II SA/OL 928/24

II SA/Ol 928/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /przewodniczący/
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Pomoc publiczna
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 44
art. 35a ust. 1 pkt 4, art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d, art. 35a ust. 4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 926
par. 6 pkt 2, par. 9 ust. 1, par. 9 ust. 3
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być  finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - t. j.
Sentencja
Dnia 3 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) Protokolant starszy specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania dofinansowania ze środków PFRON 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnej A. K. kwotę 480 złotych (czterysta osiemdziesiąt) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.) w związku z art. 35a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 – ustawa o rehabilitacji) w zw. z § 6 pkt 2 i § 9 ust. 1 i ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926, dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania P.M. (skarżący, strona) od decyzji Prezydenta Miasta E., z upoważnienia którego działał Wiceprezydent Miasta E. (organ pierwszej instancji), z dnia 10 września 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania P. M. dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na likwidację barier w komunikowaniu się w postaci zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem z powodu posiadania zaległości wobec Funduszu
- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy:
Decyzją z dnia 10 września 2024 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania P. M. dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na likwidację barier w komunikowaniu się w postaci zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem z powodu posiadania zaległości wobec Funduszu. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący posiada zaległości finansowe wobec PFRON, które wynikają z umowy nr (...) z dnia 21 maja 2019 r. Toczy się postępowanie egzekucyjne w sprawie zwrotu środków wypłaconych z PFRON. Dofinansowanie ze środków PFRON nie przysługuje jeżeli podmiot ubiegający się o dofinansowanie ma zaległości wobec Funduszu.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że wniosek o dofinansowanie nie został poddany ocenie merytorycznej, zatajono przed nim przebieg postępowania, a zaległość na rzecz PFRON nie mogła zostać spłacona z uwagi na trudną sytuację materialną znaną organowi. Dodał, że został wprowadzony w błąd co do niemożności złożenia wniosku o umorzenie zaległości.
W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji z 14 października 2024 r. Kolegium podniosło, że § 9 ust. 1 rozporządzenia stwierdza jednoznacznie, iż dofinansowanie ze środków Funduszu nie przysługuje, jeżeli podmiot ubiegający się o dofinansowanie ma zaległości wobec Funduszu lub podmiot ten był, w ciągu trzech lat przed złożeniem wniosku, stroną umowy o dofinansowanie ze środków Funduszu, rozwiązanej z przyczyn leżących po stronie tego podmiotu. W sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarżący posiada zaległość względem Funduszu. Skarżący przyznał to również w odwołaniu. Dotyczy ona umowy nr (...) z dnia 21 maja 2019 r. W dniu 8 października 2019 r. wystawiono wezwanie do zwrotu nienależnie pobranych środków z PFRON oraz zgłoszono przestępstwo dotyczące fałszowania dokumentów. Wobec P. M. toczy się postępowanie egzekucyjne - bezskuteczne - w sprawie zwrotu środków wypłaconych nienależnie z PFRON. Zatem organ pierwszej instancji w pełni zasadnie odmówił stronie przyznania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na likwidację barier w komunikowaniu się w postaci zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem z powodu posiadania zaległości wobec Funduszu. Dopiero rozliczenie zaległości i zamknięcie postępowania egzekucyjnego otworzy możliwość ubiegania się o stosowne środki z Funduszu.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej.
W piśmie procesowym z 28 kwietnia 2025 r. będącym uzupełnieniem skargi, pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji Kolegium naruszenie:
- 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżącemu nie przysługuje dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier w komunikowaniu się w postaci zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie, że w sprawie nie występują przesłanki do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;
- § 9 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie powinien ten przepis być brany pod uwagę;
- § 9 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego zastosowanie, i nieuwzględnienie indywidualnej sytuacji skarżącego który stara się o umorzenie zaległości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy o rehabilitacji oraz przepisy wykonawcze - rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r.
Stosownie do art. 35a ust. 1 pkt 4 ustawy o rehabilitacji do zadań powiatu należy podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności. Natomiast według art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o rehabilitacji do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych.
Z kolei w art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji zostało zawarte upoważnienie dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów zadań, o których mowa w ust. 1, które mogą być finansowane ze środków Funduszu, z uwzględnieniem wymagań, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie tych zadań, a także trybu postępowania i zasad ich dofinansowania ze środków Funduszu. W jej wykonaniu regulacje dotyczące zadań powiatu, o których mowa w art. 35a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zostały zawarte w w.w. rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r.
W myśl § 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych - osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Bezsprzecznie objęty przedmiotowym wnioskiem zakup laptopa wraz z oprogramowaniem, który stanowi urządzenie przeznaczone do zdalnej komunikacji, przyczynia się do likwidacji barier w tym zakresie.
Dofinansowanie zadań ze środków Funduszu następuje na wniosek złożony do powiatowego centrum pomocy rodzinie lub powiatowego urzędu pracy (§ 10 rozporządzenia), który ma spełniać określone w § 11 rozporządzenia wymogi formalne.
Jednakże przepis § 9 ust. 1 rozporządzenia stwierdza jednoznacznie, że dofinansowanie ze środków Funduszu nie przysługuje, jeżeli podmiot ubiegający się o dofinansowanie ma zaległości wobec Funduszu lub podmiot ten był, w ciągu trzech lat przed złożeniem wniosku, stroną umowy o dofinansowanie ze środków Funduszu, rozwiązanej z przyczyn leżących po stronie tego podmiotu (taka sytuacja nie zaistniała w sprawie). Przepis ten statuuje przesłankę negatywną przyznania dofinansowania. Brzmienie tego przepisu jest jednoznaczne i nie pozostawia pola do dowolnej interpretacji. Zaległość wobec Funduszu wyłącza możliwość uzyskania dofinansowania. Nie ma tu znaczenia z jakiego tytułu zaległość względem Funduszu powstała, ani jej wysokość, a także stan postępowania egzekucyjnego, czy stopień niepełnosprawności ubiegającego się o dofinansowanie. Dodatkowo w § 9 ust. 3 rozporządzenia (który nie miał w sprawie zastosowania) przewidziano dodatkową przesłankę negatywną związaną z określonym przedmiotowo rodzajem dofinansowania - dofinansowanie likwidacji barier w komunikowaniu się i technicznych nie przysługuje osobom niepełnosprawnym, które w ciągu trzech lat przed złożeniem wniosku uzyskały odpowiednio na te cele dofinansowanie ze środków Funduszu.
Ze stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy wynika, jak przyjęło to prawidłowo Kolegium, że skarżący posiada, czego sam nie kwestionuje, zaległość względem Funduszu. Dotyczy ona umowy nr (...) z dnia 21 maja 2019 r. W dniu 8 października 2019 r. wystawiono skarżącemu wezwanie do zwrotu nienależnie pobranych środków z PFRON oraz zgłoszono przestępstwo dotyczące fałszowania dokumentów. Wobec strony toczy się również postępowanie egzekucyjne - bezskuteczne - w sprawie zwrotu środków wypłaconych nienależnie z PFRON.
Oceniając zasadność skargi należy mieć na względzie, że wymóg określony przepisem § 9 ust. 1 rozporządzenia obowiązuje i znajduje zastosowanie do wszystkich wniosków o dofinasowanie składanych na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji należących do zadań powiatu, uregulowanych we wskazanym wyżej rozporządzeniu, które wydane zostało na podstawie art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji.
Przepis upoważniający zawiera delegację do wydania aktu wykonawczego, także w zakresie wymagań, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie. Hipoteza przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia niewątpliwie zawiera takie "wymagania". Mieści się zatem w zakresie delegacji ustawowej. Przepis określający ten wymóg jest jednoznaczny i nie może być intepretowany w sposób, który w istocie prowadzi do jego obchodzenia.
Zdaniem sądu językowej wykładni § 9 ust. 1 rozporządzenia nie sprzeciwiają się argumenty celowościowe. Przepis ten nie ogranicza i nie dyskryminuje osób niepełnosprawnych, gdyż sytuacja prawna każdego z niepełnosprawnych ubiegających się o dofinasowanie jest w jego świetle taka sama. Przepis ten, podobnie jak pozostałe przepisy tego rozporządzenia określające inne wymogi wniosku, formalizuje procedurę przyznawania dofinasowania w sytuacji, gdy zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia podstawę dofinansowania zadań ze środków Funduszu stanowi umowa zawarta przez starostę z osobą niepełnosprawną lub jej przedstawicielem.
Zawarcie umowy o dofinansowaniu jest w tej sytuacji elementem realizacji zadania publicznego - rehabilitacji społecznej osób niepełnosprawnych. Jest to umowa celowa, nieodpłatna w tym znaczeniu, że przyznający dofinansowanie nie otrzymuje w zamian żadnego ekwiwalentu za udzielone dofinansowanie. Taki charakter i fakt tego, że dofinasowanie następuje ze środków publicznych daje podstawę do określenia pewnych wymogów prowadzących do racjonalizacji przyznawania środków i zarazem kontroli ich wydatkowania (czemu służą przede wszystkim wymogi formalne). Nie jest też tak, że konstytucyjne gwarancje solidarności społecznej i wsparcia dla osób niepełnosprawnych należy rozumieć tak szeroko, że to wsparcie ma być udzielane bez żadnych wymogów i w nieograniczonym stopniu. Dodać należy, że przepis § 9 ust. 1 rozporządzenia nie został uznany za niezgodny z Konstytucją lub delegacją ustawową, jak też nie został przez organy zinterpretowany niezgodnie z jego językowym brzmieniem.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, wywiódł z nich prawidłowe wnioski, przytoczył przepisy prawa znajdujące zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, omówił ich treść oraz prawidłowo je zastosował. Sąd nie dopatrzył się również naruszeń prawa materialnego, które miałoby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie ma też w sprawie innych naruszeń prawa, które obligowały by sąd do uchylenia, albo stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Na podstawie art. 250 p.p.s.a. przyznano pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, którego wysokość ustalono na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764).