II SA/Ol 904/23

II SA/Ol 904/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 87
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 64c ust. 5, art. 64ea, art. 140 aa
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania K.W. [...] (dalej jako: "skarżąca") od decyzji Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "organ I instancji) z dnia 20 czerwca 2023 r. nakładającej karę pieniężną w wysokości 500 zł za niewyposażenie kierowcy w wymagane zezwolenie – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące ustalenia stanu faktycznego sprawy:
Funkcjonariusze celno-skarbowi 18 kwietnia 2023 r. w Oddziale Celnym w Grzechotkach dokonali pomiarów nacisków osi, masy całkowitej oraz wymiarów zewnętrznych wyjeżdżającego z terytorium RP zespołu pojazdów o nr. rejestracyjnych [...] . Ważenie z pomiarem środka transportowego stanowiło jedną z czynności przeprowadzanych w trakcie kontroli, w której brał udział kierowca pojazdu. Skontrolowanym pojazdem przewożone było urządzenie rolnicze, tj. ładunek niepodzielny. W wyniku kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej wysokości pojazdu z ładunkiem o 0,24 m (6%). Nie stwierdzono natomiast przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi pojazdu. Wyniki kontroli utrwalono w protokole nr PL372050.862.W.2023. W trakcie kontroli kierowca przedłożył następujące dokumenty: paszport, dokumenty pojazdów, zgłoszenie, dokument CMR, fakturę, wypis z licencji, decyzję Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego oraz zezwolenie kategorii IV na przejazd pojazdu nienormatywnego.
Organ I instancji uznał, że naruszono przepisy ustawy o transporcie drogowym, stąd decyzją z 20 czerwca 2023 r. nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 500 zł za niewyposażenie kierowcy w wymagane zezwolenia kategorii III.
Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o umorzenie postępowania w zakresie stwierdzonego naruszenia. W uzasadnieniu wskazała, że kierowca okazał do kontroli ważne zezwolenie kategorii IV [...] wydane przez GDDKiA, w związku z powyższym przedsiębiorca posiadał ważne zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego w dniu kontroli. Podniosła, że nie zgadza się z interpretacją jakoby zezwolenie kategorii IV było w przypadku przedmiotowej kontroli nieprawidłowe. Trasa przewozu odbywała się z [...] , co oznacza, że część przewozu odbywała się po drogach wojewódzkich. Mając na uwadze powyższe, gdyby przewoźnik posiadał zezwolenie kategorii III, nie mógłby poruszać się po drogach wojewódzkich, a w przypadku kontroli zostałby nałożona kara za brak zezwolenia kategorii IV. Wskazała na nieścisłości w uzasadnieniu decyzji, przez zaznaczenie, że w załączniku nr 1 zapisane jest, że zezwolenie kategorii III dotyczy wszystkich dróg publicznych w sytuacji, gdzie to zezwolenie dotyczy tylko dróg krajowych, oraz fakt, że podczas kontroli kierowca okazał prawidłowe zezwolenia uprawniające do przejazdu po drogach publicznych (zarówno krajowych, wojewódzkich i gminnych), czyli kategorii IV. W ocenie odwołującej gdyby ustawodawca chciał zawężać możliwość stosowania danego zezwolenia, to wskazałby w parametrach zezwolenia, że zezwolenie dotyczy pojazdów o masie rzeczywistej przekraczającej dopuszczalną i nieprzekraczającej 60 t. Skontrolowany pojazd mieścił się w zakresie parametrów, czyli o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, natomiast zezwolenie wprost nie wskazuje, że jest dolna granica masy. Podniosła, że organ powołując się na art. 64ea ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047, dalej jako: "p.r.d."), dokonał nadinterpretacji tego przepisu i jest to interpretacja rozszerzająca, która w przypadku przepisów sankcjonujących jest niedopuszczalna, gdyż w takiej sytuacji może dochodzić do dowolności ze strony urzędów. Dodała, że dołożyła wszystkich starań aby przejazd wykonany był zgodnie z przepisami (kierowca został wyposażony w zezwolenie kategorii IV), natomiast jeżeli z interpretacji organu wynika, że nie jest to prawidłowe zezwolenie, to zasadnym byłoby przyjęcie, że strona dopełniła wszelkich starań aby przejazd był realizowany na podstawie norm prawnych. Posiadała zezwolenie wyższej kategorii niż wymagałyby parametry techniczne pojazdu, jednocześnie żaden z parametrów zezwolenia nie został przekroczony. W jej ocenie organ powinien zastosować art. 92c ust.1 ustawy o transporcie drogowym.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, DIAS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, że kontrola pojazdu odbyła się na terenie Oddziału Celnego w Grzechotkach. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o drogach publicznych, drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) - zalicza się do dróg krajowych, które są drogami publicznymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W trakcie kontroli ustalono, że przejazd wykonywany był z naruszenie przepisów p.r.d., polegającym na przejeździe pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii III. Kierowca pojazdu nie posiadał przy sobie i nie okazał na żądanie upoważnionego do kontroli funkcjonariusza wymaganego zezwolenia kategorii III na przejazd pojazdu nienormatywnego, natomiast okazał zezwolenie kategorii IV. Organ odwoławczy podniósł, że nie podziela argumentacji odwołania, bowiem przejazd pojazdu nienormatywnego powinien odbywać się na podstawie zezwolenia odpowiedniej kategorii, tj. kategoria zezwolenia uzależniona jest od przekraczanych parametrów. Zezwolenie kategorii IV nie mogło zostać uwzględnione, ponieważ przejazd pojazdu o rzeczywistych parametrach o wysokości 4,24 m i rzeczywistej masie całkowitej 30,64 t., był możliwy na podstawie zezwolenia kategorii III. DIAS zgodził się ze skarżącą, że zmierzona wysokość poddanej kontroli jednostki transportowej, jak i pozostałe jej parametry, w całości mieściły się w parametrach zezwolenia kategorii IV. Nie oznacza to jednak, że przejazd zespołu pojazdów o parametrach stwierdzonych w trakcie kontroli mógł być realizowany na podstawie okazanego zezwolenia. Takie ograniczenie wynika m.in. z art. 64c ust. 5 p.r.d. W myśl tej normy prawnej zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii II. Poza tym jednym przypadkiem ustawodawca nie dał żadnej innej możliwości podmiotom wykonującym przewozy drogowe poruszania się pojazdami i drogami na podstawie zezwolenia wyższej kategorii, w sytuacji, gdy wystarczające (właściwe) jest zezwolenie kategorii niższej. Ponadto p.r.d. nie zawiera innych zapisów, na podstawie których zezwolenia innych (wyższych) kategorii uprawniałyby do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwoleń niższych kategorii, w tym, że zezwolenie kategorii IV uprawniałoby do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii III. W konsekwencji należało stwierdzić, że dla kontrolowanego pojazdu zezwolenie kategorii IV nie było adekwatne. Poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d. posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem. Wskazał, że art. 64ea p.r.d. stanowi wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana. Zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego kategorii IV, poza zwiększonymi limitami w zakresie parametrów zewnętrznych pojazdu, umożliwia przejazd pojazdu nienormatywnego o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t. W sytuacji gdy w wyniku kontroli nie zostanie stwierdzone przekroczenie przewidzianych przepisami prawa limitów w zakresie masy całkowitej pojazdu, a jedynie przekroczenie parametrów zewnętrznych (wartości parametrów wskazują, że wystarczające byłoby zezwolenie niższej kategorii niż IV), wówczas przejazd pojazdu nienormatywnego uznawany jest za wykonywany bez zezwolenia. Przedstawionej powyżej oceny nie może skutecznie podważyć argumentacja, iż skarżąca wystąpiła o zezwolenie kategorii IV, chcąc zapewnić sobie możliwość poruszania się wszystkimi drogami publicznymi - nie tylko drogami krajowymi. Należy podkreślić, że o tym jakie zezwolenie na dany przejazd jest wymagane nie decyduje kategoria drogi publicznej. Kluczowy jest charakter przewożonego towaru (ładunek niepodzielny) oraz parametry pojazdu, dopuszczalne normy i ich rzeczywiste wartości. Z uwagi bowiem na wymiary pojazdu oraz brak nienormatywności w zakresie jego rzeczywistej masy całkowitej, w świetle zapisów w załączniku nr 1 do p.r.d., kontrolowany pojazd odpowiadał parametrom pojazdu nienormatywnego właściwym dla zezwolenia kategorii III, a nie kategorii IV. W konsekwencji należało uznać, że dla kontrolowanego pojazdu adekwatnym było zezwolenie kategorii III, nie zaś kategorii IV.
Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że obowiązek posiadania w pojeździe przez kierowcę zezwolenia wynika z przepisu art. 87 ust.1 pkt 3 lit. d) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm. dalej jako: "u.t.d."), zgodnie z którym podczas wykonywania przewozu drogowego rzeczy kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli dokumenty związane z przewożonym ładunkiem, m.in. zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego. Kierowca nie posiadał wymaganego zezwolenia kategorii III, okazał zezwolenie kategorii IV. Odpowiedzialnym za wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty jest przewoźnik. Niewyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty określone w art. 87 u.t.d. sankcjonowane jest karą 500 zł za każdy dokument, zgodnie z lp.1.12 załącznika nr 3 do u.t.d.
Organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania w oparciu o art. 92c ust. 1 u.t.d., gdyż skarżąca w toku postępowania nie udowodniła istnienia okoliczności, które mogłyby ją zwolnić z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie. Samo przekonanie przewoźnika o wyposażeniu kierowcy w zezwolenie odpowiedniej kategorii w żadnym razie nie jest wystarczające do uwolnienia się od odpowiedzialności.
W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie: art. 7 i art. 7a k.p.a. oraz art. 107 k.p.a. przez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, szczególnie w zakresie odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołani, a nadto naruszenie; art. 64ea p.r.d. oraz art. 87 u.t.d.
W uzasadnieniu skargi ponowiła argumentację podniesioną w odwołaniu. Zarzuciła, że organ nie może nałożyć dwóch kar za jeden czyn, tzn. za brak zezwolenia i za niewyposażenie kierowcy w wypis z zezwolenia, ponieważ fizycznie taki dokument nie istniał. Kara mogłaby być nałożona, gdyby dokument był wystawiony, a kierowca go nie posiadał w kabinie. Wskazała nadto na nieścisłości w uzasadnieniu decyzji, przez zaznaczenie, że w załączniku nr 1 zapisane jest, że zezwolenie kategorii III dotyczy wszystkich dróg publicznych w sytuacji, gdzie to zezwolenie dotyczy tylko dróg krajowych, oraz fakt, że podczas kontroli kierowca okazał prawidłowe zezwolenia uprawniające do przejazdu po drogach publicznych (zarówno krajowych, wojewódzkich i gminnych), czyli kategorii IV. W ocenie skarżącej, gdyby ustawodawca chciał zawężać możliwość stosowania danego zezwolenia, to wskazałby w parametrach zezwolenia, że zezwolenie dotyczy pojazdów o masie rzeczywistej przekraczającej dopuszczalną i nieprzekraczającej 60 t. Skontrolowany pojazd mieścił się w zakresie parametrów, czyli o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, natomiast zezwolenie wprost nie wskazuje, że jest dolna granica masy. Wskazała, że nie było w jej interesie uzyskiwać i posługiwać się zezwoleniem kategorii IV, które kosztuje 5800 zł, w sytuacji gdy zezwolenie kat. III - 3600 zł, co wskazuje, że nie było to celowe działanie. Zdaniem skarżącej, dołożyła wszystkich starań aby przejazd wykonany był zgodnie z przepisami (kierowca został wyposażony w zezwolenie kategorii IV), natomiast jeżeli z interpretacji organu wynika, że nie jest to prawidłowe zezwolenie, to zasadnym byłoby przyjęcie, że strona dopełniła wszelkich starań aby przejazd był realizowany na podstawie norm prawnych. Posiadała zezwolenie wyższej kategorii niż wymagałyby parametry techniczne pojazdu, jednocześnie żaden z parametrów zezwolenia nie został przekroczony. Organ dokonał takiej interpretacji przepisów, że brak wpływu na powstanie naruszenia dotyczy tylko sytuacji związanych z siłą wyższą. Zdaniem skarżącej takie ograniczenie nie wynika wprost z ustawy, a opiera się tylko na podejściu organu i jego interpretacji przepisów.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 11 stycznia 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 824/23, oddalił skargę skarżącej na decyzję DIAS z dnia 27 lipca 2023 r., którą to decyzją organ na podstawie art. 64ea i art. 140ab ust. 1 pkt 2 1 p.r.d. nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 5000 zł za wykonywanie przewozu pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kat. III.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja DIAS nakładająca na skarżącą, na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. d) u.t.d., karę pieniężną w wysokości 500 zł (lp. 1.12 załącznika nr 3 do ustawy) za niewyposażenie kierowcy w zezwolenie kategorii III.
Na mocy art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-V oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, są określone w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy (art. 64 ust. 3 p.r.d.).
Zgodnie z treścią tego załącznika zezwolenie kategorii III dotyczy pojazdów nienormatywnych: o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m.
Przepis art. 64 ust. 4 p.r.d. nakłada na kierującego pojazdem nienormatywnym obowiązek posiadania przy sobie i okazywania uprawnionym osobom zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 powołanego artykułu.
Na mocy art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Kara taka za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kategorii III (w wysokości 5000 zł) została na skarżącą nałożona decyzją DIAS z dnia 27 lipca 2023 r. , a decyzja ta była przedmiotem kontroli tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 834/23, który wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r.. oddalił skargę wniesioną przez tę samą skarżącą.
Konsekwencją uznania przez organy, że doszło do przejazdu pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia było ustalenie, że kierowca kontrolowanego pojazdu nie został przez przewoźnika wyposażony w wymagane zezwolenie kategorii III; kierowca posiadał zezwolenie kategorii IV. To naruszenie stanowi przedmiot niniejszej sprawy.
Zgodnie z definicją pojazdu nienormatywnego wyrażoną w art. 2 pkt 35a p.r.d., pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.
W sprawie w wyniku kontroli zespołu pojazdów stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej wysokości pojazdu z ładunkiem o 0,24 m (6%). Wprawdzie kierujący pojazdem nie podpisał protokołu kontroli, jednakże sposób przeprowadzenia pomiarów oraz ich wyniki nie są w niniejszej sprawie kwestionowane przez skarżącą, która była podmiotem wykonującym przejazd. Natomiast DIAS zgodził się ze stroną, że zmierzona wysokość poddanej kontroli jednostki transportowej, jak i pozostałe jej parametry, w całości mieściły się w parametrach zezwolenia kategorii IV. Zezwolenie kategorii IV nie mogło jednak zostać uwzględnione, ponieważ przejazd pojazdu o rzeczywistych parametrach o wysokości 4,24 m i rzeczywistej masie całkowitej 30,64 t., był możliwy na podstawie zezwolenia kategorii III.
Kwestionując zaskarżoną decyzję skarżąca powołuje się na okoliczność posiadania przez kierowcę i okazania w czasie kontroli zezwolenia kategorii IV [...] . W ocenie organów obu instancji okazane zezwolenie nie było odpowiednie, gdyż w okolicznościach sprawy wymagane było zezwolenie kategorii III – według numeracji przewidzianej w załączniku nr 1 do ustawy Prawo o ruchu drogowym.
W myśl zaś art. 64ea p.r.d. w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, kategorii innej niż wymagana albo na podstawie zezwolenia kategorii V z przekroczonymi parametrami technicznymi pojazdu lub zespołu pojazdów wskazanymi w tym zezwoleniu, przejazd pojazdu nienormatywnego uznaje się za wykonywany bez zezwolenia.
Skoro zatem kierowca nie dysponował wymaganym zezwoleniem kategorii III, a okazał w trakcie kontroli zezwolenie kategorii IV, które w okolicznościach sprawy nie było wymagane, to w ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że doszło do naruszenia art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. d) u.t.d. i nałożyły z tego tytułu karę. Nie ma przy tym znaczenia, wbrew stanowisku skarżącej, z jakiego powodu kierowca nie okazał wymaganego zezwolenia, czy dlatego, że w ogóle nie zostało wydane, czy dlatego, że nie wyposażył go w nie przewoźnik. Powyższy norma sankcjonuje stan faktyczny – niewyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty, bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy.
Wskazać należy, że właśnie przywołany wyżej przepis art. 64ea p.r.d. stanowi wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana.
Obowiązywanie wskazanej zasady wzmacnia przytoczony w zaskarżonej decyzji przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. W obecnym brzmieniu przepis ten przewiduje, że zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii II.
Wymaga podkreślenia, że wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana obowiązywał także przez zmianą ustawy – Prawo o ruchu drogowym dokonaną z dniem 13 marca 2021 r. Przypomnieć należy, że ustawą z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 54), która weszła w życie z dniem 13 marca 2021 r., dokonano nowelizacji ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przed dniem 13 marca 2021 r. przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. stanowił, że zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii III. Jednocześnie przed dniem 13 marca 2021 r. obowiązywał ust. 6 art. 64c p.r.d., który stanowił, że zezwolenie kategorii VI uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii V. Zmiana z dniem 13 marca 2021 r. brzmienia ust. 5 art. 64c p.r.d. oraz uchylenie ust. 6 tego artykułu wynikały z przewidzianej nowelizacją zmiany w zakresie liczby, numeracji i opisu kategorii zezwoleń, w tym w istocie połączenia dotychczasowych kategorii V i VI w jedną kategorię IV. Nowelizacja miała związek ze zniesieniem obowiązku uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdu o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t.
Jednakże treść art. 64c ust. 5 p.r.d. przed zmianą i po zmianie ustawy, a także obowiązujący przez zmianą ust. 6 art. 64c p.r.d. to jedyne wyjątki, w których ustawa dopuszczała lub aktualnie dopuszcza możliwość poruszania się pojazdu nienormatywnego na podstawie zezwolenia kategorii innej niż wymagana, a mianowicie określonej kategorii wyższej, w ramach obowiązującej numeracji, w sytuacji, gdy wystarczające jest zezwolenie określonej kategorii niższej. Wskazane wyjątki potwierdzają zatem ogólną regułę wynikającą z art. 64ea p.r.d.
Zarazem w sprawie nie budzi wątpliwości, że wyjątek z art. 64 ust. 5 p.r.d. nie odnosi się do okoliczności sprawy. Skarżąca posiadała bowiem ważne zezwolenie kategorii IV, które w świetle przytoczonych przepisów art. 64ea oraz art. 64c ust. 5 p.r.d. nie mogło zastąpić zezwolenia kategorii III.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii. Już z tego przepisu wynika zatem, że kategoria zezwolenia musi być odpowiednia.
Tym samym bezpodstawne jest wyrażone w skardze stanowisko, że w treści ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma żadnego wyraźnego zapisu, który wykluczałby wybór zezwolenia kategorii IV w sytuacji, w której pojazd miałby równocześnie parametry adekwatne dla zezwolenia kategorii III, co miałoby uzasadniać dopuszczalność wyboru zezwolenia zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym.
Zarazem nieuprawnione jest stanowisko skarżącej, że poddany w dniu kontroli zespół pojazdów miał parametry właściwe dla kategorii IV, co uzasadniałoby prawidłowość wyposażenia kierowcy w zezwolenie tej kategorii.
O rodzaju odpowiedniej kategorii zezwolenia decydują wymiary, masa i naciski osi pojazdów nienormatywnych, co wynika z treści art. 64 ust. 3 p.r.d. oraz treści tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy, a także formularza wniosku o wydanie zezwolenia. W tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy określone są także drogi, po których pojazdy posiadające stosowne zezwolenie mogą się poruszać.
Zgodnie z treścią tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do p.r.d., zezwolenie kategorii IV uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego: o szerokości nieprzekraczającej: 3,4 m dla drogi jednojezdniowej, 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A i S, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych. Takie parametry pojazdu zostały określone w rubryce tabeli "Pojazdy nienormatywne". Zgodnie zaś z zapisem w rubryce "Drogi" zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych.
Natomiast zgodnie z odpowiednimi zapisami dla zezwolenia kategorii III, zezwolenie to uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego: o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m. Zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach krajowych.
Wprawdzie więc w przypadku kategorii IV oraz kategorii III zezwolenie przewiduje tożsame zwiększenie limitu długości pojazdu – do długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów oraz 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, jednakże zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych.
Biorąc powyższe pod uwagę, uprawnione było uznanie, że posiadane przez skarżącą zezwolenie kategorii IV, którym dysponował kierujący pojazdem, nie było zezwoleniem odpowiednim w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d.
Przedstawionej oceny nie może skutecznie podważyć argumentacja, iż skarżąca wystąpiła o zezwolenie kategorii IV ze względu na zaplanowaną trasę przejazdu, w tym możliwość poruszania się wszystkimi drogami publicznymi (w tym wojewódzkimi), nie tylko drogami krajowymi, jak też nie było w jej interesie uzyskiwać i posługiwać się zezwoleniem kategorii IV, które kosztuje 5800 zł, w sytuacji gdy zezwolenie kat. III - 3600 zł.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy zauważyć, że zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się po drogach publicznych, natomiast kategorii III po drogach krajowych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 – u.d.p.) drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: 1) drogi krajowe; 2) drogi wojewódzkie; 3) drogi powiatowe; 4) drogi gminne. Art. 5 ust. 1 u.d.p. stanowi, że do dróg krajowych zalicza się: 1) autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych; 2) drogi międzynarodowe; 3) drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych; 4) drogi dojazdowe do ogólnodostępnych drogowych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów); 5) drogi alternatywne dla autostrad płatnych; 6) drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich. W świetle art. 64 c ust. 5 p.r.d. stanowiącego, że zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii II (drogi publiczne), posiadając odpowiednie, tzn. zezwolenie kategorii III, należący do skarżącej zespół pojazdów uprawniony byłby do poruszania się nie tylko po drogach krajowych ale też i publicznych, w tym wojewódzkich. Nie budzi zarazem wątpliwości, że pojazd został skontrolowany na drodze krajowej, gdyż stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 4 u.p.d. drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) – zalicza się do dróg krajowych, które są drogami publicznymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Jak wyjaśniono już wcześniej, poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d., posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem, bowiem art. 64ea p.r.d. wyraźnie wskazuje, że taki przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia.
Skoro więc kierowca nie był wyposażony w zezwolenie kategorii III, prawidłowo organy zastosowały sankcję przewidzianą przepisami u.t.d. Posiadane przez skarżącą i okazane przez kierowcę zezwolenie kategorii IV nie uprawniało do wykonywania przejazdu jednostką transportową poddaną kontroli w niniejszej sprawie. Natomiast w okolicznościach sprawy odpowiednim i wymaganym zezwoleniem było zezwolenie kategorii III i w takie zezwolenie powinien być wyposażony kierowca.
Nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut dotyczący podwójnego karania. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 161/23 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA") w doktrynie i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, który wielokrotnie zajmował się dopuszczalnością zastosowania dwóch sankcji za ten sam czyn, zwraca się uwagę, że fakt pociągnięcia jednostki do odpowiedzialności za ten sam czyn, ale w różnych postępowaniach o charakterze represyjnym nie przesądza automatycznie o naruszeniu zakazu podwójnego karania. Istotne znaczenie ma ochrona tego samego dobra na podstawie dwóch różnych regulacji. Ustalenia wymaga zatem, czy orzekane środki realizują identyczny cel, czy też cele przyjęte przez oba środki są odmienne. Kara za przejazd pojazdu nienormatywnego ma na celu zapobieżenie przejazdom pojazdów, które na skutek przekroczenia dopuszczalnych wymiarów, masy lub nacisków osi powodują uszkodzenia dróg i stanowią zagrożenie w ruchu drogowym. Natomiast kary wymierzane za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego mają na celu zapobieganie naruszaniu przez podmioty wykonujące przewozy drogowe obowiązków nałożonych ustawą o transporcie drogowym i służyć mają ochronie dobrej reputacji przez przedsiębiorców transportu drogowego lub zarządzającego transportem. Inny jest zatem cel obu regulacji. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ten pogląd.
Również Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że odrębne, a co za tym idzie różne zakresy normowania ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym – co jasno i wyraźnie wynika z zestawienia ich przepisów – nie mogą pozostawać bez wpływu na wniosek, że ustawy te realizują odrębne cele oraz chronią inne dobra i interesy prawne (por. wyrok NSA z 28 września 2021 r., sygn. akt II GSK 375/21, CBOSA). W związku z tym różne kategorie dóbr chronionych przez te ustawy umożliwiają nakładanie odrębnych kar za odrębne naruszenia, mimo że stwierdzone one zostały podczas jednej kontroli.
Nie doszło także do naruszenia art. 92c ust.1 u.t.d. (skarżąca wskazuje na art.140aa ust. 4 p.r.d., który w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania, gdyż dotyczy kar za naruszenie przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym, a w niniejszej sprawie karę nałożono na podstawie u.t.d.). Zgodnie z tym unormowaniem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć (pkt 1), lub za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ (pkt 2), lub od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat. (pkt 3). Przy czym podkreślić należy, że udowodnienie okoliczności, o których mowa w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. należy do przedsiębiorcy i to on powinien wykazać, że uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać przy prawidłowej organizacji przewozu, a jedynie wskutek nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych i niezależnych od niego okoliczności lub zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Wykazanie tych okoliczności spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z tych norm w postaci uwolnienia się od odpowiedzialności za naruszenie przepisów. W toku postępowania skarżąca nie wykazała, aby takie okoliczności wystąpiły, a wskazywany przez nią fakt zakupu droższego zezwolenia i wyposażenia w nie kierowcy, który w jej ocenie świadczy o dołożeniu należytej staranności, aby przewóz wykonany był zgodnie z przepisami, nie może być uznany za przesłankę uzasadniającą umorzenie postępowania. Słusznie bowiem podnosi DIAS, że to na przewoźniku spoczywa obowiązek uzyskania odpowiedniego dla konkretnego przewozu zezwolenia, określonego w przepisach ustawy. Samo zaś przekonanie o wyposażeniu kierowcy w zezwolenie odpowiedniej kategorii nie jest wystarczające do uwolnienia się od odpowiedzialności.
Nie są także zasadne zarzuty naruszenia przepisów art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i zgromadził pełny materiał dowodowy, który poddał wszechstronnej i logicznej ocenie, a zastosowane normy prawne nie budzą wątpliwości co do treści. W uzasadnieniu decyzji organ zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wskazał dowody, na których się oparł. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem obowiązujących przepisów.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.