II SA/Ol 798/05

II SA/Ol 798/05 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Hanna Raszkowska
Janina Kosowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Sygn. II SA/Ol 798/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" r., znak: "[...]", odmówił stwierdzenia u K. K. choroby zawodowej: przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym, wymienionej w pozycji 14 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, póz. 1115). Organ inspekcji sanitarnej w uzasadnieniu decyzji powołał się na orzeczenia wystawione przez Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej oraz Klinikę Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, ocenę narażenia zawodowego stanowiącą o przyczynie zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, a także zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy.
W złożonym odwołaniu K. K. stwierdziła, że jej choroby powstały nie na podłożu alergicznym, lecz bezpośrednio na skutek zapylenia w zakładzie pracy. Podała, że w ciągu przepracowanych 28 lat wykonywała tę samą pracę na stanowisku mechanik aparatury i pakowacz, nie była natomiast brygadzistą, na co powołuje się A S.A. Wykonywała każdą zleconą pracę, często nie związaną z zajmowanym stanowiskiem. Stacja sanitarna potwierdziła, że w środowisku pracy występowały czynniki szkodliwe: działające żrąco i drażniąco pyły organiczne pochodzenia zwierzęcego i roślinnego o stężeniu przekraczającym wartości normy, przy braku zapewnienia środków profilaktycznych. Podała, że stwierdzono u niej następujące choroby: przewlekły suchy nieżyt nosa i gardła, przewlekłe zapalenie zatok szczękowych, przewlekły prosty nieżyt krtani z cechami dysfonii hyperfunkcjonalnej, przedziurawienie przegrody nosa oraz niewielki ubytek słuchu na wysokich dźwiękach. Ponadto odwołująca uskarża się na zaczerwienienie oczu i częste bóle głowy. W następstwie orzeczeń lekarskich o przebytych chorobach nie została dopuszczona do pracy. Lekarz zakładowy wydał zaświadczenie o zdolności do pracy z zastrzeżeniem odsunięcia od dotychczas zajmowanego stanowiska, zaś w ostatecznym orzeczeniu Zespół
Medycyny Przemysłowej potwierdził to orzeczenie. W związku ze stanem zdrowia w dniu 28 stycznia 2005 r. wypowiedziano jej pracę. Odwołująca się stwierdziła, że istnieje związek pomiędzy narażeniem zawodowym a powstałą chorobą przedziurawienia przegrody nosa, czego dowodem jest wypowiedzenie z pracy. Nadmieniła również, że jest osobą samotną, z powodu utraty pracy została bez środków do życia i nie widzi możliwości znalezienia pracy.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym. Podał w uzasadnieniu, że odwołująca się od 1977 r. pracowała kolejno w: Przedsiębiorstwie B, C, D, a od dnia 11 grudnia 2002 r. w A S.A. na stanowiskach pracy: mechanik aparatury automatycznej, młynarz, spichrzowy, pakowacz brygadzista i była w tym czasie narażona na działanie pyłów organicznych pochodzenia roślinnego. Przeprowadzona przez organ pierwszej instancji analiza wyników pomiarów pyłów organicznych (z archiwum zakładowego i dokumentacji posiadanej przez organ) - wykonanych przez Wojewódzką Stację Sanitarno - Epidemiologiczną oraz Studencką Spółdzielnię Pracy w latach 1994 - 2002 - wykazała, że w zakładzie występowały przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia tych pyłów. Odwołująca się była badana przez jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych pierwszego i drugiego stopnia. Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej orzeczeniem lekarskim nr "[...]" z dnia "[...]" r. stwierdził m.in., że obserwacja w kierunku zawodowego przedziurawienia przegrody nosa wywołanego substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym jest negatywna. Swoje stanowisko uzasadnił tym, iż rozpoznane u pacjentki przedziurawienie przegrody nosa powstało w wyniku przewlekłego zanikowego nieżytu nosa, a pyły roślinne z niewielką ilością krzemionki nie są uznawane za czynniki etiologiczne przedziurawienia przegrody nosa. Z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy nr "[...]" z dnia "[...]" r. wynika, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto odwołująca się miała ograniczony kontakt z substancjami chemicznymi mogącymi wywołać przedziurawienie tego narządu i nie stwarzał on ryzyka powstania tego schorzenia. Odwołująca się nie spełniła więc warunku określonego w § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż w jej środowisku
pracy nie stwierdzono czynnika szkodliwego, który mógłby przyczynić się do powstania choroby zawodowej.
W złożonej skardze K. K. wnosi o uznanie, że przyczyną jej schorzenia były szkodliwe warunki pracy. Podała, że cierpi na przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym i drażniącym, zapalenie obrzękowe krtani, uszkodzenie narządu słuchu. Zarzuciła, że odmowa uznania choroby zawodowej jest sprzeczna ze stanem faktycznym sprawy. Podała, że przez 28 lat pracowała w pomieszczeniach nie posiadających mechanicznej wentylacji, w atmosferze zapylenia, stan techniczny automatów do pakowania nie odpowiadał wymogom higieniczno - technicznym, a pracownicy nie posiadali środków ochrony indywidualnej. Te warunki pracy były w ocenie skarżącej wyłączną przyczyną zaistniałej choroby, co zostało stwierdzone przez organ pierwszej instancji. Przeprowadzone w Klinice Chorób Zawodowych badania były wyłącznie ukierunkowane na alergiczne zapalenie obrzękowe krtani i nosa. Skarżąca zaś od kilku lat chorowała na przewlekłe choroby krtani, nosa, bóle głowy i zapalenie zatok szczękowych. Potwierdza to zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 20 maja 2005 r., wydane przez otolaryngologa.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podał, że załączone do skargi zaświadczenie o stanie zdrowia pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ nie wnosi żadnych nowych faktów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270). Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów
właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, póz. 1115) - zwanego w dalszej części uzasadnienia rozporządzeniem w sprawie wykazu chorób zawodowych - przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Z § 4 ust. l wymienionego rozporządzenia wynika, iż właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2, powiadamiając o tym pracodawcę i jednostkę podstawową służby medycyny pracy sprawującą profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, z którą pracodawca zawarł umowę w trybie określonym odrębnymi przepisami.
W niniejszej sprawie skarżąca domagała się rozpoznania choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 14 załącznika do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych tj. przedziurawienia przegrody nosa wywołanego substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym. Z porównania treści § 2 ust. l i zapisów załącznika do rozporządzenia wynika, iż do rozpoznania choroby zawodowej przedziurawienia przegrody nosa niezbędne jest stwierdzenie tego schorzenia oraz ustalenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że przedziurawienie to powstało wskutek działania substancji o działaniu żrącym lub drażniącym, które występują w środowisku pracy. W sprawie poza sporem pozostaje, iż u skarżącej rozpoznano przedziurawienie przegrody nosa. Sporne jest natomiast, czy przedziurawienie to zostało wywołane przez substancje wymienione pod pozycją 14 załącznika do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych.
Organ odwoławczy wydając decyzję o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oparł się na ocenie narażania zawodowego pracownika, z której wynika, iż ewentualny kontakt skarżącej z substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym był sporadyczny, zaś czynniki fizyczne w postaci pyłów roślinnych i zwierzęcych z niewielką zawartością krzemionki nawet o wartościach przekroczeń normatywów higienicznych nie są uznawane za czynniki etiologiczne w przypadku przedziurawienia przegrody nosa. Jednakże sprawa kontaktu skarżącej ze substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym nie została dostatecznie wyjaśniona. W zaskarżanej decyzji znajduje się jedynie zapis, iż kontakt z tymi substancjami był bardzo ograniczony i nie stwarzał ryzyka wystąpienia choroby zawodowej.
Tymczasem organ nie wyjaśnił, przez jaki czas w trakcie sprzątania po dezynfekcji, dezynsekcji, deratyzacji pracownicy mogli być narażeni na działanie substancji żrących i drażniących, jak duże było ewentualne stężenie tychże substancji, czy substancje te po ich użyciu mogły jeszcze znajdować się w środowisku pracy, a jeżeli tak, to przez jak długi okres czasu, czy substancje te mogły unosić się w atmosferze pomieszczeń i oddziaływać na pracowników. Pobieżne informacje na ten temat znajdują się jedynie w piśmie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z "[...]"r. W aktach administracyjnych brak jest karty charakterystyki, na którą powołuje się organ I instancji w tymże piśmie. Nie ustalono też w istocie jak często odbywały się czynności związane z użyciem środków żrących i drażniących. Wprawdzie skarżąca w toku postępowania administracyjnego wskazała, iż zabiegi dezynfekcji, dezynsekcji, deratyzacji (tzw. gazowania) odbywały się raz w roku, niemniej jednak na rozprawie w dniu 29 grudnia 2004r. wyjaśniła, iż czynności mające na celu wyeliminowanie z zakładu pracy insektów odbywały się częściej w zależności od występowania w środowisku pracy insektów. Nie ustalono, czy środki chemiczne używane przy "spryskiwaniach" mających na celu niszczenie insektów były takie same, jak środki użyte do tzw. "gazowań" odbywających się raz w roku. Postępowanie w tym zakresie winno zostać przeprowadzone szczegółowo, skoro u skarżącej rozpoznano przedziurawienie przegrody nosa, a skarżąca podczas pracy mogła mieć ewentualny kontakt z substancjami chemicznymi o działaniu żrącym lub drażniącym. Dokładne informacje w tym zakresie mogły bowiem okazać się niezbędne przy wydawaniu orzeczeń lekarskich.
Oceniając dalej zaskarżoną decyzję wskazać należy, iż została ona wydana m. in. na podstawie opinii Instytutu Medycyny Pracy, która nie została w sposób wystarczający uzasadniona. Z ustalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż orzeczenia lekarskie wydawane w sprawach rozpoznawania chorób zawodowych muszą być należycie uzasadniane. Naczelny Sąd Administracyjny w tezie wyroku z dnia 17 listopada 1998r. I SA 1318/98 Lex 45832 wskazał, iż "orzekając o chorobie zawodowej, organ nie powinien zapominać, że opinia placówki naukowej co do rozpoznania choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 kpa w związku z art. 84, który podlega ocenie organu orzekającego stosownie do art. 80 kpa. Organ ma obowiązek kontrolować, czy wydana opinia wyjaśniła istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych, (...), i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonywająco uzasadniona. Gdy odpowiada tym warunkom, stanowi podstawę do wydania prawidłowej decyzji" (por. także wyroki tego Sądu z: 5 listopada 1998r. I SA 1200/98 Lex
45833, 18 sierpnia 1998r. I SA 823/98, Lex 45821, 15 kwietnia 1998r. I SA 2074/97 Lex 45828). Z kolei w wyroku z 15 marca 1994r. SA/Wr 147/94 (opubl. Prok. i Pr. 1995/2/53) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym "orzeczenie lekarskie mające być podstawą rozstrzygnięcia szczególnie w sprawach spornych i wątpliwych, musi nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § l k.p.a., zatem nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, ale powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego". Tymczasem orzeczenie lekarskie wydane przez Instytut Medycyny Pracy z dnia "[...]" r., którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przedziurawienia przegrody nosa w ogóle nie posiada uzasadnienia, w którym komisja stwierdziłaby dlaczego nie rozpoznała tejże choroby jako zawodowej. Orzeczenie sprowadza się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że analiza narażenia zawodowego oraz wyniki wykonanych badań nie dają podstaw do rozpoznania choroby. Opisane w orzeczeniu badania odnoszą się jedynie do odmowy rozpoznania chorób o podłożu alergicznym (w tej części też orzeczenie posiada przekonujące uzasadnienie), nie dotyczą zaś przedziurawienia przegrody nosa. Z orzeczenia nie wynika z jakich powodów jednostka orzecznicza II stopnia uznała, że rozpoznane u skarżącej przedziurawienie przegrody nosa spowodowane zostało przez czynniki poza zawodowe. Orzeczenie to nie mogło w ocenie Sądu stanowić podstawy do wydania decyzji przez organy inspekcji sanitarnej. Wprawdzie orzeczenie jednostki orzeczniczej I stopnia posiada uzasadnienie, niemniej jednak podnieść należy, że zostało ono oparte na podstawie oceny narażenia zawodowego, które nie wyjaśniło wszystkich wątpliwości w sprawie. Poza tym z § 7 ust. l rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych wynika, iż pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Wniosek o ponowne badanie składa się w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia, zatrudniającej lekarza, gdy wydał orzeczenie. Przepis ten wskazuje, iż pracownik ma prawo do ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, a jednostka orzecznicza II stopnia zobowiązana jest wydać orzeczenie lekarskie w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań, które winno zostać uzasadnione w sposób zrozumiały dla strony, organów administracji, a także dla Sądu, który nie posiada wiedzy medycznej, a obowiązany jest ocenić, czy wydane na podstawie takich orzeczeń decyzje są zgodne z prawem (por. 15 kwietnia 1998r. I SA 2074/97 Lex 45828).
Należy więc przyjąć, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony oraz art. 77 § l kpa, który stanowi, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W toku dalszego postępowania organ I instancji, po wyjaśnieniu wyżej wskazanych okoliczności i po uzupełnieniu dochodzenia epidemiologicznego w części odnoszącej się do narażenia zawodowego na pyły o działaniu żrącym i drażniącym, powinien zwrócić się do zakładu służby zdrowia właściwego do rozpoznawania chorób zawodowych, o wydanie orzeczenia w sprawie choroby zawodowej skarżącej, zgodnie z przepisami rozporządzenia o chorobach zawodowych.
W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.