II SA/OL 888/21

II SA/Ol 888/21 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
S. Beata Jezielska
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1058/22 - Wyrok NSA z 2024-02-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Prezydenta A Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) skierował T. D. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle somatycznie chorych.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż w analizowanym przypadku w związku z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wystąpiła konieczność umieszczenia T. D., zgodnie z jej wnioskiem, w domu pomocy społecznej. Ze względu na stan zdrowia, T. D. wymaga całodobowej opieki.
Od wskazanej decyzji odwołanie złożyła A. Z. (strona, skarżąca). Nie zgadzając się z treścią podjętego rozstrzygnięcia strona zarzuciła organowi I instancji:
1. błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez błędne przyjęcie, iż T. D. jest osobą uprawnioną do korzystania z domu pomocy społecznej oraz, że jest osobą somatycznie chorą,
2. naruszenie art. 106 ust. 1, art. 54 ust. 1, art. 56 pkt 2, art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,
3. naruszenie przepisów art. 8, art. 9, art. 10 ust. 1, art. 80 oraz art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji i złożenia wniosków dowodowych oraz przyjęcia za ustalone fakty, co do których strona nie mogła się wypowiedzieć, a także naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną.
Strona podniosła, że stan zdrowia T. D. nie jest na tyle zły, aby kwalifikowała się do pobytu w DPS dla osób somatycznie chorych. W jej ocenie z znajdującego się w aktach orzeczenia o niepełnosprawności wynika okoliczność wręcz odmienna, iż takiego pobytu ona nie wymaga i nie wymaga stałej opieki osób trzecich. W jej ocenie organ ustalił błędnie powyższą okoliczność, a dokładny stan zdrowia powinien zostać potwierdzony przez lekarza specjalistę z zakresu ortopedii i rehabilitacji. Zawróciła uwagę, że w chwili obecnej dostępne są w ramach NFZ sposoby leczenia i rehabilitacji osób ze schorzeniami kręgosłupa oraz stawu biodrowego, tak aby przywrócić im w zasadzie pełną sprawność. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby T. D. poddana była leczeniu lub rehabilitacji. Wyraziła również zastrzeżenie do informacji z 21.04.2021 r. o wpisaniu T. D. na listę oczekujących na przyjęcie w DPS A.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że T. D. nie jest osobą ubezwłasnowolnioną częściowo lub całkowicie i jej wola umieszczenia w domu pomocy społecznej, wyrażona we wniosku z 26 listopada 2020 r. nie może budzić wątpliwości. Tym bardziej, że zainteresowana w piśmie z 13 maja 2021 r. w reakcji na informację o wpisaniu jej na listę oczekujących do przyjęcia w DPS A, zwróciła się z prośbą o umieszczenie jej w DPS A, motywując prośbę zatrudnieniem tam jej córki oraz dobrą opinią placówki. Niewątpliwie zatem T. D. jest zainteresowana umieszczeniem jej w domu pomocy społecznej, a wolę swą wyraziła jasno i wyraźnie.
Według Kolegium w sprawie nie ulega również wątpliwości, że wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku, a jej stan zdrowia wymaga całodobowej opieki.
W aktach znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 3.01.2019 r., które było ważne do 31.01.2021 r. Na mocy tego orzeczenia wnioskodawczyni została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem do korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (usługi opiekuńcze, terapeutyczne i rehabilitacyjne). W aktach znajduje się też zaświadczenie lekarskie z 20.11.2020 r., z którego wynika, że T. D. wymaga całodobowej opieki na stałe ze względu na stan zdrowia i wymaga umieszczenia w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Powyższe jasno wskazuje, że stan zdrowia T. D. nie poprawił się od czasu wydania wskazanego orzeczenia, a pogorszył na tyle, by wymagać umieszczenia w domu pomocy społecznej. Bez wątpienia jest ona osobą przewlekle chorą, mieszkającą samotnie, wymagającą stałej całodobowej opieki. T. D. porusza się przy pomocy balkonika, wymaga pomocy przy podstawowych czynnościach dnia codziennego (ma problemy z podstawowymi czynnościami typu ubieranie się itd.). Zakres oferowanej przez gminę pomocy w formie usług opiekuńczych jest w ocenie organu odwoławczego niewystarczający ze względu na jej stan zdrowia.
Ponadto T. D., na mocy decyzji z "[...]" został przyznany pobyt w Dziennym Domu Pomocy Społecznej A, od 1.11.2020 r. do dnia 30.04.2021 r.
W ocenie Kolegium, w analizowanym przypadku, przesłanki określone w cytowanym art. 54 ustawy o pomocy społecznej do umieszczenia w domu pomocy społecznej zostały spełnione, zaś zaskarżona decyzja jest niejako konsekwencją ustalenia przez organ spełnienia przez T. D. tych przesłanek.
Skargę na decyzję Kolegium z "[...]" wywiodła skarżąca, wnosząc o:
1) o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II Instancji w całości i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i oddalenie wniosku o umieszczenie T. D. w domu pomocy społecznej, w całości,
2) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 106 ust. 1, art. 54 ust. 1, art. 56 pkt 2, art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 w sprawie domów pomocy społecznej oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji,
2) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów: art. 8 k.p.a., 9 k.p.a., 10 ust. 1 k.p.a., art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się aktami sprawy przed wydaniem decyzji i złożenia wniosków dowodowych, oraz przyjęcie za ustalenie faktów, co do których strona nie mogła się wypowiedzieć oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną, w sytuacji, gdy są one ze sobą sprzeczne, w szczególności zaświadczenie lekarskie z dnia 20.11.2020 r. oraz orzeczenie o niepełnosprawności, którego ważność upłynęła w dniu 31.01.2021 r., a z którego wynikało, że nie zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że stan zdrowia T. D. nie jest na tyle zły, aby kwalifikowała się do pobytu w DPS-ie dla osób somatycznie chorych. Ze znajdującego się zaś w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności wynika okoliczność zupełnie odmienna, iż takiego pobytu ona nie wymaga (nie dotyczy) i nie wymaga stałej opieki osób trzecich. Organ II instancji w tym przedmiocie przywołał dodatkowo zaświadczenie wydane przez lekarza, jednak pozostaje ono w sprzeczności z treścią orzeczenia o niepełnosprawności oraz zachowaniem wnioskodawczyni, która pomimo utraty ważności orzeczenia, nie wystąpiła o nowe. Z akt sprawy nie wynika, aby T. D. poddana była leczeniu lub rehabilitacji. Tym samym skierowanie jej do DPS-u może okazać się przedwczesne i szkodliwe dla wnioskodawczyni (odcięcie od kontaktów z rodziną, kontakt w zasadzie ograniczony do osób w podeszłym wieku i niedołężnych). Według skarżącej, w okolicznościach sprawy prawdopodobnie osoba obdarowana przez T. D. chce jak najszybciej usunąć ją, wbrew jej woli, z zajmowanego przez nią mieszkania, tak aby móc w sposób nieskrępowany rozporządzać tym lokalem, a ewentualnymi kosztami utrzymania darczyńcy obciążyć inne podmioty, w tym Gminę A. W tym stanie rzeczy decyzja jest błędna, gdyż nie uwzględnia interesów wszystkich stron, a w szczególności interesu T. D.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie ustalono, że nie wszystkie strony postępowania posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w zdalnej rozprawie. Dlatego zarządzeniem z 14 stycznia 2022 r. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia spraw.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z "[...]", którym to rozstrzygnięciem utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o skierowaniu T. D. (babcia skarżącej) do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle somatycznie chorych. Organy uznały, że T. D. w sposób jednoznaczny wyraziła wolę umieszczenia jej w takiej placówce, ponadto przemawia za tym stan jej zdrowia oraz konieczność całodobowej opieki. Natomiast według skarżącej stan zdrowia T. D. nie jest na tyle zły, aby kwalifikowała się do pobytu w domu pomocy społecznej dla osób somatycznie chorych. Ponadto prawdopodobnie została ona umieszczona w tej placówce bez swojej woli.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), u.p.s., zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Pobyt w DPS jest świadczeniem niepieniężnym z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s.). Istotą kierowania do DPS jest dokonanie wiążącej oceny przez właściwy organ pomocy społecznej, czy osoba powinna uzyskać status mieszkańca oznaczonego DPS, czy też nie. Z art. 54 ust. 1 u.p.s. wynikają trzy przesłanki umieszczenia w DPS - konieczność sprawowania całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności kandydata na mieszkańca DPS połączona z brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu oraz niemożliwością zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wszystkich trzech wyżej wyliczonych przesłanek. Stosownie zaś do art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Trzeba mieć też na uwadze, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje dwuetapowe postępowanie administracyjne w sprawie skierowania i umieszczenia w domu pomocy społecznej. W pierwszej kolejności organ gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (wspomniany art. 59 ust. 1 ustawy). Na podstawie tej decyzji zapada kolejne rozstrzygnięcie - decyzja o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, którą wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej (art. 59 ust. 2 zd. 1 ustawy). Dodatkowo, jeżeli dana osoba nie zgadza się na umieszczenie w domu pomocy społecznej, niezbędne jest prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o potrzebie przyjęcia i umieszczenia tej osoby w domu pomocy społecznej bez jego zgody.
Przede wszystkim należy wskazać, że T. D., nie będąca osobą ubezwłasnowolnioną, wyraziła dwukrotnie wolę umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Najpierw uczyniła to we wniosku z 26 listopada 2020 r. (akta adm., k. – 20). Następnie w piśmie z 13 maja 2021 r. (akta adm., k. – 189) w reakcji na informację o wpisaniu jej na listę oczekujących do przyjęcia w DPS A, zwróciła się z prośba o umieszczenie jej w DPS A w A, uzasadniając prośbę zatrudnieniem tam jej córki oraz dobrą opinią placówki. Bezsprzecznie wyraziła ona zatem swoją wolę zamieszkania w domu pomocy społecznej w sposób jasny, zrozumiały i niebudzący wątpliwości. Dlatego też sugestie skarżącej wskazujące, że skierowanie jej babci do domu pomocy społecznej nastąpiło wbrew jej woli, są pozbawione podstaw.
Tym samym rdzeń ustaleń faktycznych dokonywanych przez organ administracji powinien dotyczyć przede wszystkim tego, czy skarżąca wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, oraz czy może samodzielnie funkcjonować, z uwzględnieniem możliwości świadczenia na jej rzecz usług opiekuńczych.
Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy "Kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego" (akta adm., k. – 26) wynika zaś, że T. D. jest 82-letnią wdową, samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe. To osoba przewlekle chora, cierpiąca na różne choroby (np. cukrzyca, astma, osteoporoza). Ma ona problemy z poruszaniem się, robi to z trudem przy pomocy balkonika. Ponadto ma trudności z wykonywaniem podstawowych czynności dnia codziennego, ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebuje pomocy, której nie może zapewnić jej rodzina. Córka D. G. ze względu na pracę zawodową nie jest w stanie zajmować się babcią, natomiast wnuczka O. R. jest w zaawansowanej ciąży i też nie może sprawować opieki nad babcią. Natomiast pozostałe dwie wnuczki (dzieci zmarłego syna) ze względu na konflikt rodzinny nie utrzymują z T. D. żadnego kontaktu.
Ponadto w aktach administracyjnych sprawy (k. – 9) znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 3 stycznia 2019 r. zaliczające T. D. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego z 20 listopada 2020 r. (akta adm., k. – 13) wynika, że u T. D. rozpoznano określone choroby (m.in. chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa oraz stawów biodrowych), a ponadto w zakres niezbędnych do zapewnienia przez dom pomocy społecznej świadczeń wpisano pielęgnację chorych, pielęgnację i opiekę nad niepełnosprawnymi, leczenie, badanie i porady lekarskie, badania i terapię psychologiczną i działania zapobiegawcze. Wskazano również, że wymaga ona umieszczenia w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych.
Niewątpliwie zatem przeprowadzone w sprawie postępowanie doprowadziło do prawidłowych ustaleń co do spełnienia ustawowych przesłanek skierowania wskazanej osoby do domu pomocy społecznej. Nie budzi wątpliwości Sądu, że T. D. wyraziła wolę umieszczenia jej w domu pomocy społecznej a stan jej zdrowia za tym przemawia. Tym samym pozbawiony podstaw jest zarzut naruszenia art. 106 ust. 1, art. 54 ust. 1, art. 56 pkt 2, art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak również zarzut błędnego przyjęcia, że T. D. jest osobą uprawnioną do korzystania z domu pomocy społecznej oraz, iż jest osobą somatycznie chorą.
Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Nie może być zatem mowy o naruszeniu art. 8 k.p.a., 9 k.p.a., 10 ust. 1 k.p.a., art. 80 i art. 81 k.p.a. Ponadto w decyzjach wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Wskazywane zaś przez skarżącą uchybienie w postaci uniemożliwienia jej zapoznania się aktami sprawy przed wydaniem decyzji i złożenia wniosków dowodowych, nawet gdyby uznać jego zasadność, to nie można go zakwalifikować jako istotnego naruszenia prawa, zwłaszcza wobec przeprowadzenia wyczerpującego postępowania w sprawie i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności dla jej rozstrzygnięcia.
Dodać należy, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie nie były kwestie związane z umieszczeniem T. D. w konkretnym domu pomocy społecznej ani też zagadnienia związane z odpłatnością za taki pobyt, a jedynie prawidłowość i spełnienie przesłanek skierowania do domu pomocy społecznej. Podobnie, nie negując poczucia krzywdy skarżącej związanej z jej sytuacją rodzinną, to konflikty rodzinne pozostają poza zakresem niniejszego postępowania.
W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.