II SA/Ol 830/24

II SA/Ol 830/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /sprawozdawca/
Grzegorz Klimek
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6054 Paszporty
Hasła tematyczne
Paszporty
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1063
art.70 ust.2 pkt 11 lit.b, art.72 ust.2 i 3
Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art.151, art.250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 37
art.277 par.1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata P. W. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 sierpnia 2024 r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej jako: Wojewoda lub organ), na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b, art. 72 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1063, dalej jako: u.o.d.p.), po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej w O. Ośrodka Zamiejscowego z siedzibą w M. (dalej jako: Prokurator), unieważnił paszport serii (...) nr (...) wydany 2 września 2022 r. przez Wojewodę L., ważny do 2 września 2032 r. na imię i nazwisko: A. C. (dalej jako: skarżący lub strona).
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ podniósł, że z treści wniosku Prokuratora wynika, że przeciwko stronie jako podejrzanemu prowadzone jest dochodzenie o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Prokurator podał także, że postępowanie przygotowawcze zostało zawieszone z uwagi na to, że aktualne miejsce pobytu strony nie jest znane. Podniesiono, że prowadzący postepowanie w sprawie unieważnienia paszportu na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 11 u.o.d.p. sprawdza jedynie przesłanki formalne, tj., czy wniosek o unieważnienie paszportu sporządził przewidziany w ustawie organ, czy w sprawie toczy się rodzaj postępowania, do którego odwołuje się przepis prawa oraz czy osoba, wobec której toczy się postępowanie posiada ważny dokument paszportowy, zaś łączne spełnienie tych przesłanek skutkuje obligatoryjnym unieważnieniem paszportu. Wskazano, że w ocenie organu zaistniały przesłanki ustawowe uzasadniające podjęcie decyzji o unieważnieniu dokumentu paszportowego.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz nieprawidłową jego wykładnię przez organ, mające wpływ na treść wydanej w sprawie decyzji, a także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej w sprawie decyzji oraz sprzeczność poczynionych przez organ ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swych praw. Skarżący wyjaśnił, że aktualny stan zdrowia oraz istniejące choroby uniemożliwiają mu sporządzenie szczegółowego uzasadnienia podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z 2 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy, podtrzymał wniesioną skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 70 ust. 2 pkt 11 lit b u.o.d.p. poprzez unieważnienie dokumentu paszportowego wskazując, że został złożony wniosek o unieważnienie dokumentu paszportowego przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawie karnej przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego mimo, że niezasadne jest twierdzenie o uzyskaniu przez skarżącego statusu podejrzanego: - skoro wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów pod nieobecność skarżącego (bez jego udziału i wiedzy), postanowienia tego skarżącemu nigdy nie ogłoszono, a jak wynika z niniejszego postępowania administracyjnego skarżący nie ukrywa swojego miejsca zamieszkania, pobytu i aktywnie uczestniczy w przedmiotowej sprawie administracyjnej (m.in. wymieniając z sądem i organem korespondencję); - pomimo bycia przez skarżącego osobą cierpiąca m.in. na choroby psychiczne, co może wskazywać na niepoczytalność, tj. na niemożność rozpoznania znaczenia czynu oraz niemożność pokierowania swoim zachowaniem - co nie zostało zweryfikowane - choćby w kontekście ewentualnej zmiany miejsca zamieszkania, pobytu lub w kontekście możliwości skarżącego uczestniczenia w czynnościach postępowania karnego (w szczególności nie wynika to ze stanowiska prokuratora) mimo, że postanowienia o przedstawieniu zarzutów nigdy skarżącemu nie ogłoszono, a jest i była możliwość ogłoszenia skarżącemu tego postanowienia, gdyż skarżący nie ukrywał się i nie ukrywa się oraz skarżący nigdy nie opuścił kraju - zgodnie z art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego (w szczególności nie wynika to ze stanowiska prokuratora); - skoro skarżący zmienił miejsce zamieszkania zanim wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutu, a obowiązek poinformowania o zmianie miejsca pobytu dotyczy strony postępowania karnego, m.in. podejrzanego, którego to statusu skarżący jednak nie uzyskał, gdyż postanowienia o zarzucie nigdy mu nie ogłoszono; skarżący nie miał wiedzy o wydaniu tego postanowienia; ponadto prokurator w swoim wniosku do organu podał wadliwą podstawę prawną wniosku, tj. art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.d.p.;
- art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez dowolne i bezrefleksyjne unieważnienie dokumentu paszportowego mimo że niezasadne jest stanowisko organu o toczeniu się postępowania karnego przygotowawczego przeciwko posiadaczowi paszportu, gdyż jak wynika z okoliczności sprawy i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy skarżącemu nigdy skutecznie nie przedstawiono zarzutu karnego - postanowienie o zarzucie nie zostało ogłoszone skarżącemu, a skarżący nie ukrywał się i nie ukrywa się oraz nie opuszczał on Polski, tak więc skarżący nie stał się nigdy podejrzanym i tym samym nie można było stwierdzić, że postępowanie karne toczy się przeciwko skarżącemu.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący nie uzyskał kiedykolwiek statusu podejrzanego w toczącym się postępowaniu przygotowawczym, bowiem postanowienie o przedstawieniu zarzutów nie zostało mu nigdy ogłoszone. Nie ma zatem zastosowania art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego, gdyż obowiązek informowania odpowiednich organów o zmianie miejsca pobytu dotyczy stron postępowania karnego, czyli m.in. podejrzanego. W ocenie pełnomocnika skarżącego nie jest zasadne twierdzenie Prokuratora o ukrywaniu się skarżącego, szczególnie że adres zamieszkania, pobytu skarżącego jest znany, a on sam aktywnie uczestniczy w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował w związku z tym stanowisko organu, że o toczy się postępowanie przygotowawcze wobec skarżącego. Powołał się także na stan zdrowia skarżącego, co w jego ocenie może mieć wpływ na możliwość rozpoznania znaczenia czynu przez skarżącego oraz pokierowania swoim zachowaniem. Pełnomocnik skarżącego zwrócił także uwagę na wadliwą podstawę prawną wniosku Prokuratora.
Kolejnym pismem z 3 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj. pisma Rzecznika Praw Obywatelskich z 9 marca 2025 r., przy czym na rozprawie przez tut. Sądem w dniu 10 czerwca 2025 r. sprecyzował, że chodzi o dołączenie tego pisma do akt sprawy. Wskazał, że z pisma Rzecznika wynika, że art. 70 ust. 2 pkt 11 lit b u.o.d.p. w zakresie, w jakim dotyczy wniosku w sprawie unieważnienia paszportu bez zastosowania środka zapobiegawczego przewidzianego w art. 277 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jest niezgodny z Konstytucją, co zdaniem pełnomocnika skarżącego wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 1 czerwca 1999 r. (sygn. akt SK 20/98), na które powołuje się Rzecznik we wskazanym piśmie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p., w okresie ważności dokument paszportowy unieważnia się w przypadku wniosku o unieważnienie dokumentu paszportowego złożonego przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, organ postępowania wykonawczego w sprawie karnej, w tym o przestępstwo skarbowe, przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego. Unieważnienie dokumentu paszportowego następuje w formie decyzji wojewody właściwego dla siedziby organu składającego wniosek, od której nie przysługuje odwołanie (art. 72 ust. 2 i 3 u.o.d.p.). Wydanie decyzji unieważniającej paszport na podstawie powołanego przepisu uzależnione jest zatem od spełnienia trzech przesłanek, tj. posiadania przez skarżącego ważnego paszportu, wniosku uprawnionego organu oraz prowadzenia postępowania przygotowawczego lub wykonawczego w sprawie karnej przeciwko skarżącemu.
Jak wynika ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego z wnioskiem o unieważnienie paszportu w przedmiotowej sprawie wystąpił Prokurator Rejonowy w O. Ośrodek Zamiejscowy z siedzibą w M. W swoim wniosku podał, że nadzoruje dochodzenie prowadzone przeciwko skarżącemu, podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego oraz, że postępowanie przygotowawcze zostało zawieszone z uwagi na fakt, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, zaś aktualne miejsce jego pobytu nie jest znane. Z ustaleń organu wynika także, że w chwili wpłynięcia wniosku skarżący posiadał ważny dokument paszportowy. Zostały zatem spełnione wszystkie przesłanki do wydania decyzji o unieważnieniu paszportu. Przy czym podkreślić należy, że decyzja ta ma charakter obligatoryjny, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "dokument paszportowy unieważnia się". Powołany przepis art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p. nie pozwala zatem na jakąkolwiek uznaniowość. Tym samym Wojewoda był zobligowany do unieważnienia dokumentu paszportowego.
Należy ponadto podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym unieważnienia paszportu Wojewoda nie może badać zasadności wniosku prokuratora, ani też weryfikować prawidłowości wszczęcia postępowania przygotowawczego, gdyż jego kompetencja orzecznicza jest ograniczona wyłącznie do zbadania przesłanek wymienionych w art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p. W związku z tym nie mogą odnieść skutku zarzuty pełnomocnika skarżącego kwestionujące prawidłowość wszczęcia postępowania przygotowawczego, czy też przedstawienia zarzutów skarżącemu. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2020 r. (sygn. akt II OSK 3451/18, dostępny w CBOSA) "dla ustalenia naruszenia prawa przez organ administracji publicznej podstawowe znaczenie ma wskazanie zakresu właściwości tych organów. Zakresem właściwości organów administracji publicznej nie jest ustalenie czy wystąpiły w sprawie okoliczności odstąpienia od reguły wszczęcia postępowania karnego ogłoszenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów. (...) zakres ustaleń Sądu ograniczony jest do stwierdzenia czy wniosek o unieważnienie paszportu został złożony przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze. (...) W zakresie ustalenia trwania postępowania przygotowawczego w świetle ustanowionych przesłanek w art. 313 § 1 in fine kodeksu postępowania karnego organy administracji publicznej nie są właściwe." Wskazać także należy, że nawet fakt zawieszenia postępowania przygotowawczego jest bez znaczenia, gdyż zawieszenie postępowania nie usuwa skutków zawisłości sprawy karnej, a regulacje zawarte w art. 22 § 1-3 k.p.k. dotyczące zawieszenia postępowania karnego, nie ustanawiają w tym zakresie żadnego ograniczenia (por. wyroki: WSA w Warszawie z 26 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 106/24, WSA w Poznaniu z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 804/23, wyrok WSA w Opolu z 5 września 2024 r. sygn. akt I SA/Op 184/24, dostępne w CBOSA). Zatem sąd administracyjny nie jest uprawniony do kontroli prawidłowości czynności podejmowanych przez prokuratora w toku postępowania przygotowawczego, a tym samym nie może ocenić zasadności podniesionych w tym zakresie zarzutów.
Natomiast odnosząc się do przedłożonego przez pełnomocnika skarżącego pisma Rzecznika Praw Obywatelskich to w pierwszej kolejności należy podkreślić, że pismo to zostało skierowane do właściwych ministrów celem ewentualnego podjęcia inicjatywy ustawodawczej oraz do Prokuratora Generalnego celem rozważenia ewentualnego przekazania rekomendacji prokuratorom prowadzącym postępowania przygotowawcze odnośnie do poprzedzania wniosków o unieważnienie paszportu wydaniem postanowienia w trybie art. 277 § 1 k.p.k. Ponadto należy podkreślić, że stanowisko pełnomocnika skarżącego, kwestionujące konstytucyjność art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p., odwołuje się wprawdzie do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, ale nie wprost, lecz a contrario. W powołanym wyroku z 1 czerwca 1999 r. sygn. akt SK 20/98 (OTK 1999, Nr 5, poz. 93) Trybunał orzekł bowiem, że art. 6 ust. 1 pkt 3 oraz art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5), w zakresie w jakim dotyczą wyłącznie wniosków w sprawie odmowy wydania lub unieważnienia paszportu w związku ze stosowaniem środka zapobiegawczego przewidzianego w art. 277 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555), nie są niezgodne z art. 2, art. 7, art. 30, art. 31, art. 37, art. 40, art. 41, art. 42, art. 45, art. 47, art. 77 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć należy, że wyrok ten został wydany w sprawie ze skargi konstytucyjnej, a w związku z tym w wyroku tym Trybunał rozstrzygał o sytuacji, w której wniosek prokuratora był składany w następstwie zastosowania środka z art. 277 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Natomiast w swoim orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny ani nie stwierdził niekonstytucyjności przepisu art. 10 ust. 1 wówczas obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach, zawierającego podobną treść co aktualnie obowiązujący art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p., ani też nie stwierdził, że warunkiem zgodnego z Konstytucją zastosowania instytucji unieważnienia paszportu jest uprzednie wykorzystanie przez prokuratora środka zapobiegawczego przewidzianego w art. 277 § 1 k.p.k. W tej sytuacji orzeczenie to nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie może także odnieść skutku podnoszona przez pełnomocnika okoliczność, że w swoim wniosku prokurator powołał się na przepis art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.d.p. Wprawdzie faktycznie we wniosku prokuratora przywołano przepis już nieobowiązującej ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 197 ze zm.), ale okoliczność ta nie ma znaczenia, skoro obowiązuje art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b u.o.d.p., zawierający analogiczną treść.
W tych okolicznościach stwierdzić należy, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda nie naruszył przepisów prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku.
W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł o przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w osobie adwokata, na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 2, § 4 ust. 1 i ust. 3 i § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763).