II SA/Ol 809/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na postanowienie o braku podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie rozbudowy budynku mieszkalnego, uznając, że kwestia zgody współwłaścicieli na rozbudowę nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skarżący domagali się uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które stwierdziło brak podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie rozbudowy budynku mieszkalnego. Argumentowali, że rozstrzygnięcie sądu cywilnego w sprawie zgody na rozbudowę stanowi zagadnienie wstępne. Sąd administracyjny uznał jednak, że kwestia prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie jest zagadnieniem wstępnym samoistnym, a organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie o zawieszeniu postępowania, które było bezpodstawne.
Sprawa dotyczyła skargi R. K. i P. P. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia 7 lipca 2023 r., które uchyliło postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) o zawieszeniu postępowania w sprawie rozbudowy budynku mieszkalnego. PINB zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o wyrażenie zgody na rozbudowę i legalizację samowoli budowlanej. Skarżący zarzucali WINB naruszenie przepisów k.p.a., w tym art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., twierdząc, że rozstrzygnięcie sądu cywilnego ma charakter zagadnienia wstępnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. to sytuacja, gdy rozpatrzenie sprawy administracyjnej jest uwarunkowane uprzednim rozstrzygnięciem przez inny organ lub sąd, a brak tego rozstrzygnięcia wyklucza każde zakończenie postępowania. Sąd podkreślił, że kwestia prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie jest zagadnieniem wstępnym samoistnym, a organ odwoławczy prawidłowo stwierdził brak podstaw do zawieszenia postępowania przez PINB, gdyż nie wykazał on związku przyczynowo-skutkowego uzasadniającego wstrzymanie wydania decyzji. Sąd zaznaczył, że zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów i powinno być stosowane z ostrożnością, a organ odwoławczy nie miał obowiązku merytorycznej oceny sprawy, a jedynie oceny zasadności zawieszenia postępowania przez organ I instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, rozstrzygnięcie sądu cywilnego w sprawie zgody współwłaścicieli na rozbudowę nie stanowi zagadnienia wstępnego samoistnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które wykluczałoby możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że zagadnienie wstępne musi mieć taki charakter, że bez jego rozstrzygnięcia wydanie decyzji administracyjnej jest niemożliwe. Kwestia prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest tylko jednym z warunków legalizacji i nie zawsze stanowi zagadnienie wstępne. Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził brak podstaw do zawieszenia postępowania, gdyż organ I instancji nie wykazał związku przyczynowo-skutkowego uzasadniającego wstrzymanie wydania decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (23)
Główne
k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Zawieszenie postępowania następuje, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
u.p.b. art. 48 § ust. 1-5
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Organ nadzoru budowlanego nakazuje rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części wybudowanego bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia, chyba że budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i nie narusza przepisów techniczno-budowlanych, w którym to przypadku wstrzymuje roboty i nakłada obowiązek przedstawienia dokumentów legalizacyjnych.
Pomocnicze
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 120
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § pkt 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.b. art. 33 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest jednym z warunków legalizacji samowoli budowlanej.
k.p.a. art. 101 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Stronie służy zażalenie tylko na postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania.
k.p.a. art. 103
Kodeks postępowania administracyjnego
Zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów do załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 102
Kodeks postępowania administracyjnego
W czasie zawieszenia postępowania organ może podejmować tylko czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.
k.p.a. art. 35 § § 5
Kodeks postępowania administracyjnego
W czasie zawieszenia postępowania nie można postawić organowi zarzutu bezczynności.
k.p.a. art. 35 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
k.p.a. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie może zostać zawieszone na wniosek strony tylko, gdy postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że kwestia zgody współwłaścicieli na rozbudowę nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ I instancji nie wykazał związku przyczynowo-skutkowego uzasadniającego zawieszenie postępowania.
Odrzucone argumenty
Rozstrzygnięcie sądu cywilnego w sprawie zgody na rozbudowę stanowi zagadnienie wstępne uzasadniające zawieszenie postępowania administracyjnego. WINB naruszył art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak odniesienia się do wszystkich dowodów. WINB naruszył art. 11, art. 107 § 3 w zw. z art. 15 k.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności. WINB naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego. WINB naruszył art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego kwestia dysponowania przez inwestora nieruchomością na cele budowlane nie jest zagadnieniem wstępnym "samoistnym" nakaz rozbiórki obiektu budowlanego oceniany jest jako najsurowszy sposób likwidacji skutków samowoli budowlanej, który powinien mieć zastosowanie w ostateczności
Skład orzekający
Marzenna Glabas
przewodniczący sprawozdawca
Piotr Chybicki
sędzia
Grzegorz Klimek
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia zagadnienia wstępnego w kontekście zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawach budowlanych, zwłaszcza gdy rozstrzygnięcie zależy od zgody współwłaścicieli lub decyzji sądu cywilnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie samowoli budowlanej, gdzie kluczowa jest ocena, czy kwestia prawa do dysponowania nieruchomością stanowi zagadnienie wstępne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie budowlanym – kiedy postępowanie administracyjne powinno zostać zawieszone z powodu oczekiwania na rozstrzygnięcie sądu cywilnego. Jest to istotne dla prawników procesowych i praktyków prawa budowlanego.
“Kiedy sądowa zgoda na rozbudowę wstrzymuje postępowanie administracyjne? Wyjaśnienie WSA w Olsztynie.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 809/23 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2023-11-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-06 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Grzegorz Klimek Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Chybicki Symbol z opisem 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Budowlane prawo Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 775 art. 97 § 1 pkt 4 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Dz.U. 2020 poz 1333 art. 48 ust. 1-5 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. K. i P. P. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie rozbudowy budynku mieszkalnego oddala skargę. Uzasadnienie Postanowieniem z 26 maja 2023 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczytnie (dalej jako: "organ I instancji", "PINB"), działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "k.p.a."), zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozbudowy budynku mieszkalnego z częścią handlową na działce nr [...] w obr. L., gm. D., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd wniosku R. K., P. P., T. G. i A. W. o wyrażenie zgody na rozbudowę przedmiotowego budynku poprzez podniesienie konstrukcji dachu (od strony południowej na długości 2,65 m i od strony północnej na długości 2,7 m), wykonanie lukarny na długości 3 m i głębokości 2,42 m, wykonanie dodatkowych pomieszczeń mieszkalnych w częściach, gdzie podniesiono dach i wyrażenie zgody na podjęcie czynności w celu legalizacji samowoli budowlanej. W uzasadnieniu PINB wskazał, że 20 listopada 2018 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania. W dniu 23 maja 2023 r. wpłynął wniosek R. K. o zawieszenie postępowania, do którego dołączył kopię wniosku złożonego do Sądu Rejonowego w sprawie wyrażenia zgody na czynności przekraczające zwykły zarząd, tj. rozbudowę przedmiotowego budynku i legalizację samowoli budowlanej. Zażalenie na to postanowienie wniosły E. S. i A. S. Przedłożyły kserokopię ekspertyzy technicznej części budynku. Wskazały, że przełożenie decyzji o rozbiórce powoduje dalsze osłabienie budynku. Zaznaczyły, że strop jest w stanie awaryjnym, występują spękania murów wynikające z przeciążenia stropów. Wskazały, że budynek jest wielorodzinny i wymiana poszycia dachowego została wykonana bez ich zgody. Postanowieniem z 7 lipca 2023 r. Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako: "organ odwoławczy", "WINB") uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził brak podstaw do zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że samo stwierdzenie, że wynik innego postępowania może mieć, a nawet niewątpliwie będzie miał wpływ na losy rozpoznawanej sprawy, nie daje jeszcze podstaw do zawieszenia postępowania, jeżeli możliwe jest rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji. Postępowanie może zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego analizowanej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwie rozstrzygnięcie sądu rejonowego będzie miało istotny wpływ na kierunek dalszego postępowania administracyjnego, nie mniej jednak nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu wykładni normy art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. R. K. i P. P. (dalej jako: "skarżący") wywiedli skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, domagając się jego uchylenia w związku z naruszeniem: - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez stwierdzenie braku podstaw do zawieszenia postępowania, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sądu rejonowego w sprawie sygn. akt I Ns 184/23 ma charakter zagadnienia wstępnego; - art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu postanowienia do wszystkich przedstawionych dowodów, tj. niewskazanie przesłanek, którymi organ kierował się stwierdzając, że tytuł do władania nieruchomością nie jest zagadnieniem wstępnym i że nie zależy od niego rozstrzygnięcie organu administracji; - art. 11, art. 107 § 3 w zw. z art. 15 k.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania w związku z brakiem merytorycznej oceny decyzji organu I instancji; - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób należyty stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do całokształtu zebranego materiału dowodowego; - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w uchyleniu postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sytuacji, gdy istniały przesłanki do utrzymania go w mocy. W uzasadnieniu skargi skarżący akcentowali, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależne jest od kwestii, czy wszyscy współwłaściciele nieruchomości wyrażają zgodę na legalizację. Dlatego wniosek o zawieszenie był zasadny. Stwierdzili, że odmowa wyrażenia zgody na inwestycję przez jednego ze współwłaścicieli powinna prowadzić do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił, że co do zasady przez pojęcie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie, będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania, a zagadnieniem wstępnym musi istnieć związek przyczynowy, to jest sytuacja, gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji byłoby niemożliwe. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność przy tym musi być bezpośrednia. W świetle art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego powinno "zależeć" rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści, ponieważ prejudycjalność zachodzi tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie co do pewnej kwestii prawnej stanowi wiążącą przesłankę wydania decyzji w postępowaniu głównym. Istota kwestii prejudycjalnej wyraża się więc w tym, że brak jej uprzedniego rozstrzygnięcia wyklucza każde, to jest zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1470/20, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przyjmuje się, że to, iż wynik tego innego postępowania może mieć wpływ na treść decyzji nie przesądza samo w sobie o istnieniu zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 27 maja 2021 r., II GSK 461/20 publ. w CBOSA). Decydują przepisy prawa materialnego. Z przekazanych sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że 20 listopada 2018 r. PINB wszczął postępowanie w sprawie samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie w 2004 r. przedmiotowego budynku wielorodzinnego. W związku z tym w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471 ze zm.), na mocy art. 25 ustawy nowelizującej. W ówczesnym brzmieniu art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.), dalej jako: "u.p.b.", stanowił, że organ nadzoru budowlanego nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia dotyczącego budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. 2. Jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1, jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem, organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych. Na postanowienie przysługuje zażalenie. 3. W postanowieniu, o którym mowa w ust. 2, ustala się wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie: 1) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego; 2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3; do projektu architektoniczno-budowlanego nie stosuje się przepisu art. 20 ust. 3 pkt 2. 4. W przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których mowa w ust. 3, stosuje się przepis ust. 1. 5. Przedłożenie w wyznaczonym terminie dokumentów, o których mowa w ust. 3, traktuje się jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i pozwolenie na wznowienie robót budowlanych, jeżeli budowa nie została zakończona. Z treści powyższych unormowań wynika, że przed nakazem rozbiórki w każdym przypadku organ musi najpierw ustalić, czy zachodzi możliwość legalizacji samowoli i umożliwić doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, a dopiero wówczas, gdy inwestor nie skorzysta z możliwości zalegalizowania samowoli, orzec o nakazie rozbiórki. Wdrożenie procedury legalizacji robót budowlanych prowadzonych bez wymaganego pozwolenia na budowę jest dopuszczalne, gdy budowa jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem. Jednym z warunków legalizacji jest też posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (art. 33 ust. 2 pkt 2 u.p.b.). W celu wykazania spełnienia przesłanek do legalizacji samowolnie wykonanych robót budowlanych organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie nakładające na inwestora obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów w zakreślonym terminie. Postanowienie to ma charakter dowodowy. W przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków organ ma obowiązek orzec nakaz rozbiórki. Zauważyć trzeba przy tym, że przepisy nie określają długości terminu na wykonanie obowiązku. Ustalenie terminu ustawodawca pozostawia do uznania organu nadzoru budowlanego. Na zasadzie art. 48 ust. 4 ustawy Prawo budowlane to organ nadzoru budowlanego sprawdza wykonanie obowiązku, uwzględniając stan sprawy. Niewątpliwie ustalony termin powinien uwzględniać zakres nałożonych obowiązków, realia danej sprawy, tak aby obiektywnie możliwe było jego dochowanie. Organ nadzoru budowlanego winien zawsze uwzględniać ratio legis unormowań art. 48 ust. 2 u.p.b., dlatego powinien umożliwić sprawcy samowoli budowlanej uzyskanie dowodu potwierdzającego dopuszczalność legalizacji. Legalizacja wykonanych samowolnie robót budowlanych zależna jest od woli inwestora i łączy się z koniecznością spełnienia określonych przesłanek. Jeżeli inwestor dochowuje należytej staranności w realizacji obowiązków, ale wynikną przeszkody w dochowaniu terminu, na które nie ma wpływu, to organ może ów termin przedłużyć, bądź przywrócić na wniosek zobowiązanego. W wyrokach z 22 marca 2016 r. sygn. akt II OSK 2386/15; z 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2113/10; z 22 października 2015 r. sygn. akt II OSK 367/14; z 24 maja 2018 r. sygn. akt II OSK 300/18, a także z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 1899/18, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na procesowy charakter terminu realizacji obowiązku w postępowaniu naprawczym. Pogląd ten jest dominujący i należy go odpowiednio odnosić do terminu realizacji obowiązku w postepowaniu legalizacyjnym. W orzeczeniach tych NSA wyraźnie opowiedział się za możliwością przedłużenia wyznaczonego terminu, a nawet jego przywrócenia w drodze postanowienia, na podstawie art. 123 k.p.a. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych podkreśla się, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego oceniany jest jako najsurowszy sposób likwidacji skutków samowoli budowlanej, który powinien mieć zastosowanie w ostateczności, w sytuacjach kiedy niemożliwe jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Zanim ta najbardziej dolegliwa sankcja za naruszenie przepisów Prawa budowlanego zostanie zastosowana organ winien wcześniej rozważyć wszystkie inne możliwości przewidziane przez prawo i w pierwszej kolejności sięgać do łagodniejszych, niż nakaz rozbiórki, form reagowania na samowolę budowlaną. Należy pamiętać o tym, że nakaz rozbiórki ma charakter restytucyjny, a nie represyjny. Nakaz rozbiórki nielegalnie wybudowanego obiektu budowlanego nie może być traktowany jako kara za popełnienie samowoli budowlanej, bo temu służą przepisy karne przykładowo. art. 90 Prawa budowlanego (por. wyrok TK z 26 marca 2002 r. SK 2/01 /OTK – A 2002/2/15 /; wyroki NSA: z 17 kwietnia 2000 r. IV SA 394/98 / OSP 2001, nr 7-8, poz. 107/, niepublikowany z 8 października 2007 r. II OSK 1318/06, niepublikowany z 15 lutego 2008 r. II OSK 32/07 II, niepublikowany z dnia 11 stycznia 2008 r. OSK 1834/06 ). W wyroku z dnia 21 września 2009 r. sygn. akt P 46/08 Trybunał Konstytucyjny odnosząc się do obowiązku przedłożenia dokumentów w wyznaczonym terminie, wyjaśnił, że orzeczenie nakazu rozbiórki, gdy strona może wykazać spełnienie obowiązków jest nie do pogodzenia z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W wyroku z 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 1046/20 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nałożenie przez organ obowiązku wykazania posiadania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, powinno uwzględniać powyższe stanowisko, sprowadzające się do zapewnienia przez organ realnej możliwości wykonania tego obowiązku. NSA wskazał, że stanowisko takie znajduje umocowanie w art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Nie zwalnia to jednak strony z aktywności dowodowej i podejmowania celowych działań i dochowania staranności w spełnieniu obowiązku wykazania tego prawa. W orzecznictwie dopuszcza się uznanie kwestii dysponowania przez inwestora nieruchomością na cele budowlane za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sytuacji, gdy inwestor wystąpił z odpowiednim roszczeniem do sądu powszechnego na uzyskanie zgody, której odmawiają mu współwłaściciele (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 626/20, publ. w CBOSA). W wyroku tym NSA zaznaczył przy tym, że kwestia dysponowania przez inwestora nieruchomością na cele budowlane nie jest zagadnieniem wstępnym "samoistnym". Uznać należy, że zawieszenie postępowania z tej przyczyny mogłoby mieć miejsce tylko w terminie otwartym do wykonania nałożonego obowiązku i gdy nie budzi wątpliwości, że pozostałe przesłanki legalizacyjne są spełnione. Uwzględniać należy bowiem, że posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest tylko jednym z warunków legalizacji samowoli budowlanej, a art. 48 ust. 4 u.p.b. nakazuje wprost orzeczenie nakazu rozbiórki w przypadku niewykonania nałożonych obowiązków w wyznaczonym terminie. W niniejszej sprawie podkreślić trzeba, że art. 97 § 1 k.p.a. zawiera przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania z urzędu. Pkt 4 tej normy stanowi, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Na zasadzie tego unormowania to organ orzekający decyduje czy w sprawie zaistniało zagadnienie wstępne, którego brak rozstrzygnięcia wstrzymuje wydanie decyzji administracyjnej. Uznając daną kwestię za zagadnienie wstępne organ I instancji powinien wykazać związek przyczynowo-skutkowy, który uzasadnia wstrzymanie wydania decyzji. Tego nie uczynił w ogóle organ I instancji. Brak odniesienia realiów niniejszej sprawy do mających w sprawie zastosowanie przepisów, czyniło zawieszenie postępowania bezpodstawnym, co prawidłowo stwierdził organ odwoławczy. WINB wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zawarł tylko ogólnikowe i lakoniczne stwierdzenia, z których nie sposób jednoznacznie stwierdzić, czy uznał, że kwestia prawa dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie może być w ogóle uznana za zagadnienie wstępne w postępowaniu legalizacyjnym, czy tylko brak jest związku przyczynowego w niniejszej sprawie. Nie wpływa to jednak na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia, gdyż, jak już wyjaśniono, kwestia dysponowania przez skarżących nieruchomością na cele budowlane nie jest zagadnieniem wstępnym "samoistnym". Organ I instancji musiałby najpierw ustalić, czy spełnione zostały warunki legalizacji, prócz zgody sądu cywilnego, o którą wystąpili skarżący. Wymaga to oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego i zajęcia stanowiska przez organ I instancji. Zwrócić należy uwagę na specyfikę zawieszania postępowań administracyjnych. Zgodnie z art. 101 § 3 k.p.a. stronie służy zażalenie tylko na postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania, a więc na postanowienia wstrzymujące załatwienie sprawy. Dlatego rolą organu II instancji było tylko dokonanie oceny, czy organ I instancji zasadnie zawiesił postępowanie. Organ odwoławczy nie ma obowiązku rozpatrywać sprawy w całokształcie. Merytoryczna ocena przesłanek następuje co do zasady na etapie wydawania decyzji. Podkreślić trzeba, że zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów do załatwienia sprawy (art. 103 k.p.a.). W czasie zawieszenia postępowania, w myśl art. 102 k.p.a., organ administracji publicznej może podejmować tylko czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. Zawieszenie postępowania oznacza zastój sprawy, wstrzymanie jej rozpatrzenia. W tym czasie nie można postawić organowi właściwemu do rozpatrzenia sprawy zarzutu bezczynności (art. 35 § 5 k.p.a.). Natomiast art. 7 k.p.a. nakazuje organom orzekającym stać na straży praworządności i podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Ponadto art. 35 § 1 k.p.a. obliguje organy do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Przepisy te wymagają od organu orzekającego aktywności i czuwania nad przebiegiem postępowania. Dlatego organy administracji publicznej nie mogą dowolnie zawieszać prowadzonych postępowań. Na zasadzie art. 98 § 1 k.p.a. postępowanie może zostać zawieszone na wniosek strony tylko, gdy postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony. Postępowanie w sprawie samowoli budowlanej jest prowadzone z urzędu, dlatego wniosek skarżącego nie zobowiązywał organu I instancji do zawieszenia postępowania. Odmowy zawieszenia postępowania skarżący nie mogliby zaskarżyć, a jedynie podnosić w odwołaniu od decyzji zaistnienie warunków do zawieszenia postępowania. Co do zasady więc odmowa zawieszenia postępowania nie szkodzi stronie. Tak samo zaskarżone postanowienie nie zamyka skarżącym drogi do dochodzenia legalizacji wykonanych robót budowlanych. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI