawodawcę w ww. regulacji zwrot "niezgodny z przepisami ustawy" oznacza zarówno niezgodność z przepisami ustawy o kierujących pojazdami oraz z przepisami wykonawczymi do ww. ustawy, tj. mającym zastosowanie w sprawie rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach.
Zgodnie § 23 ust. 1 lit. a rozporządzenia część praktyczna egzaminu państwowego polega na wykonaniu na placu manewrowym zadań określonych dla prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, BI lub B w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia.
Egzaminatorka kwestionowała poprawność wykonania przez osobę egzaminowaną zadania nr 2 określonego w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i do tyłu". Z opisu kryterium oceny zadania 2, określonego w poz. 2 tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia, w wynika, że kryterium to obejmuje m.in. upewnienie się o możliwości jazdy: a) wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym, b) ocena sytuacji wokół pojazdu.
Tymczasem z nagrania przebiegu egzaminu praktycznego utrwalonego na płycie DVD dołączonej do akt sprawy wynika, że osoba egzaminowana wykonując wyraźny ruch głową zerknęła w boczne lusterka (lewe i prawe) oraz w lusterko środkowe. Ponadto, należy uwzględnić, że prawidłowe ustawienie lusterek pozwala na prawidłowe dokonanie oceny sytuacji wokół pojazdu i wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym. W konsekwencji nie można zgodzić się z oceną, że egzaminowany nie spełnił kryterium nr 3, ustalonego dla zadania nr 2, pod pozycją 2 w tabeli 4 załącznika nr 2 do zarządzenia, polegającego na upewnieniu się o możliwości jazdy w związku z brakiem wykluczenia prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w mchu drogowym oraz brakiem dokonania oceny sytuacji wokół pojazdu. W ocenie Kolegium, działania podjęte przez egzaminowanego uznać należało za prawidłowe i wystarczające do spełnienia omawianego warunku upewnienia się o możliwości jazdy.
W zakresie spornego warunku nie została określona technika jego spełnienia. W szczególności nie został ustalony wymóg obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu przez odchylenie głowy w bok i spojrzenie za siebie przez tylną szybę. Technika kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterka, w zakresie zadania nr 2, została ustalona wyłącznie dla kryterium płynnej jazdy pasem ruchu do przodu i tyłu, określonego pod nr 5 wskazanej tabeli nr 4. Skoro ustawodawca nie przewidział takiej techniki wprost lub chociażby w drodze odesłania w ramach kryterium nr 3, to nie można jej uznać jako spełniającej wymogi tego warunku.
Podkreślenia przy tym wymaga, że organy administracji publicznej - zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a. - działają na podstawie przepisów prawa. Z tego względu nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zgłoszonym przez stronę zakresie odnoszącym się do techniki kierowania pojazdami, wynikającej z literatury tematu. Źródłem ich działania nie mogą być zatem zasady techniki kierowania pojazdem wynikające z literatury. Z tego powodu również nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut odwołania dotyczący naruszenia przez organ § 28 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia przez uznanie, że technika kierowania pojazdem, wynikająca z powołanego podręcznika, stanowi kryterium pozaustawowe do oceny wykonania zadania egzaminacyjnego.
W okolicznościach sprawy w świetle obowiązujących przepisów i ich podstawowej wykładni, nie można zatem zaakceptować stanowiska egzaminatora co do nieprawidłowości wykonania omawianego zadania, ponieważ przepis prawa nie precyzuje, w jaki dokładnie sposób powinno wyglądać upewnienie się o możliwości jazdy, stanowiąc jedynie o wykluczeniu prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i ocenie sytuacji wokół pojazdu, co na podstawie zgromadzanego materiału dowodowego można stwierdzić, że zostało wykonane przez osobę egzaminowaną. O nieprawidłowym wykonaniu zadania egzaminacyjnego w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w związku z § 28 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia można mówić jedynie wtedy, gdy zarówno zadanie wykonywane przez osobę egzaminowaną, jak ocena wykonania przez osobę egzaminowaną tego zadania, nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, w szczególności w przepisach Prawa o ruchu drogowym.
Zatem należało przyjąć, że możliwe było spełnienie kryterium upewnienia się o możliwości jazdy poprzez dokonanie sprawdzenia obszaru wokół pojazdu za pomocą lusterek (dwóch bocznych i wstecznego). Tym samym, wobec ujawnienia na nagraniu takiej okoliczności, a jednocześnie braku ustalenia okoliczności mogących wskazywać na brak panowania nad pojazdem, czy też na takie inne zachowanie osoby zdającej, które zagrażałoby bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego, w ocenie SKO, nie było podstaw do stwierdzenia, że w zakresie omawianego warunku naruszone zostało kryterium egzaminacyjne. W podobnym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wydał 11 maja 2021 r. wyrok o sygn. akt II SA/Op 177/21 (dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
SKO odrzuciło zarzut naruszenia art. 80 K.p.a. przez ocenę tylko na podstawie zawartej w aktach płyty DVD z zapisem video przedmiotowego egzaminu z zewnątrz (kamera skierowana była na plac manewrowy m.in. na pojazd ruszający do tyłu), podkreślając, że decyzja została podjęta w oparciu o analizę także z kamery znajdującej się w przedniej części pojazdu skierowanej na maskę samochodu (widok do przodu). Na ocenę dotyczącą zasadności wydania decyzji o unieważnieniu egzaminu państwowego na prawo jazdy nie ma wpływu okoliczność, iż organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołał przepisy nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. Nie miało to bowiem żadnego wpływu na wynik sprawy wobec niezmienionego brzmienia opisu kwestionowanego zadania i kryteriów poprawności jego wykonania.
W skardze sądowoadministracyjnej egzaminatorka zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu i zarzuciła jej naruszenie:
I.) przepisów prawa materialnego, a to:
1) art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że zaistniała przesłanka unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B K. S. z dnia [...] 2022 r., gdyż przedmiotowy egzamin był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy o kierujących pojazdami oraz że ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik,
2) art. 52 ust. 2 ustawy w zw. § 12 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r, w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2019 r. poz. 1206 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie za niezgodną z przepisami prawa oceny dokonanej przez egzaminatora dotyczącej dwukrotnego, nieprawidłowego wykonania przez osobę egzaminowaną manewru polegającego na ruszaniu z miejsca oraz jeździe pasem ruchu do przodu i do tyłu, tj. zadania egzaminacyjnego określonego pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do tego rozporządzenia, w związku z brakiem upewnienia się przez tę osobę o możliwości jazdy,
3) § 23 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach w zw. z zadaniem egzaminacyjnym określonym pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do tego rozporządzenia i kryterium nr 3 lit. a i b ustalonego dla zadania egzaminacyjnego nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do tego rozporządzenia, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że:
- w części praktycznej egzaminu państwowego w zakresie wykonania na placu manewrowym tego zadania egzaminacyjnego jedynie zerknięcie przez osobę egzaminowaną w boczne lusterka (lewe i prawe) oraz w lusterko środkowe stanowi prawidłowe spełnienie kryterium nr 3 ustalone dla zadania nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia polegające na upewnieniu się o możliwości jazdy poprzez wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i oceny sytuacji wokół pojazdu,
- w zakresie warunku określonego pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia i dla kryterium nr 3 lit. a i b ustalonego dla zadania egzaminacyjnego nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia nie została określona technika jego spełnienia, w szczególności, że nie został ustalony wymóg obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu przez odchylenie głowy w bok i spojrzenie za siebie przez tylną szybę a technika kierowania przez tylną szybę pojazdu i luterka, w zakresie zadania nr 2, została ustalona wyłącznie dla kryterium płynnej jazdy pasem ruchu do przodu i tyłu, określonego pod nr 5 wskazanej tabeli nr 4;
II.) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7, art. 77. art. 80 K.p.a., w zw. z art. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez błędne uznanie przez organy I i II instancji, że osoba egzaminowana w drugiej próbie jazdy do tyłu wyraźnie sprawdziła i upewniła się o możliwości jazdy, wykonując wyraźny ruch głową zerknęła w boczne luterka oraz w lusterko środkowe, podczas gdy osoba egzaminowana nie sprawdziła i nie upewniła się o możliwości jazdy oraz poprzez błędne uznanie przez organy I i II instancji, że egzaminowany K. S. spojrzał przez prawą i lewą szybę, podczas gdy jego machanie głową miało jedynie zaakcentować nieudolną próbę sprawdzenia i upewnienia się o możliwości jazdy, zaś w istocie do poprawnego wykonania tego zadania egzaminacyjnego nie doszło, gdyż jak wynika z analizy przedmiotowego zapisu zapis wideo, egzaminowany wykonał jedynie mechaniczny gest kiwania głową, bez dokonania koniecznej obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu poprzez odchylenie głowy w bok i spojrzenia za siebie przez tylną szybę pojazdu.
III.) Wskazując na powyższe zarzuty egzaminatorka wniosła o:
1) o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 stycznia 2023 r. i decyzji I instancji,
2) o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu tak sformułowanych zarzutów i wniosków skarżąca podniosła, że zgodnie z przepisem § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia część praktyczna egzaminu państwowego polega na wykonaniu na placu manewrowym zadań określonych: dla prawa jazdy kategorii AM, Al, A2, A, BI lub B w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Jak wynika z powołanych przepisów, zadanie egzaminacyjne określone pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia obejmuje "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tylu", natomiast kryterium nr 3 lit. a i b ustalone dla zadania nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia obejmuje: ,,upewnienie się o możliwości jazdy przez: a) wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym, b) ocenę sytuacji wokół pojazdu.".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu błędnie przyjęło w zaskarżonej decyzji, że w części praktycznej egzaminu państwowego w zakresie wykonania na placu manewrowym tego zadania jedynie zerknięcie przez osobę egzaminowaną w boczne lusterka (lewe i prawe) oraz w lusterko środkowe stanowi prawidłowe spełnienie kryterium nr 3 ustalone dla zadania nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia polegające na upewnieniu się o możliwości jazdy poprzez wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i oceny sytuacji wokół pojazdu. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że przyjęte przez egzaminatora kryterium oceny nie znajdowało natomiast umocowania w przepisach prawa, zaś działania podjęte przez egzaminowanego uznać należało za prawidłowe i wystarczające do spełnienia omawianego warunku upewnienia się o możliwości jazdy.
Wykładnia przyjęta przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu dla zadania egzaminacyjnego określonego pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia i dla kryterium nr 3 lit. a i b ustalonego dla zadania egzaminacyjnego nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia jest błędna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu błędnie stwierdziło, że w zakresie spornego warunku nie została określona technika jego spełnienia, w szczególności, że nie został ustalony wymóg obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu przez odchylenie głowy w bok i spojrzenie za siebie przez tylną szybę a technika kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterko, w zakresie zadania nr 2, została ustalona wyłącznie dla kryterium płynnej jazdy pasem ruchu do przodu i tyłu, określonego pod nr 5 wskazanej tabeli nr 4.
Podniosła, że wbrew twierdzeniom organu I i II instancji, K. S. nieprawidłowo wykonał zadanie egzaminacyjne w obydwu próbach. Prawidłowe wykonanie zadania egzaminacyjnego nr 1 określonego pod poz. 1 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia (,,Przygotowanie do jazdy, sprawdzenie stanu technicznego podstawowych elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy", dla którego to zadania ustalono kryterium nr 1 ustalonym dla zadania egzaminacyjnego nr 1 pod poz. 1 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia "sprawdzenie stanu technicznego podstawowych elementów pojazdów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ruchu drogowego", w którego części zawartej w pkt 2 "osoba egzaminowana musi zaprezentować, że potrafi sprawdzić: właściwe ustawienie fotela, lusterek, zagłówków i zapięcie pasów bezpieczeństwa (jeżeli pojazd jest w nie wyposażony), upewnienie się czy drzwi pojazdu są zamknięte sposób wykonania części zadania określonej w pkt 2 obejmuje min.: w lewym lusterku osoba egzaminowana powinna widzieć lewy bok pojazdu i lewy obszar przestrzeni za pojazdem, w prawym lusterku osoba egzaminowana powinna widzieć prawy bok pojazdu i prawy obszar przestrzeni za pojazdem, - w wewnętrznym lusterku osoba egzaminowana powinna widzieć przez tylną szybę obszar przestrzeni za pojazdem'') pozwala na prawidłowe dokonanie oceny sytuacji wokół pojazdu i wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym, czyli prawidłowe spełnienie kryterium nr 3 ustalone dla zadania nr 2 pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia.
Dokonując prawidłowej wykładni zadania egzaminacyjnego określonego pod poz. 2 w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia obejmującego "Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tyłu", zgodnie z kryterium nr 3 lit. a i b ustalonego dla tego zadania egzaminacyjnego pod poz. 2 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia, które obejmuje: upewnienie się o możliwości jazdy: wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i ocenę sytuacji wokół pojazdu, należy odwołać się przykładowo do art. 23 ust. 1 pkt 3 lit. a i b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 988 ze zm.), który stanowi, że kierujący pojazdem jest obowiązany przy cofaniu, czyli jeździe do tyłu, ustąpić pierwszeństwa innemu pojazdowi lub uczestnikowi ruchu i zachować szczególną ostrożność, a w szczególności: (a) sprawdzić, czy wykonywany manewr nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia oraz (b) upewnić się, czy za pojazdem nie znajduje się przeszkoda; w razie trudności w osobistym upewnieniu się kierujący jest obowiązany zapewnić sobie pomoc innej osoby. Jak wynika z powyższego, w celu wykluczenia prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i dokonania oceny sytuacji wokół pojazdu, aby kierujący mógł prawidłowo przeprowadzić manewr cofania powinien on ocenić całą przestrzeń boczną z prawej i lewej strony pojazdu oraz przez tylną szybę pojazdu i lusterko tylne - wewnętrzne (również poprzez odchylenie głowy w bok i spojrzenie za siebie przez tylną szybę). Cofanie pojazdu, czyli jazda do tyłu, jest manewrem specjalnym, którego inni użytkownicy dróg oraz osoby znajdujące się na drodze cofanego pojazdu w zasadzie nie przewidują. Nakłada to na kierującego pojazdem szczególne obowiązki. Wymagania zostaną spełnione w dwóch tylko przypadkach, a mianowicie albo kierowca sam dokładnie widzi drogę za cofającym się pojazdem, albo ma kontakt wzrokowy z inną osobą ustawioną tak, że widzi ona dokładnie tę drogę i może natychmiast zasygnalizować o niebezpieczeństwie. W treści art. 23 ust. 1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym brak jest zapisu, że ciążący na wykonującym manewr cofania obowiązek obserwowania jezdni, sprowadza się wyłącznie do momentu poprzedzającego przystąpienie do wykonywania tego manewru. Kierujący pojazdem ma obowiązek obserwowania jezdni, zarówno przed przystąpieniem do wykonania tego manewru, jak i cały czas w czasie jego trwania, aż do zakończenia, zaś każda interpretacja zawężająca ten okres obserwacji jest nieuprawniona (zob. A. Mezglewski, M. Nowikowska, J. Kurek, Prawo o ruchu drogowym. Komentarz. Warszawa 2020).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu błędnie przyjęło, że skoro przepis prawa nie precyzuje, w jaki dokładnie sposób powinno wyglądać upewnienie się o możliwości jazdy, stanowiąc jedynie o wykluczeniu prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i ocenie sytuacji wokół pojazdu, to można stwierdzić, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że zostało to wykonane przez osobę egzaminowaną.
Według skarżącej organ II instancji niezasadnie przyjął błędne ustalenia organu I instancji, że osoba egzaminowana w drugiej próbie jazdy do tyłu wyraźnie sprawdziła i upewniła się o możliwości jazdy, wykonując wyraźny ruch głową zerknęła w boczne luterka oraz w lusterko środkowe, podczas gdy zapis wideo przebiegu egzaminu znajdujący się w aktach sprawy, zarejestrowany z kamery zewnętrznej, w przeciwieństwie do egzaminatora znajdującego się obok pojazdu, w którym osoba egzaminowana wykonywała czynności egzaminacyjne, nie pozwala na precyzyjne ustalenie, że osoba egzaminowana w drugiej próbie jazdy do tyłu wyraźnie sprawdziła i upewniła się o możliwości jazdy, zaś analiza stanu faktycznego dokonana w oparciu o zapis wideo jest błędna. Zarówno organ I, jak i II instancji, błędnie przyjęły, że egzaminowany K. S. spojrzał przez prawą i lewą szybę, podczas gdy jego machanie głową miało jedynie zaakcentować nieudolną próbę sprawdzenia i upewnienia się o możliwości jazdy, zaś w istocie do poprawnego wykonania tego zadania egzaminacyjnego nie doszło, gdyż jak wynika z analizy zapisu wideo, egzaminowany wykonał jedynie mechaniczny gest kiwania głową, bez dokonania koniecznej obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu poprzez odchylenie głowy w bok i spojrzenia za siebie przez tylną szybę pojazdu.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, a uczestnik postępowania nie zajął żadnego stanowiska procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące zasad współżycia społecznego. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przeprowadzona według wskazanych kryteriów ocena legalności wykazała, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.
II. W sprawie występują nieprawidłowości przede wszystkim odnośnie do ustaleń istotnych okoliczności faktycznych sprawy a w konsekwencji zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone właściwie a ustalenia organów pozostawiają nie dające się usunąć wątpliwości.
III. Poddana kontroli Sądu decyzja rozstrzyga o unieważnieniu egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii B zdawanego przez kursanta. Materialną podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2022 r., poz. 655 ze zm., obecnie Dz. U. 2023 r., poz. 622) zwanej nadal "ustawą" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2019 r., poz. 1206) nadal zwanego "rozporządzeniem". Podstawę faktyczną podjęcia decyzji stanowi z kolei ustalenie, że podczas egzaminu praktycznego na placu manewrowym egzaminatorka nieprawidłowo stwierdziła dwukrotne, błędne wykonanie zadania egzaminacyjnego polegającego na ruszaniu z miejsca oraz jeździe pasem ruchu do przodu i do tyłu.
Wskazać trzeba, że przepis art. 67 ustawy wyznacza generalną regułę kompetencyjną, zgodnie z którą marszałek województwa sprawuje nadzór nad przeprowadzeniem egzaminów państwowych, o których mowa w art. 51 (tj. egzaminów na poszczególne kategorie prawa jazdy). W ramach tego nadzoru, stosownie do art. 67 ust. 1 pkt 4 ustawy mieści się unieważnienie egzaminu, które zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy może nastąpić, jeżeli - tak jak uznano w niniejszej sprawie - egzamin był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. W tym zakresie, zdaniem Sądu, nadzór obejmuje swoim zakresem merytoryczną ocenę przeprowadzonych egzaminów przy uwzględnieniu kryteriów ustalonych w przepisach ustawy i rozporządzenia.
Zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 1 pkt 2 ustawy, część praktyczna egzaminu dotyczy sprawdzenia umiejętności w zakresie zgodnego z przepisami, bezpiecznego, energooszczędnego, sprawnego i nieutrudniającego innym uczestnikom ruchu poruszania się, odpowiednio do uprawnienia, o które ubiega się osoba zdająca egzamin, w ruchu drogowym motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z takiego pojazdu i przyczepy oraz tramwajem. W przypadku prawa jazdy kategorii B część praktyczna egzaminu przeprowadzanego na placu manewrowym wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego obejmuje sprawdzenie podstawowych umiejętności w zakresie panowania nad pojazdem odpowiednim dla uprawnień prawa jazdy tej kategorii (art. 51 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy). Na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy część praktyczna egzaminu może zostać zakończona przed wykonaniem wszystkich określonych zakresem egzaminu zadań jedynie w przypadku, gdy zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego. Użyty w tym przepisie zwrot "jedynie w przypadku" wyraźnie wskazuje, że tylko zaistnienie sytuacji, w której "zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego", może być podstawą do przerwania egzaminu. Ponadto użyty przez ustawodawcę zwrot "zagraża bezpośrednio" wskazuje, że powinno to być zachowanie, które realnie powoduje zagrożenie. W zakresie części praktycznej egzaminu, przeprowadzanej na placu manewrowym, przez zachowanie osoby egzaminowanej zagrażające bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego lub narażające jej życie i zdrowie na uszczerbek, stosownie do § 12 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 rozporządzenia, rozumie się m.in. dwukrotne nieprawidłowe wykonanie zadania, o którym mowa w poz. 2-10 tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Stosownie też do § 28 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia osoba egzaminowana uzyskuje negatywny wynik z części praktycznej egzaminu państwowego, jeżeli dwukrotnie nieprawidłowo wykonała to samo zadanie egzaminacyjne.
IV. Za niezgodną z przepisami ustawy organy uznały ocenę egzaminatorki dotyczącą dwukrotnego, nieprawidłowego wykonania przez kursanta manewru polegającego na ruszaniu z miejsca oraz jeździe pasem ruchu do przodu i do tyłu, tj. zadania określonego pod poz. 2 tabeli 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia, w związku z brakiem właściwego upewnienia się o możliwości jazdy. Dokonując powyższej oceny Sąd rozważył zarzuty skargi i podzielił stanowisko strony co do wadliwości zaskarżonej decyzji polegającej m. in. na błędnym powołaniu się przez Marszałka na przepisy poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach. Ten błąd nie miałby żadnego wpływu na wynik sprawy i wobec tego nie uzasadniałby sam w sobie uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyby postępowanie dowodowe było prawidłowe, bo przepisy załączników do rozporządzenia z 2016 r. i rozporządzenia z 2019 r. zawierają podobne zapisy co do zakwestionowanego zadania egzaminacyjnego. Postępowanie dowodowe nie było jednak prawidłowe.
V. Oceniając w pierwszej kolejności prawidłowość dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia Sąd uznał, że zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia przez Marszałka i SKO w Opolu. Organy orzekające dysponowały pismem egzaminowanego kursanta zainteresowanego unieważnieniem egzaminu praktycznego, wyjaśnieniami złożonymi na piśmie przez egzaminatorkę, której w prowadzonym postępowaniu, z mocy art. 68 ust. 1a ustawy przysługuje status strony, pisemnym stanowiskiem Dyrektora WORD w [...] oraz nagraniem przebiegu egzaminu praktycznego na płycie DVD, które ma obiektywny charakter. Tyle tylko, że do oceny organów Dyrektor WORD przedstawił niekompletny materiał dowodowy. W szczególności przekazano nagranie egzaminu tylko z kamery zewnętrznej, umieszczonej na placu manewrowym nie obejmującej całej trasy przemieszczenia się samochodu oraz z kamery wewnątrz pojazdu, ale skierowanej do przodu, na maskę pojazdu, przez co ta z kolei kamera nie rejestrowała w ogóle zachowania kierowcy. Podkreślenia wymaga, że Sąd badając legalność dokonanej oceny i analizując zgromadzone dowody zapoznał się z materiałem na załączonej płycie DVD i uznał, że nie może on stanowić jedynego obiektywnego środka dowodowego a już na pewno być przesądzającym o prawidłowości ustaleń organów co do przebiegu egzaminu oraz kwalifikacji prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia.
VI. Tymczasem art. 7 K.p.a. wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wynika z niego obowiązek organu administracji państwowej wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa materialnego. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Inaczej mówiąc bez należytego ustalenia stanu faktycznego nie ma prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego.
W myśl zasady ustalonej w art. 8 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny w tym, w zakresie postępowania odwoławczego, także w odniesieniu do okoliczności powoływanych w odwołaniu. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. W odniesieniu do tej zasady, jak również zasady wynikającej z art. 8 K.p.a. doniosłą rolę pełni z kolei uzasadnienie decyzji, które nie może być sformułowane ogólnikowo i powinno dokładnie wyjaśniać przyczyny dokonanej przez organ oceny.
Ponadto przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 K.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny. Natomiast w myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
VII. Nagranie egzaminu w postaci zapisu obrazu i dźwięku zarejestrowanego na płycie DVD, jako rejestracja za pomocą urządzenia technicznego, o jakim mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. czyli sporządzonym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, niewątpliwie stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone i korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Podlega jednak ocenie jak każdy inny dowód. Co więcej to nie jedyny środek dowodowy dostępny organowi w sprawie o unieważnienie egzaminu na prawo jazdy. W sytuacji faktycznej rozpatrywanej sprawy organy obu instancji oceniały słowo przeciwko słowu. W szczególności ocenę egzaminatorki konfrontowały z oświadczeniem kursanta dysponując dodatkowo nagraniem z kamery zewnętrznej umieszczonej na placu i kamery wewnątrz kabiny skierowanej na maskę pojazdu. Na rejestracji egzaminu kamerą zewnętrzną nie jest jednak dostatecznie widocznie zachowanie kursanta przez cały czas najpierw wykonywania zadania nr 1, a następnie zadania nr 2 (brak możliwości ustalenia wszystkich szczegółów z wnętrza kabiny, w tym "zamazana" sylwetka kierowcy (refleks przedniej szyby), ewentualnie wypowiedzi towarzyszących wykonywanym czynnościom). Zdaniem Sądu do pełnej, niebudzącej wątpliwości oceny zdarzeń konieczne było zapoznanie się z nagraniem tej części egzaminu praktycznego z kamery umieszczonej w kabinie samochodu, ale skierowanej na kierowcę. Z akt sprawy przedłożonych sądowi nie wynika aby Dyrektor WORD taki materiał ze skargą kursanta przedłożył Marszałkowi. Nie wynika też aby Marszałek domagał się uzupełnienia przedstawionych mu akt sprawy. Jeżeli nawet wbrew dotychczasowej praktyce nie zarejestrowano przebiegu egzaminu kamerą umieszczoną wewnątrz samochodu skierowaną na kierowcę, to na nagraniu z kamery zewnętrznej widać, że na placu manewrowym podczas egzaminu poza egzaminatorką i kursantem obecna jest osoba trzecia (mężczyzna). Według oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie był to instruktor nauki jazdy prowadzący kursanta w czasie kursu nauki jazdy. Osobę tą należało bezwzględnie przesłuchać w charakterze świadka, a jeżeli jego zeznania nie wyjaśniłyby nadal istotnych wątpliwości w zakresie oceny stanu faktycznego należało przesłuchać bezpośrednio zainteresowanych w charakterze strony. Stroną postępowania administracyjnego jest bowiem w sprawie zakończonej decyzją z art. 72 ustawy kursant i egzaminator.
VIII. W celu wyczerpującego rozpoznania sprawy i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego organy powinny bowiem w razie potrzeby sięgać także po inne dostępne dowody. Zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Ponadto, jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, na podstawie art. 75 § 2 K.p.a., organ może odebrać od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Nie można też zapominać o treści art. 86 K.p.a. stanowiącym, że "jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę". Tymczasem w realiach rozpatrywanej sprawy organ I instancji oparł się tylko na nagraniu z kamer, na których nie widać dostatecznie zachowania kierowcy, nota bene bez sporządzenia protokołu a co najmniej notatki urzędowej z odtworzenia (oględzin) tego środka dowodowego (art. 67 § 1 i § 2, art. 72, art. 75 § 1 i art. 79 K.p.a.). Podobnie SKO w Opolu analizowało przebieg egzaminu tylko w oparciu o materiał, który utrwalony został na płycie DVD. Ocena ta doprowadziła do dokonania niepełnych ustaleń, które zdaniem Sądu były niewystarczające do stwierdzenia, że w sprawie zaistniała przesłanka unieważnienia egzaminu określona w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. przedmiotowy egzamin był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy.
Tylko na nagraniu z wnętrza samochodu (kamery skierowanej na kierowcę) będzie widoczne, że wykonując zadanie nr 2, określone w tabeli nr 2, załącznika nr 2 do rozporządzenia - polegające na ruszaniu z miejsca oraz jeździe pasem ruchu do przodu i tyłu, przed rozpoczęciem tego manewru egzaminowany, po uruchomieniu silnika pojazdu i włączeniu świateł odpowiednich do jazdy w ruchu drogowym - o ile nie włączają się automatycznie – należycie upewnia się o możliwości jazdy przez: wykluczenie prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym i ocenę sytuacji wokół pojazdu czyli spełnia kryteria nr 1, 2 i 3 zadania nr 2 z tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Na nagraniu z kamery zewnętrznej dostrzec można, że kursant wykonując ruch głową zerkał w zewnętrzne lusterka (lewe i prawe) oraz w lusterko wewnętrzne (wsteczne). Nie można jednak skonfrontować tych teatralnych gestów kiwania głową z realnym, niewątpliwym upewnieniem się o możliwości jazdy w celu wykluczenia prawdopodobieństwa spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym oraz dokonania oceny sytuacji wokół pojazdu. To, że przyjęty przez egzaminatorkę jeden element kryterium oceny (odwrócenie głowy i spojrzenie przez tylną szybę – dla kontroli sytuacji z tyłu pojazdu) nie znajduje umocowania w przepisach prawa nie oznacza, że każdy ruch głową kursanta w kierunku lusterek ma być poczytany za spełnienie kryteriów zadania nr 2 . Wątpliwości w tym zakresie rozwiać mógł tylko obraz z kamery z wnętrza samochodu na kierowcę, a po ten środek dowodowy organy nie sięgnęły lub sięgnąć nie mogły, w odróżnieniu od powołanej przez organ odwoławczy sprawy o sygn. akt II SA/Op 177/21. Jeżeli zapis kamery skierowanej na kierowcę nie będzie z jakichś względów dostępny pozostaną inne wymienione wyżej środki dowodowe.
IX. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone decyzje nie są prawidłowe bo zostały podjęte z naruszeniem powołanych wyżej przepisów procedury mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i naruszeniem prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji, przy czym koszty postępowania, w tym pełnomocnika z wyboru zasądzono według umówionej i poniesionej przez skarżącą kwoty 850 zł honorarium, co wraz z opłatą sądową (200 zł) i opłatą skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) dało 1067 zł.
X. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych zważań. Po prawidłowym zebraniu dowodów i ocenie istotnych okoliczności stanu faktycznego organy uwzględnią, że zgodnie z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, dla prawa jazdy kategorii B część praktyczna egzaminu państwowego na placu manewrowym polega na wykonaniu zadań określonych w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w pozycji 2 tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia.
Sąd zwraca uwagę, że w zakresie spornego kryterium nr 3, zadania nr 2, tabeli nr 4, załącznika nr 2 do rozporządzenia nie została określona technika jego spełnienia. W szczególności nie został ustalony wymóg obserwacji przestrzeni z tyłu pojazdu przez odchylenie głowy w bok i spojrzenie za siebie przez tylną szybę. Technika kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterka, w zakresie zadania nr 2, została ustalona wyłącznie dla kryterium nr 5 (w trakcie jazdy do tyłu obserwacja toru jazdy pojazdu zgodnie z techniką kierowania przez tylną szybę pojazdu i lusterka). Skoro ustawodawca nie przewidział takiej techniki wprost lub chociażby w drodze odesłania w ramach kryterium nr 3, to nie można jej uznać jako elementu tego kryterium.