II SA/Ol 788/25

II SA/Ol 788/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2026-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Ewa Osipuk
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 421
art. 2 pkt 10, art, 4 ust. 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].
Uzasadnienie
A. R. (wnioskodawczyni, skarżąca) w dniu 25 marca 2024 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS lub organ) z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko (wnuka) – N. R., wskazując, że jest opiekunem prawnym dziecka. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka oraz kopię wniosku o ustanowienie opiekunem prawnym małoletniego N. R., który skarżąca złożyła w Sądzie Rejonowym [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich w dniu 18 marca 2024 r.
Pismem z 27 maja 2024 r. organ, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421 - u.p.p.w.d.), wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie zaświadczenia z sądu opiekuńczego o złożonym przyrzeczeniu opiekuna prawnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przesłała kopię pisma skierowanego do sądu z prośbą o przyspieszenie rozpatrzenia wniosku dotyczącego ustanowienia jej opiekunem prawnym wnuka.
Decyzją z 18 czerwca 2024 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Wskazał, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do złożenia wniosku o przedmiotowe świadczenie, gdyż zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że wnioskodawczyni nie należy do osób, o których mowa w tym przepisie.
W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni zwróciła się o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. Podniosła, że sprawa dotycząca przyznania jej opieki prawnej nad dzieckiem nadal nie została zakończona, mimo że wniosek w tej sprawie został złożony do sądu 18 marca 2024 r. Zaznaczyła, że złożyła pismo z prośbą o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy, jednakże nie ma wpływu na pracę sądu. W związku z powyższym, wnioskodawczyni wniosła o wydłużenie czasu na uzupełnienie niezbędnych dokumentów.
Decyzją z 5 listopada 2025 r. Prezes ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz przytoczono obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Podniesiono, że w toku postępowania odwoławczego, na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym zaświadczenia z Sądu Rejonowego [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt [...]) ustalono, że przyrzeczenie opiekuna prawnego zostało złożone przez skarżącą 16 stycznia 2025 r. W związku z powyższym, organ odwoławczy uznał, że w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 15 stycznia 2025 r. skarżąca nie należała do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia wychowawczego ani do złożenia wniosku o jego przyznanie. Dopiero od 16 stycznia 2025 r., tj. od momentu złożenia przyrzeczenia i uzyskania statusu opiekuna prawnego, spełnione zostały ustawowe przesłanki umożliwiające ubieganie się o te świadczenie.
Skarżąca wywiodła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, domagając się jej uchylenia w całości i przyznania świadczenia zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ odmówił przyznania jej świadczenia wychowawczego na dziecko z powodu braku formalnego ustanowienia jej opiekunem prawnym w chwili składania wniosku. Zdaniem skarżącej organ pominął jednak fakt, że od dnia wyjścia dziecka ze szpitala, tj. od 18 marca 2024 r., skarżąca jest opiekunem faktycznym dziecka, które znajdowało się pod jej całkowitą i stałą opieką, co w świetle prawa czyni ją opiekunem faktycznym. Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., spełniła zatem wymóg, tj. była opiekunem faktycznym tego dziecka. Podała, że opiekowała się nim jak rodzic, zapewniła wyżywienie, opiekę medyczną, wychowanie i lokum. Złożyła wniosek do sądu rodzinnego o ustanowienie opiekunem prawnym zanim dziecko opuściło szpital po narodzinach. Zaznaczyła, że postępowanie przed sądem toczyło się przez długi czas z przyczyn od niej niezależnych. Dwukrotnie składała prośby ponaglające oraz skargę na zwłokę sądu, zaś całą korespondencję z sądem przesyłała na bieżąco do ZUS. W międzyczasie dziecko pozostawało wyłącznie pod jej pieczą, w jej gospodarstwie domowym. W świetle zasad konstytucyjnych organ powinien był uwzględnić te fakty i zastosować zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Natomiast ZUS błędnie przyjął, że brak formalnego aktu sądu o ustanowieniu opiekuna w chwili składania wniosku całkowicie wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Takie podejście narusza zasadę proporcjonalności oraz art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organ zobowiązany jest dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano, że stan faktyczny sprawy, w tym fakt sprawowania przez skarżącą pieczy nad wnukiem - od 16 stycznia 2025 r. jako opiekun prawny małoletniego - jest niesporny. Podkreślono, że ZUS jako organ ustawowo wskazany do przyjmowania i rozpoznawania wniosków o świadczenie wychowawcze, zobligowany jest do ustalania prawa do ww. świadczenia na podstawie przepisów u.p.p.w.d., nie jest natomiast uprawniony do dokonywania wykładni prawa. Podniesiono, że skarżąca jako babcia nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wychowawczego. Z treści art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. jednoznacznie wynika, że w rozumieniu ustawy opiekun faktyczny dziecka to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Weryfikację prawa do świadczenia wychowawczego przeprowadzono z uwzględnieniem przepisów ustawowych, które nie stwarzają warunków do tego, aby dziadkowie mogli ubiegać się o świadczenia finansowane ze środków publicznych na rzecz swoich wnuków. Skarżąca uzyskała status opiekuna prawnego małoletniego 16 stycznia 2025 r. i od tej daty uzyskała świadczenie. Skoro zatem poza wszelką wątpliwością ustalono, że skarżąca przed 16 stycznia 2025 r. nie była żadną z osób, o której mowa w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d., organ nie był umocowany do wypłaty świadczenia osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Świadczenie to przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 u.p.p.w.d.).
Dodać należy, że zakres art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. należy rozpatrywać w związku z treścią art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., zgodnie z którym opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Przy czym, wyjaśnić należy, że relacja definicji ustawowej zawartej w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. do treści art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., stanowiła przedmiot rozważań sądów administracyjnych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd płynący z orzecznictwa, że przepisy u.p.p.w.d. w sposób nierówny i niedostateczny chronią prawa dzieci i ich rzeczywistych opiekunów, co nie powinno mieć miejsca w państwie prawa (por. wyroki NSA: z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 202/19; z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17; z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1620/19 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 543/16; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 257/17; wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017, III SA/Kr 1140/17; wyroki WSA w Łodzi: z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 533/18 i z dnia 13 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 281/23 oraz wyroki WSA w Gliwicach z dnia 28 czerwca 2022 r., II SA/Gl 592/22 i z dnia 21 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1361/24, CBOSA). Należy bowiem odwołać się do art. 8 ust. 2 oraz art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, które to w odniesieniu do przepisów rozważanej ustawy, każą przyjąć, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Powierzenie bowiem przez państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Niezgodne zatem z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka należy uznać, wynikające z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony, faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej, jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Zawężenie to narusza nakaz równego, jednakowego traktowania adresatów charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Nie znajduje ono uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z celami ustawy i funkcjami świadczenia wychowawczego.
Odmowę przyznania świadczenia wychowawczego przez organ administracyjny osobie, która sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem, należy również interpretować w świetle obowiązków wynikających z Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526), której art. 20 stanowi, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (art. 27 ust. 3 Konwencji). Zaznaczyć należy, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, co wynika z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2140/18; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 127/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1532/22, CBOSA).
Niezbędna jest zatem taka wykładnia przepisów u.p.p.w.d., która uwzględnia konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki. Jak wskazał w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 93/08, Naczelny Sąd Administracyjny, wykładnia językowa musi być uwzględniona wraz z wykładnią systemową i funkcjonalną. Obowiązek takiej wykładni wynika z wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która chroniąc prawa jednostki, stanowi też o prawie jednostki do działania organów państwa rzetelnie i sprawnie. Natomiast w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że nawet jednoznacznie ustalone językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, zastrzegając jedynie, że do przekroczenia tego sensu niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie. Jako dopuszczalne uzasadnienie wskazano m.in. sytuację, gdy wykładnia językowa prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi. Analogiczny pogląd wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2000 r. sygn. akt K 25/99. W tym kontekście należy dodatkowo zwrócić uwagę na fakt, że ze względu na szczególną rolę jaką w systemie prawa odgrywają zasady konstytucyjne, reguła interpretacji norm prawnych zgodnie z Konstytucją należy do najważniejszych i najbardziej podstawowych reguł wykładni (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Dom Organizatora, Toruń 2006 r., s. 111-113).
W ocenie Sądu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy wyniki wykładni językowej przepisu art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., której dokonał organ rozpoznając wniosek skarżącej, nie dają się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego wskazanym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Za nieuzasadnioną uznać należy bowiem taką wykładnię ww. uregulowań, której rezultatem jest ograniczenie dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka i faktycznie się nimi opiekującymi do świadczeń rodzinnych, w szczególności do świadczenia wychowawczego, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na swojego wnuka podając, że zarówno matka dziecka (jej córka), jak i ojciec dziecka są małoletni. Wyjaśniła przy tym, że wystąpiła do sądu o ustanowienie jej opiekunem prawnym wnuka, na dowód czego dołączyła stosowne dokumenty. Nie ulega także wątpliwości, że została ustanowiona opiekunem prawnym postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z 15 stycznia 2025 r. W związku z tym nieuprawnione jest stanowisko organu, że skarżącej należy się wnioskowane świadczenie dopiero od daty orzeczenia sądu rodzinnego, a nie od daty urodzenia dziecka. Nie sposób bowiem przyjąć, aby fakt przedłużającego się procedowania przez sąd rodzinny mógł pozbawić skarżącą prawa do wnioskowanego świadczenia, zwłaszcza że wniosek o ustanowienie jej opiekunem prawnym złożyła niezwłocznie po urodzeniu się dziecka.
Dodatkowo należy zauważyć, że matka dziecka, zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i w okresie, którego on dotyczy, była małoletnia, gdyż nie miała ukończonego 18 roku życia. W myśl art. art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d świadczenie wychowawcze przysługuje w pierwszej kolejności matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca i ojcu dziecka. Przepis ten nie zawiera kryterium wieku odnośnie do matki dziecka, a zatem małoletnia matka także ma prawo do świadczenia wychowawczego na swoje dziecko, tyle że wniosek o takie świadczenie może być złożony wyłącznie przez jej przedstawiciela ustawowego, czyli rodzica lub ustanowionego przez sąd opiekuna prawnego. Z pism składanych przez skarżącą, która jest jednocześnie przedstawicielem ustawowym matki dziecka wynika, że zarówno małoletnia córka, jak i jej dziecko zamieszkują wspólnie ze skarżącą i pozostają pod jej stałą opieką, zaś skarżąca zapewnia im nie tylko miejsce zamieszkania, ale także wyżywienie, opiekę lekarską oraz realizuje inne niezbędne potrzeby. Wprawdzie powołany przepis wymaga także pozostawania dziecka na utrzymaniu matki, ale w tej sytuacji należy uznać, że warunek ten jest spełniony. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie wychowawcze służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, ma za zadanie częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych, co w takiej sytuacji należy uznać za warunek spełniony. O ile zatem okoliczności podnoszone przez skarżącą odpowiadają stanowi faktycznemu, czego organ w ogóle nie weryfikował, to także z tych względów należy uznać, że świadczenie wychowawcze przysługuje skarżącej od daty urodzenia dziecka.
Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że skarżąca złożyła wniosek - jak to określił organ – na formularzu dedykowanym dla osób sprawujących opiekę prawną i faktyczną, gdyż okoliczność ta nie zwalniała organu od dokonania pełnych ustaleń w zakresie spełnienia przez skarżącą przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. Ponadto stosownie do art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy k.p.a., a z mocy art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro zatem, w ocenie organu, skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia jako opiekunowi faktycznemu dziecka, ale z przedkładanych przez skarżącą pism i dokumentów wynikało, że może takie warunki spełniać matka dziecka, której skarżąca jest przedstawicielką ustawową, to należało udzielić jej niezbędnych wskazówek w tym zakresie. Ponadto samo złożenie wniosku na niewłaściwym formularzu nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia, o ile są spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania.
Dodatkowo należy zauważyć, że uzasadnienia zaskarżonych decyzji są ogólnikowe i niekonkretne. Lakoniczne stwierdzenie, że skarżąca nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i przytoczenie obowiązujących w tym zakresie przepisów u.p.p.w.d. bez dokładnego wyjaśnienia, z jakich powodów – w ocenie organu - nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia nie czyni zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto prawidłowo zredagowane, pod względem merytorycznym i prawnym, uzasadnienie decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., na mocy której organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zatem z uzasadnienia decyzji powinien wynikać tok rozumowania organu, a strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie. Niespełnienie wymogów w zakresie uzasadnienia decyzji uchybia powołanym przepisom k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów prawa poprzez nieustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, a także poprzez przyjęcie literalnej wykładni art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., która nie uwzględnia istoty świadczenia wychowawczego oraz praw wynikających z Konstytucji RP oraz Konwencji Praw Dziecka.
ZUS winien zatem ponownie rozpoznać wniosek skarżącej, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.