II SA/Ol 852/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2025-02-20
NSAochrona środowiskaŚredniawsa
rekultywacjaochrona gruntów rolnychodpadydegradacja środowiskawartość użytkowa gruntupostępowanie administracyjnedecyzja WSA Olsztyn

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą uznania rekultywacji gruntów po wydobyciu kruszywa za zakończoną, stwierdzając, że obecność nielegalnie składowanych odpadów uniemożliwia przywrócenie gruntom wartości użytkowych.

Skarżący J. K. domagał się uznania rekultywacji gruntów po wydobyciu kruszywa za zakończoną. Organy administracji odmówiły, wskazując na obecność nielegalnie składowanych odpadów, które obniżają wartość użytkową ziemi i uniemożliwiają przywrócenie jej pierwotnej funkcji biologicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko, oddalając skargę i podkreślając, że rekultywacja nie została zakończona z powodu zanieczyszczenia terenu odpadami.

Sprawa dotyczyła wniosku J. K. o uznanie za zakończoną rekultywacji gruntów po wydobyciu kruszywa. Organy administracji, począwszy od Starosty Ostródzkiego, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu, odmówiły wydania takiej decyzji. Głównym powodem było stwierdzenie obecności nielegalnie składowanych odpadów na terenie działki, co zostało potwierdzone w postępowaniach karnych i kontrolach środowiskowych. Organy uznały, że obecność odpadów uniemożliwia przywrócenie gruntom wartości użytkowych i przyrodniczych, co jest warunkiem zakończenia rekultywacji zgodnie z ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że ustalenia prawomocnego wyroku karnego dotyczące istotnego obniżenia jakości ziemi przez składowanie odpadów są wiążące. Zgodnie z definicją ustawową, rekultywacja polega na przywróceniu gruntom wartości użytkowych, a obecność odpadów temu zaprzecza, uniemożliwiając osiągnięcie celów rekultywacji w kierunku rolnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, obecność nielegalnie składowanych odpadów, które obniżają jakość ziemi i uniemożliwiają przywrócenie jej pierwotnej funkcji biologicznej lub rolnej, stanowi przeszkodę do uznania rekultywacji za zakończoną.

Uzasadnienie

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych definiuje rekultywację jako nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych. Obecność odpadów, potwierdzona w postępowaniach karnych i administracyjnych, obniża jakość ziemi i uniemożliwia przywrócenie jej funkcji rolnej, co jest kluczowym celem rekultywacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.o.g.r.l. art. 22 § ust. 1 pkt. 4

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Decyzje w sprawach rekultywacji określają m.in. uznanie rekultywacji za zakończoną, wydawane po zasięgnięciu opinii wójta.

Pomocnicze

u.o.g.r.l. art. 4 § pkt. 15 i 18

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Definicja utraty lub ograniczenia wartości użytkowej gruntów oraz definicja rekultywacji.

u.o.g.r.l. art. 20 § ust. 1

Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych

Obowiązek rekultywacji na koszt osoby powodującej utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 106

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawach, w których decyzja organu zależna jest od rozstrzygnięcia lub stanowiska innego organu (organ współdziałający).

p.p.s.a. art. 3 § ust. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy do uchylenia decyzji lub postanowienia organu.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez sąd.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

k.k. art. 183 § § 1

Kodeks karny

Obniżenie jakości powierzchni ziemi jako przestępstwo.

p.p.s.a. art. 11

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wiążący charakter ustaleń prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obecność nielegalnie składowanych odpadów na terenie poeksploatacyjnym uniemożliwia przywrócenie gruntom wartości użytkowych i przyrodniczych, co jest warunkiem zakończenia rekultywacji. Ustalenia prawomocnego wyroku karnego dotyczące istotnego obniżenia jakości ziemi przez składowanie odpadów są wiążące dla sądu administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego (nie zostały szczegółowo rozwinięte w skardze).

Godne uwagi sformułowania

nie można twierdzić, że rekultywacja gruntów została wykonana tylko częściowo. Określony grunt jest albo zrekultywowany, albo nie został przywrócony do użytkowania rolnego Zanieczyszczenie gleby odpadami obniża jej jakość, zmniejsza potencjał produkcyjny i zawęża kierunek produkcji. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny.

Skład orzekający

Piotr Chybicki

przewodniczący sprawozdawca

Marzenna Glabas

sędzia

Bogusław Jażdżyk

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zakończenia rekultywacji gruntów po wydobyciu, zwłaszcza w kontekście obecności odpadów i wiążącego charakteru ustaleń z postępowań karnych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z obecnością odpadów i nielegalnym składowaniem, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do innych przypadków rekultywacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między potrzebą rekultywacji terenów poeksploatacyjnych a problemem zanieczyszczenia ich odpadami, co ma znaczenie praktyczne dla właścicieli gruntów i organów administracji.

Rekultywacja gruntu niemożliwa przez odpady? Sąd wyjaśnia, kiedy prace można uznać za zakończone.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 852/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Marzenna Glabas
Piotr Chybicki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 82
art. 4 pkt.15 i 18, art. 20 ust. 1, art. 22 ust.1 pkt. 4
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lutego 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za zakończoną rekultywacji gruntów oddala skargę.
Uzasadnienie
Z akt sprawy przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wynika, że wnioskiem z 5 maja 2022 r. J. K. (dalej: skarżący, wnioskodawca), zwrócił się o wydanie decyzji w przedmiocie uznania za zakończoną rekultywacji gruntów stanowiących działkę o nr ewidencyjnym [x1] (dawniej [x2]) obręb M. Gmina G., na której prowadzono wydobycie kruszywa naturalnego ze złoża "M." oraz "M. 2 [...]". We wniosku wskazano, iż przedmiotowy teren złoża został zrekultywowany w kierunku określonym w decyzjach Starosty Ostródzkiego znak RLS.6122.16.2011 z dnia 24 maja 2011 r. (teren złoża "M.") oraz znak: RLŚ.6122.14.2011 z dnia 24 maja 2011 r. (teren złoża "M. 2 [...]"). Roboty rekultywacyjne polegały m.in. na:
- ukształtowaniu skarp ostatecznych wyrobiska poprzez nadanie im odpowiedniego nachylenia zgodnie z założeniami Projektu zagospodarowania złoża,
- wyrównaniu powierzchni spągowej wyrobiska,
- zlikwidowaniu składowisk nie sprzedanego kruszywa oraz zwałowisk nadkładu,
- nadkład złoża, który został zdjęty w trakcie prowadzenia robót przygotowawczych i złożony na pasach ochronnych został częściowo przemieszczony i rozplantowany na przedmiotowym terenie.
Decyzją z 8 września 2023 r. Starosta Ostródzki (dalej organ I instancji) odmówił uznania za zakończoną rekultywacji gruntów objętych wnioskiem. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że 30 sierpnia 2022 r. odbyły się oględziny terenu związane z postępowaniem administracyjnym w sprawie wydania decyzji uznającej rekultywację powyższych gruntów. Na podstawie dokumentów przedłożonych do wniosku o wydanie decyzji jak również na podstawie oględzin oraz opinii uczestniczących w oględzinach przedstawicieli gminy G. stwierdzono, że wykonano na części działki prace rekultywacyjne polegające na zniwelowaniu oraz wyprofilowaniu terenu. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego na niewielkim obszarze grunt zrekultywowano przy wykorzystaniu odpadów w oparciu o decyzję Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 22 kwietnia 2014, zezwalającą na przetwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne o kodzie 100101 żużle, popioły paleniskowe i pyły z kotłów (z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w 100104) oraz 100102 popioły lotne z węgla - w celu rekultywacji wyrobiska poeksploatacyjnego.
W dalszej części argumentacji organ I instancji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania uzyskano pozytywną opinię Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Warszawie (postanowienie z dnia 15 lutego 2023 r.) oraz negatywną opinię Wójta Gminy G. (postanowienie z 9 marca 2023 r.) od którego przedsiębiorca wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu. W dniu 29 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie wójta z 9 marca 2023 r.
W nawiązaniu do powyższego organ I instancji przedstawił motywy jakimi kierował się wójt wydając postanowienie o negatywnym zaopiniowaniu zakończania rekultywacji gruntów. Główną przyczyna zajęcia takiego stanowiska było ujawnienie w lipcu 2018 r. na terenie byłej żwirowni w odpadów w ilości ok [...] m3, które mają istotny wpływ na obniżenie wartości użytkowej ziemi poprzez wymywanie niepożądanych substancji, co zostało potwierdzone w toku śledztwa Prokuratury Rejonowej w Ostródzie. Wójt wskazał, że z uzyskanej w toku śledztwa opinii biegłego z zakresu mykologii i ochrony środowiska wynika, że odpady te, zgodnie z wykonanymi badaniami, powodują emisje do środowiska — gruntu na skutek wymywania z nich różnego rodzaju substancji chemicznych, związków i pierwiastków. Odpady składowane w sposób ujawniony na ww. terenie podlegają przemianom biochemicznym, a powstałe produkty trafiają do gruntu dodatkowo go zanieczyszczając.
Organ I instancji zasygnalizował również, że w związku z ujawnieniem składowania na terenie byłej żwirowni odpadów 1 kwietnia 2020 r. została wydana decyzja Wójta Gminy G. w sprawie obowiązku usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W dniu 28 grudnia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu, w następstwie rozpoznania odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy G. w sprawie obowiązku usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.
Mając na uwadze powyższe organ I instancji wskazał, że prowadzący eksploatację złóż ma obowiązek podejmowania niezbędnych środków do właściwej eksploatacji złoża, a w dalszej konsekwencji sukcesywnego prowadzenia rekultywacji terenów poeksploatacyjnych. W tym kontekście organ wskazał, że wypełnianie wyrobiska poeksploatacyjnego odpadami bez posiadania właściwego pozwolenia na ich przetwarzanie w procesie rekultywacji stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami ochrony gruntów i ochrony środowiska a co za tym idzie negatywnie wpływa na środowisko i uniemożliwia osiąganie zakładanych celów rekultywacyjnych. Ponadto odmawiając uznania rekultywacji gruntów działki o numerze ewidencyjnym [x1](dawniej [x2]) wzięto pod uwagę opinię Wójta Gminy G. jak również jego prawo do podejmowania wszelkich działań na rzecz dbałości o właściwe zagospodarowanie terenów gminy, szczególnie w zakresie ochrony środowiska i zgodnych z interesem mieszkańców gminy. Organ podkreślił, że zgodnie z informacją zawartą w postanowieniu Wójta Gminy G. z 9 marca 2023 r. odpady składowane na w/w działce nie zostały usunięte.
W następstwie wniesionego przez skarżącego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu, decyzją z [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu I instancji
W motywach decyzji Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia wniosku stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 82) - zwanej dalej "ustawą". Na mocy art. 20 ust. 1 ustawy osoba powodująca utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów jest obowiązana do ich rekultywacji na własny koszt. Kolegium wskazało, że z definicji zawartej w art. 4 pkt 15 ustawy wynika, iż poprzez utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów rozumie się całkowity zanik albo zmniejszenie zdolności produkcyjnej gruntów. Rekultywacja polega natomiast na nadaniu lub przywróceniu gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg (art. 4 pkt 18 ustawy).
Kolegium zwróciło uwagę, że postanowieniem z 20 maja 2020 r. Wójt Gminy G., zaopiniował negatywnie stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów części działki nr [x2] (aktualnie [x3]) obręb M., gmina G., na której prowadzone było wydobycie kruszywa naturalnego ze złoża "M." oraz "M. 2 [...]", po rekultywacji przedmiotowej działki. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy to postanowienie. Prawomocnym wyrokiem z 3 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 668/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie Kolegium. Postanowieniem z dnia 9 marca 2023 r. Wójt Gminy G., zaopiniował negatywnie uznanie rekultywacji gruntów stanowiących działkę [x1]obręb M., gmina G., o powierzchni łącznej 36,3540 ha na której prowadzone było wydobycie kruszywa naturalnego ze złoża "M." oraz "M. 2 [...]" za zakończoną. Postanowieniem z dnia 29 maja 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy to postanowienie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 820/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie Kolegium.
Kolegium wskazało również, że w wyniku kontroli interwencyjnej Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Olsztynie oraz następczych działań Komendy Powiatowej Policji w Ostródzie i Prokuratury Rejonowej w Ostródzie ujawniono, że w 2018 r. na działce nr [x2] obręb M., gm. G. (po dokonaniu podziału są to działki nr [x4], [x5] i [x3]), w sposób nielegalny składowano, a następnie zakopywano odpady o kodzie 19 12 12 - inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z mechanicznej obróbki odpadów inne niż wymienione w 19 12 11. Biegli powołani przez organy ścigania w toku postępowania przygotowawczego stwierdzili co prawda, że z uwagi na lokalizację przedmiotowej działki rodzaj i ilość składowanych odpadów nie występuje bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka i nie wystąpiły zniszczenia w znacznych rozmiarach w świecie roślinnym i zwierzęcym, to jednak biorąc pod uwagę fakt, że na skutek wymywania odpady te są źródłem emisji do gruntu różnego rodzaju substancji chemicznych, związków i pierwiastków powodują istotne obniżenie jakości ziemi. Kolegium zwróciło również uwagę, że 1 kwietnia 2020 r. została wydana decyzja Wójta Gminy G. w sprawie obowiązku usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania zlokalizowanego na nieruchomościach oznaczonych geodezyjnie jako działki nr [x4], [x5] i [x1](dawniej numer [x2]) położonych w miejscowości M., gmina G. (postępowanie to obecnie znajduje się w warunkach zawieszenia). Kolegium podkreśliło, że decyzja nie została zrealizowana.
Kolegium wywiodło, że zaleganie składowanych nielegalnie odpadów na wyżej wymienionych działkach nie oznacza przywrócenia gruntom wartości użytkowych lub przyrodniczych, co zgodnie z art. 4 pkt 18 ustawy jest warunkiem rekultywacji. Zanieczyszczenie gleby odpadami obniża jej jakość, zmniejsza potencjał produkcyjny i zawęża kierunek produkcji. Kolegium podzieliło ocenę organu pierwszej instancji, iż wypełnianie wyrobiska poeksploatacyjnego odpadami (bez stosownego zezwolenia na ich przetwarzanie w procesie rekultywacji) uniemożliwia osiągniecie optymalnych celów rekultywacji w kierunku rolnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Olsztynie wnioskodawca zarzucił decyzji Kolegium naruszenie:
- art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 października 2022 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 82; dalej: "u.g.r.i.l.") w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a..
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący nie sformułował wyczerpującego uzasadnienia skargi zastrzegając, że uczyni to w kolejnym piśmie procesowym. Na marginesie wskazać należy, że skarżący nie sformułował w toku postępowania przed sądem administracyjnym dodatkowego stanowiska.
Samorządowe Kolegium odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoją dotychczasowa argumentacje i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty odmawiającą uznania za zakończoną rekultywacji gruntów stanowiących działkę o nr ewidencyjnym [x1](dawniej [x2]) obręb M. gmina G., na której prowadzono wydobycie kruszywa naturalnego ze złoża "M." oraz "M. 2"
Wykonanie rekultywacji podlega kontroli administracyjnej. O zakończeniu rekultywacji i zagospodarowania gruntów rolnych i leśnych można mówić jedynie w przypadku wydania przez właściwy organ i we właściwym trybie decyzji uznającej, że rekultywacja została zakończona. Sentencja decyzji sprowadza się do uznania (bądź odmowy uznania) rekultywacji określonych gruntów za zakończoną, a uzasadnienie przedstawia przesłanki podjętego rozstrzygnięcia. W przypadku niezakończenia rekultywacji, należy wydać decyzję o odmowie uznania rekultywacji za zakończoną.
Przy czym, pod pojęciem rekultywacji rozumie się - w myśl art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. – nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Ustawowa definicja rekultywacji gruntów ma nie tyle charakter instrumentalny, ile celowościowy – wskazuje kierunek, do którego należy zmierzać, nie określając działań do tych celów prowadzących. Uznanie rekultywacji za zakończoną to przede wszystkim kwestia dokonania określonych ustaleń faktycznych. Ocena, czy w konkretnym wypadku nastąpiła – czy też nie nastąpiła – rekultywacja gruntu, nie może być uzależniona od zakresu wykonanych robót rekultywacyjnych. Jedynym kryterium przy tej ocenie może być okoliczność, czy w wyniku odpowiednich zabiegów gruntu nadano lub przywrócono wartości użytkowe. Na gruncie przepisów ustawy nie można twierdzić, że rekultywacja gruntów została wykonana tylko częściowo. Określony grunt jest albo zrekultywowany, tj. przywrócony do użytkowania rolnego, i wtedy organ administracji może wydać decyzję o uznaniu rekultywacji za zakończoną, albo nie został przywrócony do użytkowania rolnego, niezależnie od charakteru i zakresu brakujących do zakończenia rekultywacji zabiegów, i wtedy nie można uznać rekultywacji za zakończoną (D. Danecka, W. Radecki [w:] D. Danecka, W. Radecki, Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2024, art. 22.).
Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 82 dalej jako "u.o.g.r.l."), decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:
1) stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;
2) osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;
3) kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;
4) uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.
Podkreślić należy również, że w świetle art. 22 ust. 1 pkt 4 u.o.g.r.l. decyzje w sprawach rekultywacji wydaje starosta po zasięgnięciu opinii m.in. wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Opinia taka jest wydawana w trybie uregulowanym w art. 106 k.p.a. Postępowanie przed organem współdziałającym ma w istocie charakter pomocniczego stadium postępowania w sprawie załatwianej przez inny organ, w niniejszej sprawie przez Starostę w drodze decyzji administracyjnej. Organ wydający decyzję nie jest związany opiniami organu współdziałającego. Postanowienie opiniujące jest jedynie koniecznym elementem postępowania zmierzającego właśnie do wydania takiej decyzji. Choć opinia uzyskiwana obligatoryjnie przed wydaniem decyzji uznającej rekultywację za zakończoną nie jest wiążąca dla organu prowadzącego postępowania w przedmiocie uznania rekultywacji za zakończoną, to nie zwalnia to tego organu od jej analizy z punktu widzenia kompletności, zgodności z podjętymi lub ustanowionymi dla danego terenu kierunkami ochrony gruntów rolnych i leśnych i ich wpływem na ustalane w postępowaniu głównym kierunki i sposób rekultywacji danego terenu.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że starosta dwoma decyzjami z 24 maja 2011 r. ustalił dla gruntów po eksploatacji kruszywa piaskowo - żwirowego ze złoża "M." oraz "M. 2 [...]" kierunek rekultywacji rolny (dla złoża M. rolny ze zbiornikiem wodnym).
W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się do oceny, czy ustalony decyzjami Starosty z dnia 24 maja 2011 r. kierunek rekultywacji został osiągnięty, a skarżący wywiązał się z obowiązków nałożonych tymi decyzjami. Taka ocena determinowała zakres rozpoznania wniosku o uznanie rekultywacji za zakończoną w kontrolowanym obecnie postępowaniu przez organy administracji w pierwszej i drugiej instancji.
Uznanie rekultywacji za zakończoną, to przede wszystkim kwestia dokonania określonych ustaleń faktycznych. Rekultywacja - to działalność mająca na celu przywrócenie (w realiach rozpoznawanej sprawy) gospodarce rolnej terenów zniszczonych po eksploatacji, inaczej mówiąc przywrócenie ich dawnej funkcji biologicznej. Art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w ust. 4 stanowi, że rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności. Osobą obowiązaną do rekultywacji jest osoba, która powoduje utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, podzielić należy pogląd organów I i II instancji, zgodnie z którym nie można uznać by rekultywacja – w rozumieniu przywrócenie gospodarce rolnej terenów zniszczonych po eksploatacji i przywrócenie ich dawnej funkcji biologicznej - została osiągnięta. Organ I instancji zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy, oparty na czynnościach prowadzonych przez sam organ (oględziny terenu, protokół z 14 września 2022 r. k. 39 akt administracyjnych) jak i materiałach zgromadzonych przez inne organy. Za szczególnie istotne uznać należy postanowienie z 9 marca 2023 r. Wójta Gminy G., którym zaopiniował negatywnie uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną. Opinia ta była przy tym przedmiotem kontroli instancyjnej i sadowej. Choć opinia wydana przez wójta, nie jest wiążąca dla organu wydającego decyzje w oparciu o art. 22 ust.1 pkt 4 u.o.g.r.l. to w realiach przedmiotowej sprawy nie mogła być zignorowana. Fakty powołane przez organ opiniujący, miały znaczenie kluczowe z punktu widzenia przywrócenia rekultywowanym gruntom ich pierwotnej funkcji biologicznej. Fakt zgromadzenia odpadów na terenach byłego wyrobiska i ich negatywny wpływ na środowisko znalazł przy tym oparcie w opinii biegłego z zakresu mykologii i ochrony środowiska (uzyskaną przez prokuraturę w toku śledztwa). Ustalenia te nie zostały przy tym podważone w toku sądowej kontroli postanowienia Wójta Gminy G. zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 820/23.
Ustalenia faktyczne organu I instancji zostały zweryfikowane i pogłębione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Organ II instancji skorzystał m.in. z materiałów stanowiących dokumentację kontroli Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Olsztynie (protokół kontroli nr 68/2024 k. 98 akt administracyjnych). Organy ustaliły zatem ponad wszelką wątpliwość, że na terenach objętych wnioskiem o uznanie rekultywacji za zakończoną zgromadzone są odpady, co w sposób oczywisty uniemożliwia przywrócenia rolnej funkcji terenu. Odpady zgromadzone są zarówno na powierzchni jak i pod powierzchnią gruntu.
Powtórzyć należy, że o zakończeniu rekultywacji można mówić wówczas, gdy gruntom nadano lub przywrócono wartości użytkowe. Zasadnie zarówno organ I instancji ocenił, że zanieczyszczenie gleby odpadami obniża jej jakość, zmniejsza potencjał produkcyjny i zawęża kierunek produkcji. Kolegium podzielając tę ocenę, nie naruszyło prawa. Prawidłowo uznało, że wypełnianie wyrobiska poeksploatacyjnego odpadami (bez stosownego zezwolenia na ich przetwarzanie w procesie rekultywacji) może negatywnie wpływać na środowisko i uniemożliwia osiągniecie optymalnych celów rekultywacji w kierunku rolnym. Składowanie odpadów skutkowało istotnym obniżeniem jakości ziemi i jej powierzchni wynika również z ww. wyroku skazującego wydanego przez sąd powszechny. W uzasadnieniu nieprawomocnego wyroku tutejszego Sądu z 6 kwietnia 2023 r. II SA/Ol 151/23 (którym oddalono skargę dzierżawcy na decyzję Kolegium z [...] r.[...], nakazującą dzierżawcy usunięcie odpadów m.in. z ww. działki) Sąd stwierdził, że prawomocnym wyrokiem z 30 listopada 2020 r. VII Ka 632/20 Sąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego z 18 czerwca 2020 r. sygn. II K 1567/19, którym Sąd Rejonowy m.in. uznał dzierżawcę za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu polegającego na tym, że w bliżej nieustalonym okresie czasu w 2018 r., nie później niż do 4 lipca 2018 r. w miejscowości M., gm. G., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru wbrew przepisom składował odpady w ilości około [...] m2 na terenie byłej żwirowni, na dzierżawionej działce o nr ewidencyjnym [x2], w taki sposób, że spowodował istotnie obniżenie jakości ziemi i jej powierzchni. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia oraz jego następstw (skutków). Sąd administracyjny pozbawiony jest możliwości dokonywania jakichkolwiek ustaleń odnoszących się do sfery faktów dowodowych istotnych dla stwierdzenia popełnienia przestępstwa. Ustalenia te są wiążące dla organu administracji publicznej i nie podlegają weryfikacji w odróżnieniu od innych faktów w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok NSA z 21.06.2007 r. II GSK 58/07). Art. 183 § 1 kodeksu karnego, a o nim powyżej mowa, swoimi desygnatami obejmuje m. in. obniżenie jakości powierzchni ziemi.
Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że w przedmiotowej sprawie ustalenia faktyczne dokonane przez organy dały podstawy do wydania dyskrecjonalnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy uznania za zakończoną rekultywacji gruntów. Dla porządku wskazać należy również, że sama sfera uznania administracyjnego wyłączona jest z kontroli sądu administracyjnego która to oparta jest jedynie o kryterium legalności.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku organu odwoławczego i jednocześnie braku żądania ze strony skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI