III OSK 5316/21

III OSK 5316/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Sz 295/20 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-03-25
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 996
art. 66 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Justyna Skwarek-Światłoń po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wójta Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 295/20 w sprawie ze skargi M. D. na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odwołania Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...] oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 295/20, po rozpoznaniu skargi M.D. (dalej Skarżący) na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] nr [...], którym odwołano Skarżącego ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...] stwierdził, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem prawa oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.
W motywach orzeczenia Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Wójt Gminy [...] nie wykazał, aby w tej sprawie wystąpiła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 996 z późn. zm.) uzasadniającego odwołanie Skarżącego ze stanowiska dyrektora szkoły w trybie natychmiastowym.
Odnosząc się do okoliczności fatycznych niniejszej sprawy Sąd wyjaśnił w pierwszej kolejności, że wydanie ww. zarządzenia poprzedziło doręczenie Skarżącemu w dniu 23 maja 2019 r. wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę (pismo z dnia 20 maja 2019 r.). Skarżący warunków tych nie przyjął, co zgodnie z wypowiedzeniem miało skutkować rozwiązaniem stosunku pracy z zachowaniem trzymiesięcznego wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2019 r. Z akt sprawy wynika, że Skarżący podważał wskazany w piśmie z 20 maja 2019 r. okres wypowiedzenia i okoliczność tą miał podnosić w odwołaniu do Sądu Pracy. Zdaniem organu skoro od 1 września 2019 r. Skarżący nie pełnił funkcji dyrektora, nie przebywał na terenie szkoły i nie zarządzał placówką, to taka sytuacja wypełniała przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku odwołania ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Wójt Gminy [...] argumentował, że dalsze trwanie tej sytuacji negatywnie wpływało na funkcjonowanie placówki i mogło grozić jej destabilizacją. Wskazał przy tym, że dyrektor jednoznacznie odmówił wykonywania jakichkolwiek czynności związanych z zarządzaniem szkołą z uwagi na wygaśnięcie stosunku pracy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odwołanie dyrektora szkoły ze stanowiska w trakcie roku szkolnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego w sytuacji, gdy dyrektor funkcji tej już w istocie nie pełnił i to na skutek działań organu prowadzącego oraz podnoszenie zarzutów, które nie dość, że są na tyle lakoniczne i nie poparte żadnymi dowodami, iż nie uzasadniają zastosowania takiego trybu, to jeszcze mają usprawiedliwiać opieszałość, brak należytego rozeznania w sprawie i nieporadność organu, należało uznać za niedopuszczalne.
Organ inicjując wobec Skarżącego wypowiedzenie zmieniające warunki pracy (chociaż wątpliwe prawnie - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1987 r. sygn. akt III PZP 47/87, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2009 r. sygn. akt II PK 43/09) miał świadomość jego skutków, w tym rozwiązania stosunku pracy najpóźniej z dniem 31 sierpnia 2019 r. w razie nie przyjęcia propozycji dotyczących dodatku funkcyjnego. Po otrzymaniu oświadczenia Skarżącego, że zaproponowanych warunków nie przyjmuje, podjął działania zmierzające do zorganizowania nowego konkursu na stanowisko dyrektora szkoły i konkurs ten został rozstrzygnięty. Nie było zatem, w ocenie Sądu, żadnych przeszkód ani ze strony organu, ani też Skarżącego by odwołać dyrektora szkoły w zwykłym trybie, zbieżnym z datą rozwiązania stosunku pracy. Tymczasem organ z sobie tylko wiadomych powodów przedłużał wydanie aktu, który formalnie stanowi odwołanie Skarżącego ze stanowiska wskazując jednocześnie, że zastosowanie trybu tzw. "szczególnie uzasadnionego przypadku" związane jest z nieobecnością dyrektora w szkole i niezarządzaniem placówką.
Sąd stwierdził, że argumenty przywołane w uzasadnieniu są całkowicie niezrozumiałe tym bardziej, że organ w odniesieniu do funkcjonowania i zarządzania szkołą wykonywał wszystkie czynności w taki sposób, jakby od 1 września 2019 r. stanowisko dyrektora pozostawało nieobsadzone (kandydat powołany w wyniku konkursu zrezygnował, zaś organ nadzoru unieważnił zarządzenia dotyczące postępowania konkursowego – rozstrzygnięcia nadzorcze Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] nr [...] i z [...] nr [...]). W tym celu został zmieniony statut szkoły i ustanowione stanowisko wicedyrektora szkoły (pismo Wójta Gminy [...] z dnia 23 sierpnia 2019 r. [...]), udzielono pełnomocnictwa wicedyrektorowi (11 września 2019 r.) i powierzono obowiązki dyrektora szkoły wicedyrektorowi (19 września 2019 r.). Okoliczność, że Skarżący (jak twierdzi w piśmie z dnia 22 marca 2021 r.) doradzał nieformalnie wicedyrektorowi by zapewnić właściwe funkcjonowanie szkoły od 1 września 2019 r. należy potraktować wyłącznie jako przejaw jego dobrej woli i dbałości o placówkę, której był dyrektorem.
Rekapitulując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano takiego rodzaju uchybień w wykonywaniu zadań przez dyrektora szkoły, które wymagałyby natychmiastowego zaprzestania wykonywania powierzonej Stronie skarżącej funkcji tym bardziej, że od 1 września 2019 r. Skarżący już w Szkole Podstawowej w [...] nie pracował. Za całkowicie niezrozumiałe uznano przy tym wydanie zarządzenia po upływie ponad półtora miesiąca od zaprzestania świadczenia pracy Skarżącego na rzecz szkoły i to na podstawie przepisu, którego zastosowania organ nie jest w stanie obronić. Skoro zaskarżone zarządzenie zostało podjęte z istotnym naruszeniem prawa w rozumieniu w art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506) zwanej dalej u.s.g., to zachodziła podstawa do stwierdzenia jego nieważności. Z uwagi jednak na upływ jednego roku od pojęcia zaskarżonego aktu (art. 94 ust. 1 u.s.g.), Sąd orzekł o wydaniu zarządzenia z naruszeniem prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wójt Gminy [...], zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20219 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. poprzez: a) przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, b) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik przez sformułowanie niewłaściwej oceny prawnej sprawy, c) dokonanie niepopartych zgromadzonym materiałem dowodowym ocen niewchodzących w zakres określony w art. 3 § 1 P.p.s.a.;
2) prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że wygaśnięcie stosunku pracy dyrektora szkoły i zaprzestanie pełnienia przez niego obowiązków nie stanowi szczególnej przyczyny uzasadniającej odwołanie dyrektora ze stanowiska.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargą kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten ma charakter proceduralny i reguluje wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II OSK 986/09; wyrok NSA z 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wynika, dlaczego w jego ocenie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Z treści zarzutu i jego uzasadnienia wynika, że za jego pomocą autor skargi kasacyjnej w istocie zarzuca Sądowi pierwszej instancji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik przez sformułowanie niewłaściwej oceny prawnej sprawy. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19, LEX nr 3522253). Jeśli w uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego dokonana na podstawie akt, to nawet w sytuacji, gdy jest ona odmienna od oceny prezentowanej przez stronę, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto nie można dostrzec niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jako uchybienie procesowe może stanowić skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie jest też zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie niepopartych zgromadzonym materiałem dowodowym ocen niewchodzących w zakres określony w tym przepisie.
Art. 3 § 1 P.p.s.a. jest przepisem ogólnym o charakterze kompetencyjnym stanowiącym, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Art. 3 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych wskazanego przepisu nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt I OSK 266/08). Naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11; wyrok NSA z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 745/11).
W sprawie podstawowe znaczenie ma zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego i w związku z tym także niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na przyjęciu, że wygaśnięcie stosunku pracy dyrektora szkoły i zaprzestanie pełnienia przez niego obowiązków nie stanowi szczególnej przyczyny uzasadniającej odwołanie dyrektora ze stanowiska.
Art. 66 ust. 1 Prawa oświatowego wymienia przesłanki odwołania dyrektora szkoły. Zgodnie z jego treścią organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce:
1) odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie:
a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem,
b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 Prawa oświatowego w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli - bez wypowiedzenia,
c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3 Prawa oświatowego;
2) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8 Prawa oświatowego, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Tylko przesłanki wynikające z art. 66 ww. ustawy uzasadniają wydanie aktu o odwołaniu danej osoby ze stanowiska dyrektora szkoły.
Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tej sprawie nie zaistniała podstawa prawna wynikająca z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, tj. nie zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony, który pozwalałby na odwołanie nauczyciela bez wypowiedzenia ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego.
W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" może dotyczyć tylko sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych, kiedy organ uprawniony do wydania zarządzenia w sprawie odwołania nauczyciela z funkcji dyrektora szkoły publicznej ma prawo uznać, że dalsze pełnienie funkcji kierowniczej w szkole lub placówce oświatowej stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia (tak np. NSA w wyroku z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; NSA w wyroku z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2870/17; NSA w wyroku z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17; wyrok NSA z 14 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2755/21). Pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" winno być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, ponieważ naruszenie prawa przez dyrektora lub wicedyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w ich pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym nie ulega wątpliwości, że osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na jej obowiązków (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 86/08).
Dodatkowo należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym wskazano - uwzględniając okoliczności konkretnych spraw - następujące przypadki uzasadniające spełnienie przez osobę pełniącą funkcję kierowniczą w szkole przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku": 1) kradzież (np. alkoholu) przez dyrektora w sklepie; 2) błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją; 3) poniżanie, upokarzanie i ignorowanie pracownika oraz wykorzystanie pracowników do przeprowadzenia remontu w mieszkaniu dyrektora; 4) zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych; 5) notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły; 6) długotrwała choroba uniemożliwiająca wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę, powodując jej dezorganizację; 7) jawne, nietolerancyjne i dyskryminujące zachowanie dyrektora szkoły mające na celu poniżanie nauczycieli bądź uczniów (por. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17; wyrok NSA z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; wyrok NSA z 29 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 109/19). Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie akceptuje ww. stanowisko zajęte w orzecznictwie sądowym.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku i co znajduje potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach, w tej sprawie podstawą do wydania uchylonego przez Sąd pierwszej instancji zarządzenia nie było wadliwe wykonywanie obowiązków kierowniczych przez dyrektora Szkoły Podstawowej w [...]. M.D. będącemu Dyrektorem ww. Szkoły pismem z dnia 20 maja 2019 r. wypowiedziano dotychczasowe warunki umowy o pracę zawartej w dniu 1 września 2017 r. na czas powierzenia stanowiska Dyrektora tej Szkoły. Ponieważ pismem z dnia 28 maja 2019 r. ówczesny Dyrektor Szkoły Podstawowej w [...] odmówił przyjęcia zaproponowanych warunków pracy, to skutkiem tego było rozwiązanie stosunku pracy tej osoby świadczonej na stanowisku dyrektora szkoły. Sytuacja ta jest regulowana na gruncie przepisów pracowniczych zawartych w szczególności w Kodeksie pracy. Brakuje natomiast bezpośredniej regulacji skutków takiego rozwiązania stosunku pracy osoby będącej dyrektorem publicznej szkoły na płaszczyźnie prawa publicznego, a w szczególności określenia w takiej sytuacji podstawy wydania aktu odwołania z zajmowanego stanowiska kierowniczego.
Strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że taka sytuacja stanowi szczególnie uzasadniony przypadek który uzasadnia odwołanie dyrektora szkoły z zajmowanego stanowiska na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, ponieważ tenże szczególnie uzasadniony przypadek nie musi być związany z wadliwym wykonywaniem swoich obowiązków przez dyrektora szkoły.
Nie budzi wątpliwości na podstawie przedstawionego stanowiska zajętego w orzecznictwie sądowym, że zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego dotyczy dwóch odmiennych sytuacji: po pierwsze takich przypadków, w których to zachowanie samego dyrektora szkoły uzasadnia jego natychmiastowe odwołanie z zajmowanego stanowiska, a po drugie sytuacji, w których nie ma obiektywnej możliwości dalszego pełnienia funkcji dyrektora szkoły przez daną osobę, ponieważ takiego stanowiska już nie ma (np. w przypadku likwidacji lub połączenia szkół).
Art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego nie stanowi podstawowej przesłanki odwołania danej osoby ze stanowiska kierowniczego w szkole publicznej. Znajduje on zastosowanie i to w szczególnie uzasadnionym przypadku, o ile nie będzie podstawy do odwołania wynikającej z art. 66 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Jedną z takich podstaw zawiera art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a Prawa oświatowego zgodnie z którym organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem w przypadku złożenia przez nauczyciela rezygnacji.
Skuteczne złożenie rezygnacji z zajmowanego stanowiska kierowniczego nie musi dla swojej skuteczności nastąpić jedynie w formie pisemnej. NSA w wyroku z dnia 26 maja 2023 r. sygn. akt III OSK 111/22 stwierdził, że rezygnacja z zajmowanego stanowiska dyrektora szkoły lub placówki może nastąpić poprzez oświadczenie dyrektora o oddaniu się do dyspozycji organu powierzającego to stanowisko. Istotnym jest to, aby dana osoba wyraźnie zamanifestowała wolę odwołania jej z zajmowanego stanowiska poprzez np. gotowość na przyjęcie aktu o odwołaniu ze stanowiska dyrektora. Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie w pełni akceptuje ten pogląd.
Tym samym w sytuacji objętej tą sprawą, w której M.D. nie tylko pisemnie odmówił przyjęcia zaproponowanych mu warunków umowy o pracę, ale także nie zgodził się na cofnięcie złożonego przez organ prowadzący wypowiedzenia warunków umowy o pracę oraz wyraźnie oświadczył, że nie zamierza świadczyć pracy jako dyrektor Szkoły Podstawowej po dniu ustania stosunku pracy (pismo z 18 czerwca 2019 r.) powinno się przyjąć, że w sposób konkludentny było to zachowanie wskazujące na rezygnację z dalszego zajmowania stanowiska dyrektora szkoły. Tak też interpretował to organ prowadzący (Wójt Gminy [...]) czego potwierdzeniem jest pismo z dna 14 sierpnia 2019 r. kierowane do M.D. z treści którego wynika, że skoro z dniem 1 września 2019 r. Szkoła Podstawowa w [...] nie będzie miała dyrektora, to powinno się utworzyć stanowisko wicedyrektora, któremu powierzy się pełnienie obowiązków dyrektora szkoły po tej dacie. Tym samym w okolicznościach tej sprawy należało uznać, że czynności podejmowane przez M.D. jako Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...] po dniu 20 maja 2019 r. miały nie tylko skutek w zakresie prawa pracy, ale także świadczyły o jego rezygnacji z dalszego pełnienia funkcji dyrektora z chwilą ustania stosunku pracy. Także okoliczność zawarcia stosunku pracy z Kuratorium Oświaty w [...] z dniem 1 września 2019 r. przez M.D. świadczy o rezygnacji z zajmowania dotychczasowego stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...].
Wprawdzie M.D. także po dniu 1 września 2019 r. podejmował sporadycznie niektóre czynności zarezerwowane dla dyrektora szkoły, ale wynikało to z wyraźnej prośby organu prowadzącego związanej z koniecznością otrzymania z budżetu państwa subwencji oświatowej oraz zapewnieniem wypłaty wynagrodzenia pracowników tej Szkoły. Ponadto aż do dnia 18 października 2019 r. nie zostało wydane zarządzenie o odwołaniu M.D. ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...].
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez przyjęcie, że w tej sprawie nie było podstaw do stosowania tej podstawy do odwołania dyrektora szkoły, a organ prowadzący mógł skorzystać z innego trybu odwołania.
Tym samym skoro wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna okazała się niezasadna, a zaskarżony wyrok kontrolowany w granicach jej zarzutów odpowiada prawu, to Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę tę oddalił.