II SA/Ol 910/22

II SA/Ol 910/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym w dniu 5 września 2022 r. A. P. (skarżąca, strona) zwróciła się do Wójta Gminy Lubawa o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, A.P..
Wójt Gminy Lubawa działający przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Lubawa (organ I instancji) decyzją z 4 października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan prawny oraz stan faktyczny sprawy. Jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ podał niespełnienie warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia), a także zaistnienie przesłanki negatywnej - wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy (w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła skarżąca. Wskazała, że jej mąż choruje na nadciśnienie tętnicze, ma niedosłuch obustronny, jaskrę, astmę, cierpi na rwę kulszową lewostronną i ma chory kręgosłup. Ponadto leczy się również psychiatrycznie. Podkreśliła, że jako żona sprawująca opiekę nad mężem, zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Pomaga mężowi w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem, przygotowuje posiłki, podaje leki, towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich, pomaga przy rozbieraniu i ubieraniu się.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 2 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że strona nie sprawuje względem męża opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy, niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Z ustaleń dokonanych w postępowaniu wynika, według oceny Kolegium, że zakres wykonywanych czynności obejmuje zwykłe czynności dnia codziennego, czego skutkiem nie jest i nie musi być brak aktywności zawodowej. Czynności podane przez skarżącą: przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, stanowią typowe czynności dnia codziennego. Ponadto są czynnościami gospodarczymi, porządkowymi, a ich wykonywanie bez wątpienia nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Jedynie pomoc w ubieraniu i rozbieraniu się, podawanie leków, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, stanowią czynności opiekuńcze. Jednakże ich zakres również, w opinii organu odwoławczego, nie przesądza o konieczności rezygnacji z zatrudnienia (zwłaszcza w świetle stwierdzeń zawartych w wywiadzie środowiskowym, że "żona w wielu sprawach wyręcza męża", "pomoc ta nie jest niezbędna"). Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego, mąż skarżącej większość czynności jest w stanie wykonać samodzielnie. Porusza się samodzielnie, nie korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego, jest czynnym kierowcą. Towarzyszenie żony podczas wizyt lekarskich "nie jest konieczne". Kolegium z racji rozstrzygania w znacznej liczbie spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego posiada rozeznanie w różnych stanach faktycznych, a ten istniejący w niniejszej sprawie, nie stanowi podstawy do ustalenia na rzecz strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezbędna pomoc w sporadycznie istniejących przypadkach zdarza się bowiem w życiu każdego człowieka. Niejednokrotnie zdarza się, że wskutek choroby istnieje konieczność pozostawania w domu, ograniczenia aktywności, skorzystania z pomocy innych osób przy najprostszych czynnościach. Natomiast sytuacji takich nie można utożsamiać ze stałą długotrwałą opieką, z powodu której brak jest możliwości zatrudnienia, bądź wykonywania innych prac zarobkowych. Utrzymanie porządku w mieszkaniu, w którym mieszka niepełnosprawna osoba, gotowanie, pranie, zaopatrzenie w artykuły żywnościowe czy leki, w ocenie Kolegium także nie mieści się w pojęciu sprawowania opieki, która uniemożliwia podjęcie zatrudniania lub innej pracy zarobkowej. Czynności takie jak robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności ze strony skarżącej. Mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też po zakończeniu pracy. Obowiązki te można pogodzić z pracą zawodową. W ocenie organu odwoławczego zakres wykonywanych czynności w ciągu dnia nie zajmuje takiej ilości czasu, żeby przy należytej organizacji osoba sprawująca opiekę nie mogła podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W ocenie Kolegium sprawowana przez stronę opieka względem męża - z uwagi na rodzaj czynności - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium nie podzieliło natomiast stanowiska organu I instancji, jakoby przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony mógł stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wywiodła skarżąca, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonej decyzji, poprzez przyjęcie, że mąż skarżącej nie wymaga stałej pomocy w codziennej egzystencji, nie wymaga pomocy osób trzecich podczas wizyt lekarskich, większość czynności jest w stanie wykonywać samodzielnie, podczas gdy w rzeczywistości nie jest w stanie wykonywać nawet podstawowych czynności i w związku z tym wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Nadto strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonej dokumentacji medycznej na wskazane okoliczności związane ze stanem zdrowia jej męża, oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza ortopedy i neurologa na okoliczność stanu zdrowia męża skarżącej, ograniczonego poruszania się i konieczności stałej pomocy. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nie zgadza się z opinią pracownika socjalnego. Podkreśliła, że jej mąż ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, choruje na nadciśnienie, jaskrę i astmę. Z powodu obustronnego niedosłuchu nosi aparat słuchowy. Cierpi na rwę kulszową, ma trudności z poruszaniem, korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego. Nadal leczy się psychiatrycznie. Skarżąca zaś z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem zrezygnowała z działalności rolniczej i nie ma żadnego świadczenia. Wskazała, że jej mąż otrzymuje 1200 zł emerytury, z których część wydaje na leki i rehabilitację.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 14 lutego 2023 r. skarżąca wskazała, że stan zdrowia jej męża stale się pogarsza. Cierpi on na wiele chorób i jest pod opieką licznych poradni. Oprócz problemów ze zdrowiem fizycznym leczy się również psychiatrycznie. Strona zwróciła uwagę, że jej mąż ma obustronny niedosłuch i niedowidzi, stąd też podczas wywiadu środowiskowego przytakiwał na pytania pracownika socjalnego. Skarżąca wskazała również na zły stan swojego zdrowia psychicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022r. poz. 2325) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), u.ś.r., nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
Jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostającą z tą opieką w związku przyczynowo – skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.
W niniejszej sprawie trzeba też zwrócić uwagę na szczególny charakter uprzedniej aktywności zawodowej skarżącej, którą jak wskazuje porzuciła na rzecz opieki nad mężem, a którą była działalność rolnicza. Specyfika takiej aktywności jest szczególnie trudna do pogodzenia – zwłaszcza dla kobiety samotnie prowadzącej taką działalność - z opieką nad osobą niepełnosprawną.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy. Nie jest właściwą oceną analizowanie, czy zakres opieki wykracza poza zwykłe warunki w jakich żyją rodziny, które nie muszą się zmagać z niepełnosprawnością członków rodziny. Dokonywanie takich porównań prowadzi w istocie do podważenia uznania, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. NSA wskazał, że nie można nawet wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) opieki lub pomocy.
Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami orzeczenia
o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu)
i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga ona wykonywania opieki lub pomocy
w sposób stały, nie musi polegać na podejmowaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Rozważeniu przez organy musi zatem podlegać tylko czy skarżąca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia.
W warunkach rozpoznawanej sprawy ustalone zostało na podstawie wywiadu środowiskowego (k. 31 akta adm.) i oświadczenia skarżącej złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (k. 29 akta adm.), że mąż skarżącej A. P. choruje na nadciśnienie, od 15 lat na jaskrę i na astmę. Cierpi na obustronny niedosłuch, nosi aparat. Odczuwa dolegliwości związane z rwą kulszową. Bywają epizodyczne sytuacje, kiedy ma trudności w poruszaniu się. Pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów. Ze względu na traumatyczne przeżycia (śmierć matki i teściowej, ubój trzody chlewnej z powodu ASF) korzystał z pomocy psychiatry. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, mąż skarżącej porusza się samodzielnie, nie korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego, jest czynnym kierowcą. Samodzielnie udaje się do lekarza, bądź zabiera ze sobą żonę, lecz nie jest to konieczne. Skarżąca podała, że przygotowuje mężowi posiłki, leki, pomaga w ubieraniu się, robi zakupy, pranie. Często czynności te wykonuje on samodzielnie.
Z obserwacji pracownika socjalnego w trakcie wywiadu wynika, że skarżąca "w wielu sprawach wyręcza męża". We wnioskach wywiadu pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca pomaga swojemu niepełnosprawnemu mężowi w codziennym funkcjonowaniu, lecz pomoc ta nie jest niezbędna, gdyż większość czynności mąż skarżącej jest w stanie wykonać samodzielnie.
Organ odwoławczy uznał, że zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia stronie wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zważywszy, że przeważający zakres czynności wykonywanych przez skarżącą ma charakter porządkowy i organizacyjny związany z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego (zakupy, sprzątanie, pranie) i nie jest związany z czynnościami typowo obsługowymi osoby niepełnosprawnej. Zakres wykonywanych czynności jak i ich charakter pozwalają według Kolegium na uzasadnioną ocenę, że czynności wykonywane przez skarżącą w związku z opieką nad mężem mają charakter organizacyjny i porządkowy. Jedynie pomoc w ubieraniu i rozbieraniu się, podawanie leków, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, stanowią czynności opiekuńcze. Jednakże ich zakres również, w opinii organu odwoławczego, nie przesądza o konieczności rezygnacji z zatrudnienia (zwłaszcza w świetle stwierdzeń zawartych w wywiadzie środowiskowym, że "żona w wielu sprawach wyręcza męża", "pomoc ta nie jest niezbędna"). Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego, skarżący większość czynności jest w stanie wykonać samodzielnie. Porusza się samodzielnie, nie korzysta ze sprzętu rehabilitacyjnego, jest czynnym kierowcą. Towarzyszenie żony podczas wizyt lekarskich "nie jest konieczne".
Należy jeszcze raz podkreślić, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związane jest z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jednocześnie przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, CBOSA).
Tym samym nawet jeśli organ uznał, że skarżąca nie sprawuje opieki nad swoim mężem 24 godziny na dobę a część czynności podopieczny jest w stanie wykonywać samodzielnie, to nie można automatycznie przyjąć, że opieka ta nie ma stałego charakteru i nie odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na ciąg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącą wobec jej męża oraz specyfikę jego chorób. Nie można również nie brać pod uwagę ewentualnych konsekwencji związanych z pozostawaniem przez skarżącą swojego męża bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin. Nie jest zatem kluczowe to, czy podopieczny jest w stanie podejmować podstawowe czynności i czy jest w danym czasie zdolny do samodzielnej egzystencji. Istotna jest właśnie specyfika sprawowanej opieki, która wiąże się bezpośrednio ze schorzeniami i chorobami podopiecznego. Skarżąca zaś wskazała na liczne choroby swojego męża i podkreśliła, że jego stan zdrowia stale się pogarsza. Zwróciła uwagę, że leczy się on również psychiatrycznie. Ponadto ma obustronny niedosłuch i niedowidzi.
Organy powinny zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w takim zakresie żeby dokładnie zbadać i ustalić to, jakie konkretnie czynności pielęgnacyjne i opiekuńcze aktualnie wykonuje skarżąca. Co istotne, należy zweryfikować, ile te czynności zajmują czasu. Dobrą praktyką jest np. dokonanie tzw. spisu tych czynności i ich analiza w kontekście zajmowanego w ciągu dnia czasu. Spis czynności pozwoliłby na porównanie czynności opiekuńczych i czasu sprawowanej opieki z oceną sprawowanej opieki dokonaną przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym. Ocenę tą bowiem skarżąca kwestionuje w pismach kierowanych do Sądu. W sprawie nie można także wykluczyć rozważenia konieczności przesłuchania skarżącej w charakterze strony. Organy nie mogą przy tym pominąć rzeczywistego stanu zdrowia męża skarżącej oraz specyfiki jego chorób (w tym zwłaszcza schorzeń psychicznych, obustronnego niedosłuchu, niedowidzenia). Nie wyjaśniając wskazanych istotnych okoliczności organy przedwcześnie podjęły rozstrzygnięcie w sprawie. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że ustalenie stanu faktycznego, poprzez zebranie i ocenę materiału dowodowego, jest funkcją postępowania administracyjnego, w ramach którego organy zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. To na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, k.p.a).
Podkreślić należy jeszcze raz, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznaje się także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r. II SA/Gd 359/22, dostępny w CBOSA).
Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności tej sprawy, trzeba przyjąć, że nawet jeśli organ uznał, że skarżąca nie sprawuje opieki nad swoim mężem 24 godziny na dobę, to w świetle poczynionych ustaleń przedwczesne jest twierdzenie, że opieka ta nie ma stałego charakteru i nie odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych danej osoby, których z uwagi na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie ona sama sobie zapewnić.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę zaprezentowane wskazania Sądu.
Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.