II SA/Ol 824/23

II SA/Ol 824/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Marzenna Glabas
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 64c ust. 5, art. 64ea, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1-3, ust. 4 pkt 1, 2, art. 140 ab ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 645
art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 11 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia - oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (DIAS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 - k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania K.W. [...] (spółka, skarżąca) od decyzji Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (NUCS) z dnia 19 czerwca 2023 r. nakładającej karę pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na następujące ustalenia stanu faktycznego sprawy:
Funkcjonariusze celno-skarbowi 18 kwietnia 2023 r. w Oddziale Celnym w G. dokonali pomiarów nacisków osi, masy całkowitej oraz wymiarów zewnętrznych wyjeżdżającego z terytorium RP zespołu pojazdów o nr. rejestracyjnych [...]. Ważenie z pomiarem środka transportowego stanowiło jedną z czynności przeprowadzanych w trakcie kontroli, w której brał udział kierowca pojazdu P.M. Skontrolowanym pojazdem przewożone było urządzenie rolnicze, tj. ładunek niepodzielny. W wyniku kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej wysokości pojazdu z ładunkiem o 0,24 m (6%). Nie stwierdzono natomiast przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi pojazdu. Wyniki kontroli utrwalono w protokole nr [...].
NUCS uznał, że naruszono przepisy przewozu drogowego, stąd decyzją z 19 czerwca 2023 r., powołując się na art. 64ea i art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 – p.r.d.), nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 5000 zł za wykonywanie przewozu pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kat. III.
Od decyzji tej strona złożyła odwołanie, w którym wniosła o umorzenie postępowania w zakresie stwierdzonego naruszenia. W uzasadnieniu wskazała, że kierowca okazał do kontroli ważne na dzień kontroli zezwolenie kategorii IV nr [...] wydane przez GDDKiA, w związku z powyższym przedsiębiorca posiadał ważne zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego w dniu kontroli. Strona podniosła, że nie zgadza się z interpretacją jakoby zezwolenie kategorii IV było w przypadku przedmiotowej kontroli nieprawidłowe. Trasa przewozu odbywała się z S., co oznacza, że część przewozu odbywała się po drogach wojewódzkich. Mając na uwadze powyższe, gdyby przewoźnik posiadał zezwolenie kategorii III, nie mógłby poruszać się po drogach wojewódzkich, a w przypadku kontroli zostałby nałożona kara za brak zezwolenia kategorii IV. Wskazała na nieścisłości w uzasadnieniu decyzji, przez zaznaczenie, że w załączniku nr 1 zapisane jest, że zezwolenie kategorii III dotyczy wszystkich dróg publicznych w sytuacji, gdzie to zezwolenie dotyczy tylko dróg krajowych, oraz fakt, że podczas kontroli kierowca okazał prawidłowe zezwolenia uprawniające do przejazdu po drogach publicznych (zarówno krajowych, wojewódzkich i gminnych), czyli kategorii IV. W ocenie odwołującej gdyby ustawodawca chciał zawężać możliwość stosowania danego zezwolenia, to wskazałby w parametrach zezwolenia, że zezwolenie dotyczy pojazdów o masie rzeczywistej przekraczającej dopuszczalną i nieprzekraczającej 60 t. Skontrolowany pojazd mieścił się w zakresie parametrów, czyli o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, natomiast zezwolenie wprost nie wskazuje, że jest dolna granica masy. Podniosła, że organ powołując się na art. 64ea p.r.d., dokonał nadinterpretacji tego przepisu i jest to interpretacja rozszerzająca, która w przypadku przepisów sankcjonujących jest niedopuszczalna, gdyż w takiej sytuacji może dochodzić do dowolności ze strony urzędów. Dodała, że dołożyła wszystkich starań aby przejazd wykonany był zgodnie z przepisami (kierowca został wyposażony w zezwolenie kategorii IV), natomiast jeżeli z interpretacji organu wynika, że nie jest to prawidłowe zezwolenie, to zasadnym byłoby przyjęcie, że strona dopełniła wszelkich starań aby przejazd był realizowany na podstawie norm prawnych. Posiadała zezwolenie wyższej kategorii niż wymagałyby parametry techniczne pojazdu, jednocześnie żaden z parametrów zezwolenia nie został przekroczony.
Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżącej, DIAS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję NUCS. Stwierdził, że kontrola pojazdu odbyła się na terenie Oddziału Celnego w G. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o drogach publicznych, drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) - zalicza się do dróg krajowych, które są drogami publicznymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W trakcie kontroli ustalono, że przejazd kontrolowanego zespołu pojazdów wykonywany był z naruszeniem p.r.d., polegającym na przejeździe pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii III, wydanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Kierowca pojazdu nie posiadał przy sobie i nie okazał na żądanie upoważnionego do kontroli funkcjonariusza wymaganego zezwolenia kategorii III na przejazd pojazdu nienormatywnego, natomiast okazał zezwolenie kategorii IV. Podniósł, że nie podziela argumentacji odwołania, bowiem przejazd pojazdu nienormatywnego powinien odbywać się na podstawie zezwolenia odpowiedniej kategorii, tj. kategoria zezwolenia uzależniona jest od przekraczanych parametrów. Zezwolenie kategorii IV nie mogło zostać uwzględnione, ponieważ przejazd pojazdu o rzeczywistych parametrach o wysokości 4,24 m i rzeczywistej masie całkowitej 30,64 t., był możliwy na podstawie zezwolenia kategorii III. DIAS zgodził się ze stroną, że zmierzona wysokość poddanej kontroli jednostki transportowej, jak i pozostałe jej parametry, w całości mieściły się w parametrach zezwolenia kategorii IV. Nie oznacza to jednak, że przejazd zespołu pojazdów o parametrach stwierdzonych w trakcie kontroli mógł być realizowany na podstawie okazanego zezwolenia. Takie ograniczenie wynika m.in. z art. 64c ust. 5 p.r.d. W myśl tej normy prawnej zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii II. Poza tym jednym przypadkiem ustawodawca nie dał żadnej innej możliwości podmiotom wykonującym przewozy drogowe poruszania się pojazdami i drogami na podstawie zezwolenia wyższej kategorii, w sytuacji, gdy wystarczające (właściwe) jest zezwolenie kategorii niższej. Ponadto p.r.d. nie zawiera innych zapisów, na podstawie których zezwolenia innych (wyższych) kategorii uprawniałyby do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwoleń niższych kategorii, w tym, że zezwolenie kategorii IV uprawniałoby do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii III. W konsekwencji należało stwierdzić, że dla kontrolowanego pojazdu zezwolenie kategorii IV nie było adekwatne. Poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d. posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem. Wskazał, że art. 64ea p.r.d. stanowi wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana. Zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego kategorii IV, poza zwiększonymi limitami w zakresie parametrów zewnętrznych pojazdu, umożliwia przejazd pojazdu nienormatywnego o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t. W sytuacji gdy w wyniku kontroli nie zostanie stwierdzone przekroczenie przewidzianych przepisami prawa limitów w zakresie masy całkowitej pojazdu, a jedynie przekroczenie parametrów zewnętrznych (wartości parametrów wskazują, że wystarczające byłoby zezwolenie niższej kategorii niż IV), wówczas przejazd pojazdu nienormatywnego uznawany jest za wykonywany bez zezwolenia. Przedstawionej powyżej oceny nie może skutecznie podważyć argumentacja, iż strona wystąpiła o zezwolenie kategorii IV, chcąc zapewnić sobie możliwość poruszania się wszystkimi drogami publicznymi - nie tylko drogami krajowymi. Należy podkreślić, że o tym jakie zezwolenie na dany przejazd jest wymagane nie decyduje kategoria drogi publicznej. Kluczowy jest charakter przewożonego towaru (ładunek niepodzielny) oraz parametry pojazdu, dopuszczalne normy i ich rzeczywiste wartości. Z uwagi bowiem na wymiary pojazdu oraz brak nienormatywności w zakresie jego rzeczywistej masy całkowitej, w świetle zapisów w załączniku nr 1 do p.r.d. kontrolowany pojazd odpowiadał parametrom pojazdu nienormatywnego właściwym dla zezwolenia kategorii III, a nie kategorii IV. W konsekwencji należało uznać, że dla kontrolowanego pojazdu adekwatnym było zezwolenie kategorii III, nie zaś kategorii IV.
Organ wskazał jednocześnie, że na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia, nakłada się karę pieniężną, której wysokość określa art. 140ab p.r.d. Na mocy art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. za brak zezwolenia kategorii II-IV ustala się karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z treści art. 140aa ust. 3 p.r.d. wynika, że kara za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków jest zawsze nakładana na podmiot wykonujący przejazd, a w ściśle określonych sytuacjach może być także nałożona na inne podmioty. W ocenie DIAS, strona nie udowodniła zaistnienia okoliczności, które w świetle art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. stanowiłyby podstawę umorzenia postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że strona dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przewozem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie: art. 7 oraz art. 7a k.p.a.; art. 107 k.p.a. przez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, szczególnie w zakresie odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniu; art. 64ea oraz art. 140 aa ust. 4 p.r.d. W uzasadnieniu skargi strona ponowiła argumentację podniesioną w odwołaniu. Wskazała nadto na nieścisłości w uzasadnieniu decyzji, przez zaznaczenie, że w załączniku nr 1 zapisane jest, że zezwolenie kategorii III dotyczy wszystkich dróg publicznych w sytuacji, gdzie to zezwolenie dotyczy tylko dróg krajowych, oraz fakt, że podczas kontroli kierowca okazał prawidłowe zezwolenia uprawniające do przejazdu po drogach publicznych (zarówno krajowych, wojewódzkich i gminnych), czyli kategorii IV. W ocenie skarżącej gdyby ustawodawca chciał zawężać możliwość stosowania danego zezwolenia, to wskazałby w parametrach zezwolenia, że zezwolenie dotyczy pojazdów o masie rzeczywistej przekraczającej dopuszczalną i nieprzekraczającej 60 t. Skontrolowany pojazd mieścił się w zakresie parametrów, czyli o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, natomiast zezwolenie wprost nie wskazuje, że jest dolna granica masy. Wskazała, że nie było w jej interesie uzyskiwać i posługiwać się zezwoleniem kategorii IV, które kosztuje 5800 zł, w sytuacji gdy zezwolenie kat. III - 3600 zł, co wskazuje, że nie było to celowe działanie. Zdaniem skarżącej, dołożyła wszystkich starań aby przejazd wykonany był zgodnie z przepisami (kierowca został wyposażony w zezwolenie kategorii IV), natomiast jeżeli z interpretacji organu wynika, że nie jest to prawidłowe zezwolenie, to zasadnym byłoby przyjęcie, że strona dopełniła wszelkich starań aby przejazd był realizowany na podstawie norm prawnych. Posiadała zezwolenie wyższej kategorii niż wymagałyby parametry techniczne pojazdu, jednocześnie żaden z parametrów zezwolenia nie został przekroczony. Organ dokonał takiej interpretacji przepisów, że brak wpływu na powstanie naruszenia dotyczy tylko sytuacji związanych z siłą wyższą. Zdaniem skarżącej takie ograniczenie nie wynika wprost z ustawy, a opiera się tylko na podejściu organu i jego interpretacji przepisów.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja DIAS nakładająca na skarżącą, na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d., karę pieniężną w wysokości 5000 zł za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii III.
Na mocy art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-V oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, są określone w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy (art. 64 ust. 3 p.r.d.).
Zgodnie z treścią tego załącznika zezwolenie kategorii III dotyczy pojazdów nienormatywnych: o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m.
Przepis art. 64 ust. 4 p.r.d. nakłada na kierującego pojazdem nienormatywnym obowiązek posiadania przy sobie i okazywania uprawnionym osobom zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 powołanego artykułu.
Na mocy art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej.
Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.). W sytuacjach określonych w pkt 2 i 3 ust. 3 art. 140aa p.r.d. kara pieniężna może być także nałożona na podmiot wykonujący czynności ładunkowe lub podmiot wykonujący inne niż wymienione w pkt 2 czynności związane z przejazdem pojazdu nienormatywnego, w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę lub spedytora. W świetle treści art. 140aa ust. 1 i 3 p.r.d. kara pieniężna może być nakładana zarówno na podmiot wykonujący przejazd, jak również na podmioty wymienione w pkt 2 i 3 ust. 3 art. 140aa p.r.d. Odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd jest niezależna od odpowiedzialności ostatnio wymienionych podmiotów.
Przepis art. 140ab w ust. 1 pkt 2 p.r.d. za brak zezwolenia kategorii II-IV przewiduje karę pieniężną w wysokości 5000 zł.
Zgodnie z definicją pojazdu nienormatywnego wyrażoną w art. 2 pkt 35a p.r.d., pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie w wyniku kontroli zespołu pojazdów stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej wysokości pojazdu z ładunkiem o 0,24 m (6%). Wprawdzie kierujący pojazdem nie podpisał protokołu kontroli, jednakże sposób przeprowadzenia pomiarów oraz ich wyniki nie są w niniejszej sprawie kwestionowane przez skarżącą, która była podmiotem wykonującym przejazd. Natomiast DIAS zgodził się ze stroną, że zmierzona wysokość poddanej kontroli jednostki transportowej, jak i pozostałe jej parametry, w całości mieściły się w parametrach zezwolenia kategorii IV. Zezwolenie kategorii IV nie mogło jednak zostać uwzględnione, ponieważ przejazd pojazdu o rzeczywistych parametrach o wysokości 4,24 m i rzeczywistej masie całkowitej 30,64 t., był możliwy na podstawie zezwolenia kategorii III.
Kwestionując zaskarżoną decyzję skarżąca powołuje się na okoliczność posiadania przez kierowcę i okazania w czasie kontroli zezwolenia kategorii IV nr [...]. W ocenie organów obu instancji okazane zezwolenie nie było odpowiednie, gdyż w okolicznościach sprawy wymagane było zezwolenie kategorii III – według numeracji przewidzianej w załączniku nr 1 do ustawy Prawo o ruchu drogowym.
W myśl zaś art. 64ea p.r.d. w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, kategorii innej niż wymagana albo na podstawie zezwolenia kategorii V z przekroczonymi parametrami technicznymi pojazdu lub zespołu pojazdów wskazanymi w tym zezwoleniu, przejazd pojazdu nienormatywnego uznaje się za wykonywany bez zezwolenia.
Mając na względzie treść powyższego przepisu, w ocenie Sądu organy zasadnie uznały, że zachodzą podstawy do nałożenia na skarżącą kary za wykonywanie przejazdu pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kategorii III, gdyż skarżąca wykonywała przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia kategorii IV, to jest kategorii innej niż wymagana kategoria III. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodzie z przepisami prawa.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że właśnie przywołany wyżej przepis art. 64ea p.r.d. stanowi wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana.
Obowiązywanie wskazanej zasady wzmacnia przytoczony w zaskarżonej decyzji przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. W obecnym brzmieniu przepis ten przewiduje, że zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii II.
Wymaga podkreślenia, że wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana obowiązywał także przez zmianą ustawy – Prawo o ruchu drogowym dokonaną z dniem 13 marca 2021 r. Przypomnieć należy, że ustawą z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 54), która weszła w życie z dniem 13 marca 2021 r., dokonano nowelizacji ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przed dniem 13 marca 2021 r. przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. stanowił, że zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii III. Jednocześnie przed dniem 13 marca 2021 r. obowiązywał ust. 6 art. 64c p.r.d., który stanowił, że zezwolenie kategorii VI uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii V. Zmiana z dniem 13 marca 2021 r. brzmienia ust. 5 art. 64c p.r.d. oraz uchylenie ust. 6 tego artykułu wynikały z przewidzianej nowelizacją zmiany w zakresie liczby, numeracji i opisu kategorii zezwoleń, w tym w istocie połączenia dotychczasowych kategorii V i VI w jedną kategorię IV. Nowelizacja miała związek ze zniesieniem obowiązku uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdu o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t.
Jednakże treść art. 64c ust. 5 p.r.d. przed zmianą i po zmianie ustawy, a także obowiązujący przez zmianą ust. 6 art. 64c p.r.d. to jedyne wyjątki, w których ustawa dopuszczała lub aktualnie dopuszcza możliwość poruszania się pojazdu nienormatywnego na podstawie zezwolenia kategorii innej niż wymagana, a mianowicie określonej kategorii wyższej, w ramach obowiązującej numeracji, w sytuacji, gdy wystarczające jest zezwolenie określonej kategorii niższej. Wskazane wyjątki potwierdzają zatem ogólną regułę wynikającą z art. 64ea p.r.d.
Zarazem w sprawie nie budzi wątpliwości, że wyjątek z art. 64 ust. 5 p.r.d. nie odnosi się do okoliczności sprawy. Skarżąca posiadała bowiem ważne zezwolenie kategorii IV, które w świetle przytoczonych przepisów art. 64ea oraz art. 64c ust. 5 p.r.d. nie mogło zastąpić zezwolenia kategorii III.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii. Już z tego przepisu wynika zatem, że kategoria zezwolenia musi być odpowiednia.
Tym samym bezpodstawne jest wyrażone w skardze stanowisko, że w treści ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma żadnego wyraźnego zapisu, który wykluczałby wybór zezwolenia kategorii IV w sytuacji, w której pojazd miałby równocześnie parametry adekwatne dla zezwolenia kategorii III, co miałoby uzasadniać dopuszczalność wyboru zezwolenia zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym.
Zarazem nieuprawnione jest stanowisko skarżącej, że poddany w dniu kontroli zespół pojazdów miał parametry właściwe dla kategorii IV.
O rodzaju odpowiedniej kategorii zezwolenia decydują wymiary, masa i naciski osi pojazdów nienormatywnych, co wynika z treści art. 64 ust. 3 p.r.d. oraz treści tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy, a także formularza wniosku o wydanie zezwolenia. W tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy określone są także drogi, po których pojazdy posiadające stosowne zezwolenie mogą się poruszać.
Zgodnie z treścią tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do p.r.d., zezwolenie kategorii IV uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego: o szerokości nieprzekraczającej: 3,4 m dla drogi jednojezdniowej, 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A i S, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych. Takie parametry pojazdu zostały określone w rubryce tabeli "Pojazdy nienormatywne". Zgodnie zaś z zapisem w rubryce "Drogi" zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych.
Natomiast zgodnie z odpowiednimi zapisami dla zezwolenia kategorii III, zezwolenie to uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego: o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m, o długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m. Zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach krajowych.
Wprawdzie więc w przypadku kategorii IV oraz kategorii III zezwolenie przewiduje tożsame zwiększenie limitu długości pojazdu – do długości nieprzekraczającej: 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów oraz 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych jednakże zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych.
Biorąc powyższe pod uwagę, uprawnione było uznanie, że posiadane przez skarżącą zezwolenie kategorii IV, którym dysponował kierujący pojazdem, nie było zezwoleniem odpowiednim w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d.
Przedstawionej oceny nie może skutecznie podważyć argumentacja, iż skarżąca wystąpiła o zezwolenie kategorii IV ze względu na zaplanowaną trasę przejazdu, w tym możliwość poruszania się wszystkimi drogami publicznymi (w tym wojewódzkimi), nie tylko drogami krajowymi, jak też nie było w jej interesie uzyskiwać i posługiwać się zezwoleniem kategorii IV, które kosztuje 5800 zł, w sytuacji gdy zezwolenie kat. III - 3600 zł.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy zauważyć, że zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się po drogach publicznych, natomiast kategorii III po drogach krajowych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 – u.d.p.) drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: 1) drogi krajowe; 2) drogi wojewódzkie; 3) drogi powiatowe; 4) drogi gminne. Art. 5 ust. 1 u.d.p. stanowi, że do dróg krajowych zalicza się: 1) autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych; 2) drogi międzynarodowe; 3) drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych; 4) drogi dojazdowe do ogólnodostępnych drogowych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów); 5) drogi alternatywne dla autostrad płatnych; 6) drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich. W świetle art. 64 c ust. 5 p.r.d. stanowiącego, że zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii II (drogi publiczne), posiadając odpowiednie, tzn. zezwolenie kategorii III, należący do skarżącej zespół pojazdów uprawniony byłby do poruszania się nie tylko po drogach krajowych ale też i publicznych, w tym wojewódzkich. Nie budzi zarazem wątpliwości, że pojazd został skontrolowany na drodze krajowej, gdyż stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 4 u.p.d. drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) – zalicza się do dróg krajowych, które są drogami publicznymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Jak wyjaśniono już wcześniej, poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d., posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem, bowiem art. 64ea p.r.d. wyraźnie wskazuje, że taki przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia.
W świetle przedstawionych rozważań bezpodstawne są sformułowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Wydając zaskarżoną decyzją organ dokonał bowiem prawidłowej wykładni przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, w tym zapisów zawartych w załączniku nr 1 do tej ustawy. W oparciu o właściwą wykładnię przepisów prawa organ wyprowadził trafny wniosek, iż w okolicznościach sprawy przejazd skontrolowanego pojazdu o wysokości 4,24 m, a zarazem normatywnej masie całkowitej, nie mógł być realizowany na podstawie zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym kategorii IV. Posiadane przez stronę i okazane przez kierowcę zezwolenie kategorii IV nie uprawniało do wykonywania przejazdu jednostką transportową poddaną kontroli w niniejszej sprawie. Natomiast w okolicznościach sprawy odpowiednim i wymaganym zezwoleniem było zezwolenie kategorii III.
Przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia kategorii innej niż wymagana musiał być zatem, zgodnie z art. 64ea p.r.d., uznany za przejazd wykonywany bez zezwolenia. W okolicznościach sprawy brak było wymaganego zezwolenia kategorii III.
Natomiast przejazd wykonywany bez zezwolenia jest penalizowany przez ustawodawcę stosownie do art. 140ab p.r.d., który w ust. 1 pkt 2 przewiduje za brak zezwolenia kategorii III karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Taka też kara została nałożona na skarżącą.
Zasadnie również stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że skarżąca w toku postępowania nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. Zgodnie z art. 140aa ust. 4 p.r.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, wykonujący przejazd:
a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,
b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub
2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.
Bez wątpienia art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. nie znajdował zastosowania w niniejszej sprawie.
Jednocześnie podkreślić należy, że art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d., jako stanowiący wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz, musi być interpretowany ściśle. Dochowanie należytej staranności oznacza, że podmiot wykonujący przejazd uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać przy organizacji przewozu, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń, na które nie miał wpływu, doszło do naruszenia prawa. Skarżąca, będąc przedsiębiorcą zajmującym się profesjonalnie przewozem ładunków po drogach publicznych, powinna znać przepisy normujące ruch pojazdów nienormatywnych i zasady przewozu ładunków. Mimo to, skarżąca nie zastosowała się do przepisów wyznaczających określone kategorie zezwoleń na przejazd pojazdem nienormatywnym. Skarżąca ani w skardze, ani w trakcie postępowania administracyjnego nie powoływała żadnych okoliczności, które mogłyby ją zwolnić z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie. Samo przekonanie strony o wyposażeniu kierowcy w zezwolenie odpowiedniej kategorii w żadnym razie nie jest wystarczające do uwolnienia się skarżącej od odpowiedzialności na podstawie omawianego przepisu.
Z przyczyn omówionych już wyżej na uwzględnienie nie zasługiwały również podniesione w skardze zarzuty naruszenia w kontrolowanym postępowaniu przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i zgromadził pełny materiał dowodowy, który poddał wszechstronnej i logicznej ocenie. Tym samym nie znajduje również podstaw zarzut obrazy wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
W ocenie Sądu organ ustalił stan faktyczny prawidłowo, uwzględniając wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody, wyjaśnił zasady dokonania pomiaru długości pojazdu, opisał także cechy przyrządu użytego do pomiaru. W uzasadnieniu decyzji organ zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wskazał dowody, na których się oparł. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Nie zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. W związku z tym i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.