II SA/OL 844/22

II SA/Ol 844/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Ewa Osipuk
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 655
art. 226 pkt 11-14, art. 456 ust. 1 i ust. 2, art. 458 ust. 6
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wypłaty zawieszonych należności finansowych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od organu Dowódcy Jednostki Wojskowej w O. na rzecz skarżącego A. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że szer. rez. A. K. (skarżący, strona) z dniem 30 września 2021 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy zawarcia kolejnego kontraktu przez Dowódcę [...].
Decyzją z 21 września 2021 r. w sprawie należności związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, Dowódca [...] (organ I instancji) przyznał skarżącemu odprawę w wysokości 360% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby oraz dodatkowe uposażenie roczne za 2021 rok w wysokości 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w roku kalendarzowym, za który dodatkowe uposażenie roczne przysługuje. W związku z postanowieniem Prokuratury Rejonowej sygn. akt [...] i zastosowaniem środków zapobiegawczych wobec żołnierza na podstawie art. 250 § 4 k.p.k., art. 249 § 1 i 2 k.p.k., art. 275 § 1-5 k.p.k. w zw. z art. 258 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 276 k.p.k. wypłata przedmiotowych świadczeń została zawieszona.
Na podstawie wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego z 30 marca 2022 r. skarżący został skazany na karę grzywny w liczbie 100 stawek dziennych, orzeczono wobec niego degradację, podanie wyroku do publicznej wiadomości poprzez odczytanie jego treści na zbiórce żołnierzy JW. [...], a także zaliczeniu na poczet orzeczonej kary grzywny okresu zatrzymania w dniach od 15 do 17 czerwca 2021 roku.
W dniu 11 lipca 2022 roku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył do Dowódcy [...] wniosek o wypłatę zaległych należności finansowych związanych z odejściem na emeryturę, który zarejestrowano w kancelarii jawnej 15 lipca 2022 r.
Następnie organ I instancji decyzją z 5 sierpnia 2022 r. odmówił skarżącemu wypłaty zawieszonych należności związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, tj.:
- odprawy w wysokości 360 % uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, tj. 16 853,76 zł;
- dodatkowego uposażenia rocznego za 2021 rok w wysokości 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w roku kalendarzowym, za który dodatkowe uposażenie roczne przysługuje, tj. 3 511, 20 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano na to, że Wojskowy Sąd Garnizonowy 30 marca 2022 roku w sprawie [...] wydał wobec skarżącego wyrok skazujący. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 07.04.2022 r.
Podniesiono, że zgodnie z art. 456 ust. 2 (tożsamy przepis z art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2022r. poz. 536 z późn. zm)) ustawy z dnia 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022r. poz 655 z późn. zm.) w przypadku umorzenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego albo uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem dyscyplinarnym żołnierz zawodowy otrzymuje zawieszoną część uposażenia oraz zawieszone należności pieniężne, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne, choćby umorzenie lub uniewinnienie nastąpiło po zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej.
W ocenie organu I instancji żadna z przesłanek wymienionych w art. 456 ust. 2 ustawy nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. W związku z tym brak jest podstaw prawnych do wypłaty zawieszonych należności finansowych.
Odwołanie od wskazanej decyzji wniósł skarżący, działający przez swojego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zakwestionowanej decyzji i nakazanie wypłaty należności finansowych zawieszonych decyzją z 21 września 2021 r. W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że bezsporną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący rozkazem personalnym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu czasu określonego w kontrakcie Nr [...] z 20 sierpnia 2019 r. Wskazano, że podkreślenia wymaga okoliczność, że w niniejszej sprawie nie doszło de iure do zwolnienia żołnierza przez organ właściwy do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i w tym stanie, zachował on wszystkie uprawnienia wiążące się z zakończeniem stosunku służbowego i jest uprawniony do uzyskania zgłoszonych świadczeń.
Po rozpatrzeniu odwołania Dowódca Jednostki Wojskowej [...] (organ odwoławczy) decyzją z 30 września 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując stanowisko tego organu. Organ odwoławczy podkreślił, że niewypłacenie odprawy dla skarżącego nie nastąpiło na podstawie przywołanego w odwołaniu art. 226 pkt 11-14 ustawy o obronie Ojczyzny, a na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (przepis tożsamy z art. 456 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny), bowiem sama okoliczność zawieszenia w czynnościach służbowych w związku z toczącym się postępowaniem przeciwko skarżącemu i niezakończeniem postępowania w sposób, który umożliwiałby wypłatę świadczenia możliwość taką wyłącza. Wskazano, że stosownie do art. 92 ust. 2 ustawy z 2003 r. "w przypadku umorzenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego albo uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem dyscyplinarnym żołnierz zawodowy otrzymuje zawieszoną część uposażenia oraz zawieszone należności pieniężne, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne, choćby umorzenie lub uniewinnienie nastąpiło po zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej". W przypadku zaś strony żadna z opisanych sytuacji nie nastąpiła, gdyż nie nastąpiło umorzenie postępowania ani też skarżący nie został uniewinniony prawomocnym wyrokiem sądu, a co więcej, został on skazany prawomocnym wyrokiem sądu. Przesłanki wypłaty zawieszonych należności zostały enumeratywnie wskazane i przepis ten w ocenie organu II instancji nie nastręcza wątpliwości interpretacyjnych. Wobec tego nie zaszła żadna przesłanka, która nakazałby wypłacić należności finansowe, o które wnioskuje skarżący.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wywiódł skarżący, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 456 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny (przepis tożsamy z art. 92 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania skarżącemu odprawy w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że o tym, kiedy żołnierzowi nie przysługuje odprawa, stanowi przepis art. 458 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny (przepis tożsamy z art. 94 ust. 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Są to przypadki zwolnienia ze służby wskutek utraty stopnia wojskowego albo degradacji, orzeczenia dyscyplinarnego o usunięciu ze służby wojskowej, prawomocnego orzeczenia środków karnych pozbawienia praw publicznych, wydalenia ze służby wojskowej lub zakazu wykonywania zawodu żołnierza zawodowego. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zaistniały.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1
w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej jako "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności
z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego z 30 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 5 sierpnia 2022 r. o odmowie wypłaty skarżącemu zawieszonych należności związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Organy wskazały, że Wojskowy Sąd Garnizonowy 30 marca 2022 roku w sprawie [...] wydał wobec skarżącego wyrok skazujący na:
1) karę grzywny w liczbie 100 (sto) stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 60 zł;
2) degradację;
3) podanie wyroku do publicznej wiadomości poprzez odczytanie jego treści na zbiórce żołnierzy JW. [...];
4) zaliczenie na poczet orzeczonej kary grzywny okresu zatrzymania w dniach od 15 do 17 czerwca 2021 r., przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się dwóm dziennym stawkom grzywny. Wyrok ten stał się prawomocny 7 kwietnia 2022 r.
Podniesiono, że niewypłacenie odprawy dla skarżącego nastąpiło na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (aktualnie art. 456 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny). Stwierdzono, że w przypadku strony żadna z opisanych w tym przepisie sytuacji nie zaistniała, gdyż nie nastąpiło umorzenie postępowania ani też skarżący nie został uniewinniony prawomocnym wyrokiem sądu. Został on zaś skazany prawomocnym wyrokiem sądu. Nie zaszła zatem żadna przesłanka, która nakazałby wypłacić należności finansowe, o które wnioskuje skarżący.
Przede wszystkim należy wskazać, że obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 456 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny stanowi, że w razie umorzenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego albo uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem dyscyplinarnym żołnierz zawodowy otrzymuje zawieszoną część uposażenia oraz zawieszone należności pieniężne, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne, choćby umorzenie lub uniewinnienie nastąpiło po zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Przepis ten umożliwia zatem odwieszenie zawieszonej na podstawie art. 456 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny (uprzednio art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) należności pieniężnej jedynie w razie: umorzenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego albo uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem dyscyplinarnym.
Jednakże, w świetle pozostałych przepisów ustawy o obronie Ojczyzny uznać należy, że przepis art. 456 ust. 2 tej ustawy nie reguluje kompleksowo wszystkich sytuacji określonych w art. 456 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, a wyłącznie kwestię zawieszenia i ustania zawieszenia ich wypłaty. Pojęcie "zawieszenie wypłaty", którym posługuje się przepis art. 456 ust. 1 nie jest przy tym tożsame z pojęciem "utraty prawa" do określonych świadczeń.
Zauważyć bowiem należy, że kwestię odprawy należnej żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, której zawieszenie przewiduje art. 456 ust. 1 ustawy, w sposób całościowy reguluje przepis art. 458 ustawy o obronie Ojczyzny (uprzednio art. 94 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - zob. wyrok NSA z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1628/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Art. 458 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje odprawa w wysokości określonej w pkt 1 - 3 tego przepisu. Z kolei, z ust. 6 tego artykułu wynika, że odprawa nie przysługuje żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 226 pkt 11-14 ustawy o obronie Ojczyzny (uprzednio art. 94 ust. 6 w związku z art. 111 pkt 11-14 o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).
Tym samym, uznać należy, że tylko w przypadku zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 226 pkt 11-14 tej ustawy nie przysługuje takiemu żołnierzowi odprawa. Regulacja art. 458 ust. 6 w zw. z art. 226 pkt 11-14 ustawy o obronie Ojczyzny w sposób pełny i wyczerpujący określa, kiedy żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej nie przysługuje odprawa. Tożsame rozwiązania zawarte były w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych .
Natomiast zgodnie z art. 459 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 458, przysługuje dodatkowe uposażenie roczne za rok, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby, obliczone zgodnie z art. 442. To zaś dodatkowe uposażenie zgodnie z art. 442 ust. 4 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny nie przysługuje w przypadku zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej w przypadkach, o których mowa w art. 226 pkt 6 i 11-14 ustawy o obronie Ojczyzny. Analogiczne zapisy znajdowały się w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (art. 95 pkt 3, w związku z art. 83 ust. 4 pkt 2 i art. 111 pkt 6 i 11-14).
Przepis art. 226 w pkt 6 i 11-14 stanowi zaś, że żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek: 6) otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej; 11) utraty stopnia wojskowego albo degradacji; 12) prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej; 13) prawomocnego orzeczenia środków karnych pozbawienia praw publicznych, wydalenia z zawodowej służby wojskowej lub zakazu wykonywania zawodu żołnierza zawodowego; 14) skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (analogiczne zapisy znajdowały się w art. 111 pkt 6 i 11-14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powołane przepisy nie przewidują zatem aby zawieszenie żołnierza w czynnościach służbowych miało skutkować utratą prawa do odprawy, czy też dodatkowego uposażenia rocznego za rok.
Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie dotyczącym stosunków służbowych wskazuje się na potrzebę ścisłego interpretowania wszelkich ograniczeń i wyjątków. W związku z tym należy zwrócić uwagę, że w przepisie art. 458 ust. 6 i art. 442 ust. 4 pkt 2 ustawodawca przewidział ograniczony katalog sytuacji, w których żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej nie przysługuje odprawa i dodatkowe uposażenie roczne za rok.
Wobec braku w przepisie art. 458 ust. 6 w zw. z art. 226 pkt 11-14 ustawy o obronie Ojczyzny (uprzednio art. 94 ust. 6 w zw. z art. 111 pkt 11-14 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) regulacji dotyczącej żołnierza zawieszonego w czynnościach służbowych przyjąć należy, że żołnierz zawodowy, któremu zawieszono wypłatę odprawy na podstawie art. 456 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny (w tym przypadku jeszcze na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych o identycznym brzmieniu), a który następnie nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 226 pkt 11 - 14 tej ustawy, powinien otrzymać odprawę, o której mowa w art. 458 ust. 1 ustawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2020 r. I OSK 2101/19 (dostępny w CBOSA). Podobnie z opisanych wyżej przyczyn, brak jest podstaw do pozbawienia żołnierza dodatkowego uposażenie rocznego za rok.
W niniejszej sprawie skarżący z dniem 30 września 2021 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy zawarcia kolejnego kontraktu przez Dowódcę [...], a więc jeszcze przed wydaniem wobec niego prawomocnego wyroku Sądu Garnizonowego, co nastąpiło dopiero dniu 30 marca 2022 roku.
W takiej sytuacji, która dotyczy utraty uprawnień, przyjęcie wnioskowania a contrario z art. 456 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny byłoby niedopuszczalne. Rzeczą nieracjonalną byłoby również pozbawianie skarżącego rzeczonych uprawnień tylko dlatego, że zawieszono wobec niego wypłatę tych należności, podczas gdy takie należności zostały wypłacone innym osobom będącym w tej samej sytuacji (skazanych za to samo przestępstwo), ale wobec których nie zawieszono wypłaty takich należności z uwagi na brak zastosowania środka zapobiegawczego. Na to zaś wskazał sam organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.
W toku ponownego rozpoznania sprawy organ weźmie pod uwagę ocenę prawną oraz zalecenia zaprezentowane w niniejszym wyroku.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.