II SA/OL 853/22

II SA/Ol 853/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Ewa Osipuk
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1449/23 - Wyrok NSA z 2025-02-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145  par. 1 pkt 1, 2 i 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa w zamian za świadczenie rentowe oddala skargę.
Uzasadnienie
Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że wnioskiem z 15 kwietnia 2020 r. W. S. (skarżący, strona) wystąpił do Starosty Ostródzkiego o uchylenie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 13 marca 1973 r. w przedmiocie przekazania przez B. S. gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości A, w zamian za rentę oraz o zwrot gospodarstwa rolnego w całości (budynek mieszkalny, obora, stodoła oraz grunty orne 6,9 ha).
Organ I instancji postanowieniem z 19 października 2020 r. odmówił wznowienia postępowania z wniosku skarżącego z 15 kwietnia 2020 r., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium Powiatowe Rady Narodowej znak [...] z dnia 13 marca 1973 r., wskazując, że decyzja ostateczna w sprawie została wydana w dniu 13 marca 1973 r., natomiast wnioskodawca - jak wynika z posiadanych dokumentów - zapoznał się z nią w styczniu 2020 r. Żądanie wznowienia postępowania złożone przez skarżącego z 15 kwietnia 2020 r. uznano za złożone po terminie, tj. po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Elblągu postanowieniem z 23 listopada 2020 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący podtrzymał swój wniosek o zwrot gospodarstwa rolnego, podnosząc, że na podstawie art. 147 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a. domaga się wznowienia postępowania oraz na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 29/21 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 23 listopada 2020 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę oraz jego zwrot oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że z akt sprawy wynika, że skarżący, po otrzymaniu w styczniu 2020 r. informacji o wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzji z 13 marca
1973 r., pismem z 23 stycznia 2020 r., skierowanym do Burmistrza, wskazał, że istnieje możliwość ubiegania się o zwrot gospodarstwa rolnego, przejętego przez Skarb Państwa w zamian za emeryturę. Podał w tym piśmie, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r. gospodarstwo rolne matki przejął Skarb Państwa, a przejęcie to odbyło się z naruszeniem przepisów. Zawiadomieniem z 3 lutego 2020 r., Urząd Miejski poinformował skarżącego o przekazaniu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. jego wniosku według właściwości Staroście Ostródzkiemu. Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe, a w szczególności treść pisma skarżącego z dnia 23 stycznia 2020 r., stwierdzić należy, że już to pismo de facto stanowić może wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie zwrotu gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości A, gmina A, przekazanego przez B. S. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Burmistrz Miasta, uznając się niewłaściwym, przekazał to pismo według właściwości Staroście Ostródzkiemu. W aktach sprawy brak jest dokumentacji wskazującej, jak przedmiotowy wniosek z 23 stycznia 2020 r. został rozpoznany i w jakim trybie. Organy obu instancji dopiero wniosek skarżącego z dnia 15 kwietnia 2020 r. uznały, po wyjaśnieniach strony, za wniosek o wznowienie postępowania w celu odzyskania przedmiotowego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest ocenić, czy skarżący skutecznie zainicjował postępowanie wznowieniowe pismem z 23 stycznia 2020 r.
W pismach - z 12 lipca 2021 r., i 22 marca 2022 r. - skarżący wskazał, że na początku lipca 2021 r. dowiedział się, że jego matka nosiła nazwisko "S.", natomiast podpisywała się "Z.". W jego ocenie doszło do przestępstwa - "Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przejęło gospodarstwo rolne w A od osoby, która nie istniała/nie było jej w spisie ludności". Uważa, że to samo przestępstwo popełniły inne urzędy: Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej we wsi A, Sąd Rejonowy, Państwowe Biuro Notarialne, ZUS. Skarżący podał także, że w teczce archiwalnej gospodarstwa rolnego [...] znalazł dwa dokumenty, na których widnieje podpis "S. B.", ale to nie było pismo jego matki. Uważa, że doszło do fałszerstwa podpisu. Wnioskował (pismo z 12 lipca 2021 r.) o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.a.
W wyniku powyższego organ pierwszej instancji postanowieniem z 4 sierpnia 2021 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., dotyczące gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa, w zamian za świadczenia rentowe, położonego w obrębie A, gmina A.
Decyzją z 28 czerwca 2022 r. Starosta Ostródzki odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowe Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa, w zamian za świadczenia rentowe, położonego w obrębie A, gmina A. Organ I instancji podał, że skarżący słusznie nie brał udziału w sprawie zakończonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., albowiem przy jej wydaniu organ administracyjny był związany treścią aktu notarialnego Rep. A Nr [...] grudnia 1972 r., zgodnie z którym jedyną właścicielką nieruchomości była B. S.. Okoliczności podnoszone przez stronę, że powinien uczestniczyć w czynnościach przy zawieraniu aktu notarialnego lub że niewłaściwa osoba złożyła podpis pod aktem notarialnym w miejsce podpisu strony mogą być rozpatrywane przed sądem powszechnym, w sprawie o ustalenie nieważności tej czynności prawnej. Organ zaś nie jest uprawniony do kwestionowania dokumentu urzędowego, jakim jest akt notarialny. Ponadto jedyną stroną w postępowaniu zakończonym decyzją z 1972 r. była B. S. Tym samym nie można stwierdzić, że ziściła się przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). W przesyłanych pismach strona wskazywała również inne przesłanki do wznowienia postępowania - zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 (dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe) i pkt 2 (decyzja wydana została w wyniku przestępstwa). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych ustalenie faktu, że dowody na których zostało oparte rozstrzygnięcie, zostały sfałszowane, nie należy do właściwości organu rozpatrującego wniosek o wznowienie postępowania. Okoliczność bowiem sfałszowania dowodów powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem właściwego sądu lub organu. Tym samym strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub że decyzję wydano w wyniku przestępstwa musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność. Skarżący zaś tego nie dopełnił w sprawie.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący. Wskazał, że w całej rozciągłości podtrzymuje swoje roszczenia odnośnie do zwrotu gospodarstwa rolnego w miejscowości A. Podał także, że w swoich pismach przedstawił dowody nieprawidłowości noszące znamiona przestępstwa. Starosta w ogóle nie odniósł się do tych zarzutów. Wskazał, że organ dał mu tylko dwa tygodnie, aby udowadniał swoje racje. O tych błędach zaś informował Starostę oraz Kolegium już rok wcześniej. Te błędy natomiast mają znamiona przestępstwa, skarżący zaś nie ma kompetencji aby tego dochodzić. Według niego to Starosta powinien nadać bieg sprawom, skoro chce potwierdzeń. W ocenie strony jego zadaniem było wykazać błędy poprzedniego systemu i to uczynił.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z 27 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że organ I instancji słusznie uznał, iż niezasadny jest zarzut skarżącego, dotyczący tego, że nie brał bez własnej winy udziału w postępowaniu. W chwili wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., o przejęciu gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenia rentowe, właścicielem gospodarstwa była wyłącznie B. S. i to ona była wyłącznie stroną tego postępowania. Jak wynika z aktu notarialnego z 21 grudnia 1972 r. L. S., G. M., W. S. (skarżący) oraz M. S. darowali swojej matce – B. S. swoje udziały w prawie własności nieruchomości rolnej, położonej w miejscowości A, "gromada i powiat [...]". Z tego wynika, że skarżący zrzekł się - na rzecz matki - swoich udziałów w gospodarstwie rolnym i miała ona pełne prawo swobodnie nim dysponować. Uczyniła to oddając je na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę.
Niezasadny są także zarzuty, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, czy że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Brak jest w aktach sprawy dowodów wskazujących, że decyzja kwestionowana przez skarżącego została wydana w wyniku przestępstwa, czy też dowody mające wpływ na jej wydanie okazały się fałszywe.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący. Stwierdził, że w całości podtrzymuje swoje roszczenia odnośnie do zwrotu gospodarstwa, a roszczenia te opiera na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Podniósł, że z informacji uzyskanych od Kolegium w Elblągu wynika, że do weryfikacji dokumentów uprawnione są sądy powszechne. Wskazał, że aktualnie przygotowuje wniosek do sądu powszechnego w Olsztynie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności
z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2022 r., poz. 2492).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia
z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,
a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy
co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2023 r., poz. 259 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest, wydana w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, decyzja Kolegium z 27 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 28 czerwca 2022 r. o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa, w zamian za świadczenia rentowe, położonego w obrębie A, gmina A.
Skarżący wskazał, że na początku lipca 2021 r. dowiedział się, że jego matka nosiła nazwisko "S.", natomiast podpisywała się "Z.". W jego ocenie doszło do przestępstwa - "Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przejęło gospodarstwo rolne w miejscowości A od osoby, która nie istniała/nie było jej w spisie ludności". Uważa, że to samo przestępstwo popełniły inne urzędy: Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej we wsi A, Sąd Rejonowy, Państwowe Biuro Notarialne, ZUS. Skarżący podał także, że w teczce archiwalnej gospodarstwa rolnego [...] znalazł dwa dokumenty, na których widnieje podpis "S. B.", ale to nie było pismo jego matki; uważa, że doszło do fałszerstwa podpisu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), k.p.a..
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.
Wznowienie zatem postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków: po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej miało miejsce wystąpienie fałszywego dowodu; po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, po trzecie, fałszywy dowód ma być podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Przez istotne okoliczności faktyczne należy rozumieć fakty, które dotyczą bezpośrednio danej sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem postępowania zakończonego decyzją ostateczną oraz mają znaczenie prawne.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa.
Jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie NSA, w kwestii dwóch ww. przesłanek, zasadniczo wznowienie postępowania z przyczyn, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., tj. z powodu ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe oraz z powodu wydania decyzji w wyniku przestępstwa, możliwe jest dopiero po stwierdzeniu prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa. Konstrukcja prawna przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. jest w znacznej części identyczna. Przestępstwo co do zasady powinno być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu i w tym zakresie jest to wymóg analogiczny jak w przypadku stwierdzenia fałszu dowodu (dokumentu) - patrz: wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r. I OSK 2575/17.
Tym samym jeszcze raz należy podkreślić, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub, że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2000 r. I SA 1123/99). W przedstawionym wyroku NSA jednoznacznie wskazał, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, musi przedłożyć właściwemu organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego; nie jest rzeczą organu administracji przeprowadzanie takiego dowodu we własnym zakresie. Nie budzi zatem wątpliwości, że zasadniczo wznowienie postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., tj. z powodu ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe oraz z powodu wydania decyzji w wyniku przestępstwa, możliwe jest dopiero po stwierdzeniu orzeczeniem sądu sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa. Strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub, że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, zobowiązana jest przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego te okoliczności.
Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, skarżący takiego prawomocnego orzeczenia sądu lub innego organu nie przedstawił organom administracji, stąd nie można mówić o wskazaniu przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Niewątpliwie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzją ostateczną z 13 marca 1973 r. (akta adm., k. – 85) - po rozpatrzeniu wniosku B. S. w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę – orzekło przejąć w całości na własność Państwa nieruchomość rolną wraz z zabudowaniami, położoną we wsi A, jako własność B. S.. Skarżący nie podważył w żaden sposób tej decyzji. Nie przedstawił żadnego dowodu w postaci orzeczenia sądowego, który stwierdzałby jakiekolwiek fałszerstwo dotyczące wydania tej decyzji. Wszelkie zarzuty w tym zakresie są zatem bezpodstawne.
Dalej wskazać należy, że twierdzenia skarżącego, zgłaszającego podstawę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., powinny polegać na podjęciu próby wykazania, że nie brał udziału w postępowaniu, mimo posiadania interesu prawnego. Warto zauważyć, że taki obowiązek wnioskodawcy wynika z jednego z aspektów zasady skargowości, odnoszącej się do tej przesłanki, a zawartej w art. 147 zdanie drugie k.p.a. Trzeba mieć też na uwadze, że przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać.
Organy prawidłowo uznały, że skarżący słusznie nie brał udziału w sprawie zakończonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 13 marca 1973 r., albowiem przy jej wydaniu organ administracyjny był związany treścią aktu notarialnego z 21 grudnia 1972 r., zgodnie z którym jedyną właścicielką nieruchomości była B. S.. Zasadnie wskazały organy, że okoliczności podnoszone przez stronę - jakoby powinien on uczestniczyć w czynnościach przy zawieraniu aktu notarialnego lub że niewłaściwa osoba złożyła podpis pod aktem notarialnym w miejsce podpisu strony - mogą być rozpatrywane przed sądem powszechnym, w sprawie o ustalenie nieważności tej czynności prawnej. Organ zaś nie jest uprawniony do kwestionowania dokumentu urzędowego, jakim jest akt notarialny. Co istotne zaś, jedyną stroną w postępowaniu zakończonym decyzją z 1972 r. była B. S.. Jak wynika zaś jednoznacznie z aktu notarialnego z 21 grudnia 1972 r. L. S., G. M., W. S. (skarżący) oraz M. S. darowali swojej matce – B. S. swoje udziały w prawie własności nieruchomości rolnej, położonej w miejscowości A, "gromada i powiat A". Niewątpliwe zatem skarżący zrzekł się na rzecz matki swoich udziałów w gospodarstwie rolnym, w następstwie czego matka skarżącego mogła dowolnie dysponować prawem własności przedmiotowych nieruchomości. Skorzystała ona z tego prawa oddając na rzecz Państwa te nieruchomości w zamian za rentę.
Prawidłowo zatem oceniły organy, że w sprawie nie zaszły przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu) ani pozostałe wskazane przez stronę przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Należy uznać, że zakwestionowane decyzje wydane zostały w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. W sprawie zebrano wystarczającą ilość materiału dowodowego i dokonano jego właściwej oceny.
Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi.