II SA/OL 874/24

II SA/Ol 874/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /sprawozdawca/
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji oraz oddalono skargę w pozostałym zakresie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art.1 par.1-2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art.119 pkt 2, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.8, art.9, art.64 par.2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 1577
art.1 ust.2 pkt 1 i ust.3, art.2 pkt 15, art.13a ust.10, art.16 ust.8, art.18 ust.1-2, art.19 ust.1, art.28 ust.1-2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 20 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576), odmówił przyznania S. B. (dalej jako: strona lub skarżąca) prawa do świadczenia wychowawczego na córkę Z. B. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że wniosek o ustalenie świadczeń rodzinnych został przekazany przez instytucję zagraniczną, a w związku z tym Wojewoda Warmińsko-Mazurski, pismem z 5 października 2023 r., wezwał stronę do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma. Wskazano, że wezwanie to zostało odebrane przez stronę 10 października 2023 r., zaś wniosek został złożony 20 listopada 2023 r., a zatem po wyznaczonym terminie.
Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniła, że spóźniła się ze złożeniem pisma w wyznaczonym terminie, ponieważ ma skończone 50 lat i nie jest zbyt biegła w obsłudze komputera, a system ZUS PUE jest dla niej zbyt skomplikowany. Podał, że w obsłudze tego systemu pomaga jej mąż, który na co dzień pracuje jako kierowca zawodowy poza granicami kraju i jest w domu tylko raz w miesiącu. Do odwołania strona dołączyła decyzję niemieckiego urzędu o zwrocie pobranej kwoty świadczenia oraz potwierdzenie tego zwrotu wykonane z rachunku bankowego jej męża.
Decyzją z 4 października 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia podano, że w piśmie z 5 października 2023 r. strona została poinformowana, że Wojewoda ustalił, że krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych jest Polska i wezwał stronę do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma, stosownie do treści art. 16 ust. 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano, że wniosek o świadczenie wychowawcze został wniesiono po terminie wskazanym w tym wezwaniu. Podano także, że w piśmie z 5 października 2023 r. strona została poinformowana, że niedostarczenie wymaganych dokumentów skutkować będzie udzieleniem niemieckiej instytucji informacji o braku możliwości wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o zmianę decyzji oraz wypłatę zaległych świadczeń za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Podniosła, że jej mąż pracuje w Niemczech, jest kierowcą i ma nienormowany czas pracy, a do domu przyjeżdża nieregularnie. Wyjaśniła, że to mąż zajmuje się sprawami urzędowymi, pismami, wnioskami i innymi czynnościami, które wymagają znajomości programów komputerowych, w szczególności tak skomplikowanych, jak ZUS PUE. Podała, że wezwanie do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na córkę odebrała 10 października 2024 r., kiedy jej mąż przebywał za granicą. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż wrócił do domu 18 listopada 2023 r., a następnie 20 listopada 2023 r., za jej zgodą, korzystając z jej platformy ZUS PUE wypełnił i przesłał przedmiotowy wniosek, gdyż ona nie potrafiła tego samodzielnie wykonać. Skarżąca podniosła także, że jej odwołanie zostało przesłane 24 lutego 2024 r., zaś rozpatrzono je dopiero 4 października 2024 r. Zatem organ nie dotrzymał obowiązujących go terminów rozpoznania sprawy, a wymaga dotrzymywania terminów przez stronę pod groźbą niewypłacenia świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. W uzasadnieniu podano, że nie było podstaw do uchylenia kwestionowanej decyzji, gdyż skarżąca nie dotrzymała 14-dniowego terminu wyznaczonego przez Wojewodę na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę. Wskazano przy tym, że w przypadku problemów z wypełnieniem wniosku o świadczenie na PUE ZUS skarżąca mogła udać się do dowolnej placówki ZUS w celu uzyskania niezbędnej pomocy, czego nie zrobiła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z
2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że świetle art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576, dalej jako: u.p.p.w.d.), prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Stosownie do art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. W myśl zaś art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zatem data wpływu wniosku do organu ma istotne znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia.
Zauważyć także należy, że w myśl art. 2 pkt 15 u.p.p.w.d., ilekroć w tej ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 166 z 30 kwietnia 2004 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 284 z 30 października 2009, str. 1, z późn. zm.). Stosownie zaś do art. 68 ust. 3 pkt b) rozporządzenia 883/2004 jeżeli, zgodnie z przepisami art. 67, w instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, złożony zostaje wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, ale nie z tytułu prawa pierwszeństwa wynikającego z przepisów ust. 1 i 2 niniejszego artykułu, to instytucja właściwa Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień, w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instytucji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo. Z kolei, w myśl art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d., w przypadku gdy wojewoda otrzymał, zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazany przez instytucję właściwą w innym państwie określonym w art. 11 ust. 1, wojewoda wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób określony w art. 13 ust. 5. Przepisy art. 19 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy mąż skarżącej, który przebywa i wykonuje pracę zawodową na terenie Niemiec, w dniu 14 lutego 2022 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na córkę do niemieckiej instytucji właściwej ds. świadczeń rodzinnych. Wniosek ten został przekazany Wojewodzie celem ustalenia kraju właściwego w pierwszej kolejności do wypłaty świadczeń rodzinnych. Wojewoda ustalił, że Polska jest krajem pierwszeństwa do wypłaty wnioskowanego świadczenia na dziecko, o czym poinformował skarżącą pismem z 5 października 2023 r. Jednocześnie organ ten poinformował skarżącą, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. powinna złożyć elektronicznie do ZUS przez konto ZUS PUE lub bank. Przy czym poproszono skarżącą, aby ze względu na terminy obowiązujące w przypadku gromadzenia danych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nadesłała wniosek wraz z wymaganymi dokumentami, w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma. Wojewoda poinformował przy tym, że niedostarczenie wymaganych dokumentów, skutkować będzie udzieleniem niemieckiej instytucji informacji o braku możliwości wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. Pismo Wojewody zostało doręczone skarżącej 10 października 2023 r., a przedmiotowy wniosek do ZUS skarżąca złożyła 20 listopada 2023 r. W tych okolicznościach organy obydwu instancji uznały, że wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. został wniesiono po terminie i odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu takie stanowisko organów nie jest prawidłowe.
Nie ulega wątpliwości, że w okolicznościach niniejszej sprawy znajduje zastosowanie powołany wyżej przepis art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d. Strona winna była zatem uzupełnić wniosek złożony do zagranicznej instytucji właściwej ds. świadczeń rodzinnych poprzez złożenie, w terminie 14 dniu od daty otrzymania wezwania, wniosku do ZUS w sposób określony w art. 13 ust. 5 ustawy, tj. elektronicznie, o czym została poinformowana pismem z 5 października 2023 r. Należy jednak zauważyć, że stosownie do art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d. w tym przypadku odpowiednie zastosowanie znajduje przepis art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. Zgodnie zaś z tym przepisem w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy k.p.a. Jedynie w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę nie stosuje się przepisów art. 37 k.p.a. (art. 28 ust. 2 u.p.p.w.d.). Należy zatem zauważyć, że zgodnie art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że treść art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. jest analogiczna do treści art. 64 § 2 k.p.a., który stanowi że jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania, stosownie do treści art. 64 § 2 k.p.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wezwanie uregulowane w art. 64 § 2 k.p.a. pełni jednocześnie funkcję gwarancji procesowej zapewniającej udział stronie w postępowaniu. W tym celu, dla zapewnienia skuteczności wezwania, wymagane jest w nim wskazanie terminu, w którym usunięcie braków musi nastąpić oraz pouczenia, skierowanego do wnoszącego podanie, że nieusunięcie wskazanych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OSK 317/20, wyrok NSA z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II OSK 717/21, dostępne w CBOSA).
Zatem wezwanie skierowane do strony powinno być sformułowane przejrzyście i zrozumiale, jednoznacznie wskazując nie tylko zakres koniecznego uzupełnienia, ale także termin wykonania nałożonych na stronę obowiązków i konsekwencje braku ich realizacji w wyznaczonym terminie. Tymczasem w treści pisma z 5 października 2023 r. skarżąca w ogóle nie została pouczona, że niezłożenie wniosku we wskazanym terminie spowoduje skutek w postaci odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W piśmie tym Wojewoda sformułował bowiem jedynie prośbę (a nie wezwanie) o złożenie wniosku w podanym terminie. Co więcej Wojewoda poinformował skarżącą, że "niedostarczenie wymaganych dokumentów skutkować będzie udzieleniem niemieckiej instytucji informacji o braku możliwości wydania decyzji w przedmiotowej sprawie", nie zaś że skutkiem niezachowania zakreślonego terminu będzie odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia. Zatem użyte przez Wojewodę sformułowania były na tyle nieprecyzyjne, że skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że złożenie wniosku w późniejszym terminie niż wskazany w wezwaniu termin 14 dni nie spowoduje negatywnych następstw w postaci odmowy przyznania świadczenia. Pouczenie w takiej formie, jak dokonano tego w niniejszej sprawie, nie odpowiada zasadzie określonej w art. 9 k.p.a. Wezwanie adresowane do strony powinno być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy, a skoro było sformułowane w sposób niejednoznaczny i niezrozumiały, to nie można je uznać za skuteczne.
Dodatkowo należy wskazać, że skarżąca wyjaśniła, że powodem złożenia wymaganego wniosku po upływie 14-dniowego terminu był brak umiejętności wniesienia go w formie elektronicznej. W tym kontekście nie sposób uznać za zasadne twierdzenie organu, zawarte w odpowiedzi na skargę, że skarżąca miała możliwości uzyskania pomocy w wypełnieniu wniosku w dowolnej placówce ZUS. Wprawdzie art. 13a ust. 10 u.p.p.w.d. nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek zapewnienia w swojej siedzibie, oddziale lub innej wyznaczonej jednostce organizacyjnej dostępu do środków technicznych umożliwiających złożenie wniosku i załączników do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wnoszenie innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego oraz odbiór decyzji, informacji, postanowień, zawiadomień, wezwań, zaświadczeń i innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego, a także zapewnienia pomocy przy wnoszeniu i odbiorze tych dokumentów, ale o takiej możliwości strona także powinna zostać pouczona przez organ. Natomiast w piśmie skierowanym do skarżącej przez Wojewodę nie poinformowano jej o takiej możliwości. Zasada zaufania obywateli do organów państwa, określona w art. 8 k.p.a. wymaga zaś, aby osobie, która zamierza wnieść żądanie do organu administracji publicznej, organ ten udzielił informacji o formie i trybie wnoszenia podań, ich materialnoprawnej podstawie i właściwości organu. Skoro zatem skarżąca nie uzyskała takiej informacji przed złożeniem przedmiotowego wniosku, to z jednej strony nie można było oczekiwać, że sama zgłosi się do siedziby organu z prośbą o pomoc w wypełnieniu i wysłaniu wniosku, z drugiej zaś nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku umiejętności złożenia wniosku w formie elektronicznej.
W tych okolicznościach stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Obligowało to Sąd do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.
W związku z tym organ będzie zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy, mając na względzie zawarte powyżej wskazania Sądu.
Natomiast Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi, o co wnosiła pełnomocnik organu, gdyż nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w art. 58 § 1 p.p.s.a. Takich okoliczności nie wskazała także pełnomocnik organu, która poza sformułowaniem wniosku w odpowiedzi na skargę nie podała żadnego uzasadnienia.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Prezesa ZUS w odpowiedzi na skargę (k. 7 akt sądowych), zaś skarżąca, która została zawiadomiona o wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym wraz ze stosownym pouczeniem (k. 13), w przepisanym terminie nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.