II SA/OL 787/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2025-04-03
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo miejscowewybory sołtysaprotest wyborczyuchwała rady gminysamorząd gminnyustawa o samorządzie gminnymprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymikontrola sądowalegitymacja skargowaistotne naruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na uchwałę Rady Gminy M. odrzucającą protest wyborczy dotyczący wyborów sołtysa, uznając brak istotnych naruszeń prawa.

Skarżąca E. K. wniosła skargę na uchwałę Rady Gminy M., która odrzuciła jej protest wyborczy dotyczący wyborów sołtysa w sołectwie J. Zarzucała szereg nieprawidłowości w przebiegu głosowania, w tym brak weryfikacji tożsamości, nieprawidłowe wydawanie kart do głosowania oraz niezabezpieczenie tajności. Rada Gminy M. oddaliła protest, argumentując zgodność procedury z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie wykazała istotnych naruszeń prawa, które uzasadniałyby unieważnienie wyborów lub uchwały rady gminy.

Sprawa dotyczyła skargi E. K. na uchwałę Rady Gminy M. odrzucającą jej protest wyborczy przeciwko wyborowi sołtysa w sołectwie J. Skarżąca podnosiła liczne zarzuty dotyczące nieprawidłowości w przebiegu głosowania, takie jak brak weryfikacji tożsamości wyborców, nieprawidłowe wydawanie kart do głosowania, potencjalne głosowanie za inne osoby, niezabezpieczenie tajności głosowania oraz błędy w protokole i uzasadnieniu uchwały rady gminy. Rada Gminy M. oddaliła protest, wskazując na zgodność procedury z obowiązującymi przepisami prawa i statutem sołectwa, w tym z Sołecką Ordynacją Wyborczą. W uzasadnieniu uchwały odniosła się do poszczególnych zarzutów, negując ich zasadność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, rozpoznając skargę, szczegółowo analizował zarówno przepisy prawa materialnego (ustawa o samorządzie gminnym, statut sołectwa), jak i przepisy proceduralne (prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd zbadał legitymację skarżącej do wniesienia skargi, uznając, że jako kandydatka na sołtysa, której interes prawny został naruszony, posiadała legitymację. Następnie sąd przystąpił do merytorycznej oceny zaskarżonej uchwały. Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia "istotnego naruszenia prawa", które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności uchwały rady gminy. W szczególności sąd stwierdził, że zarzuty dotyczące braku weryfikacji tożsamości, nieprawidłowego wydawania kart czy naruszenia tajności głosowania nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym lub nie stanowiły naruszeń o charakterze istotnym. Sąd podkreślił, że statut sołectwa nie precyzował wszystkich aspektów technicznych zapewnienia tajności głosowania, a brak zgłoszenia zastrzeżeń w trakcie zebrania osłabiał argumentację skarżącej. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., uznając uchwałę Rady Gminy M. za zgodną z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała rady gminy rozstrzygająca sprawę dotyczącą nieprawidłowości wyborów sołtysa jest uchwałą z zakresu administracji publicznej, wobec czego należy do kognicji sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Sąd powołuje się na orzecznictwo NSA i poglądy doktryny, zgodnie z którymi uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej podlegają kontroli sądu administracyjnego, nawet jeśli nie są aktami prawa miejscowego. Sprawy dotyczące wyborów sołtysów są uznawane za sprawy z zakresu administracji publicznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.s.g. art. 18 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 35 § ust. 1-3

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 36 § ust. 2

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Reguluje legitymację skargową do zaskarżania uchwał organów gminy.

p.p.s.a. art. 3 § par.2 pkt 5 i 6

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych w zakresie kontroli aktów jednostek samorządu terytorialnego.

p.p.s.a. art. 50 § par.1-2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi.

p.p.s.a. art. 53 § par.2a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa termin wniesienia skargi w przypadku innych aktów niż określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

p.p.s.a. art. 134 § par.1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa skutki nieuwzględnienia skargi.

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § ust. 1 i ust. 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Dotyczy istotnych i nieistotnych naruszeń prawa przy podejmowaniu uchwał.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada Gminy M. prawidłowo rozpatrzyła protest wyborczy, a jej uchwała jest zgodna z prawem. Skarżąca nie wykazała istotnych naruszeń prawa w procedurze wyborczej ani w uchwale rady gminy. Skarżąca posiada legitymację do wniesienia skargi, ponieważ jej interes prawny został naruszony.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącej dotyczące nieprawidłowości w przebiegu wyborów sołtysa (brak weryfikacji tożsamości, nieprawidłowe wydawanie kart, naruszenie tajności głosowania) nie stanowiły istotnych naruszeń prawa. Uchwała Rady Gminy M. nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej unieważnienie.

Godne uwagi sformułowania

"nie wykazała w istocie, że procedura wyboru Sołtysa Sołectwa J. przeprowadzona w dniu 21 czerwca 2024 r., a w konsekwencji wybór sołtysa, została obarczone "istotnym naruszeniem prawa" uzasadniającym unieważnienie tego wyboru" "uchwała rady gminy rozstrzygająca sprawę dotyczącą nieprawidłowości wyborów sołtysa i rady sołeckiej jest uchwałą z zakresu administracji publicznej" "skarga złożona w trybie tego przepisu nie ma bowiem charakteru actio popularis, zatem do jej wniesienia nie legitymuje ani sprzeczność z prawem zaskarżonej uchwały, ani też stan zagrożenia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia" "nie można równie podzielić zarzut naruszenia tajności wyborów."

Skład orzekający

Marzenna Glabas

przewodniczący

Ewa Osipuk

sędzia

Grzegorz Klimek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kontroli sądów administracyjnych nad uchwałami rady gminy dotyczącymi wyborów organów jednostek pomocniczych oraz kryteriów uznania naruszenia prawa za \"istotne\"."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyborów sołtysa i procedury rozpatrywania protestów wyborczych przez radę gminy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy procedury wyborczej na szczeblu lokalnym i interpretacji przepisów dotyczących zaskarżania uchwał samorządowych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i samorządowym.

Wybory sołtysa pod lupą sądu: czy drobne uchybienia dyskwalifikują wynik?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 787/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6266 Jednostki pomocnicze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 609
art.18 ust.1, art.35 ust.1-3, art.36 ust.2, art.40 ust.2 pkt 1, art.91 ust.1 i ust.4, art. 101 ust.1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art.3 par.2 pkt 5 i 6, art.50 par.1-2, art.53 par.2a, art.134 par.1, art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na uchwałę Rady Gminy M. z dnia [...], nr [...] w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa w sołectwie J. I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
W dniu 27 czerwca 2024 r. do Rady Gminy M. wpłynął (sformułowany przez E. K., dalej: skarżąca) protest wyborczy przeciwko wyborowi sołtysa w sołectwie J., przeprowadzonych 21 czerwca 2024 r. W proteście wskazano nieprawidłowości dotyczące przeprowadzenia głosowania tj.:
- brak weryfikowania tożsamości osób wpisujących się na listę wyborców;
- wpisanie na listę wyborczą przez mieszkańca innej osoby obecnej na zebraniu i złożenia za nią podpisu;
- otrzymanie od komisji skrutacyjnej przez w/w osobę dwóch kart do głosowania i oddanie przez nią głosu za inną osobę obecną na zebraniu;
- rozdawanie kart do głosowania przed świetlicą wiejską;
- brak karty do głosowania dla jednego wyborcy i wydanie nowej w trakcie głosowania, co spowodowało, że w urnie znajdowały się 83 karty;
- niezabezpieczenie tajności głosowania.
Rada Gminy M. uchwałą nr (...) z dnia 8 sierpnia 2024 r., podjętą na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 ze zm. – u.s.g.), oddaliła protest wyborczy z dnia 27 czerwca 2024 r. na wybory sołtysa w Sołectwie J., przeprowadzone 21 czerwca 2024 r.
E. K. pismem z 10 września 2024 r. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie na uchwałę Nr (...) Rady Gminy M. z dnia 8 sierpnia 2024 r.
W treści skargi wskazała, że oddalenie jej protestu wyborczego nie ma podstaw, bowiem pomija szereg nieprawidłowości jakimi dotknięte były wybory sołtysa. W tym kontekście sformułowała szereg zarzutów dotyczących tak przebiegu wyborów jak i treści zaskarżonej uchwały, oraz generalnie zasad wyłaniania sołtysa. Skarżąca wskazała na:
- brak weryfikacji osób wpisujących się na listę wyborczą, którym wydawano karty do głosowania, mimo braku ich wylegitymowania lub okazania dokumentu tożsamości. Zwróciła przy tym uwagę, że sołecka ordynacja wyborcza stanowiąca załącznik Nr 1 do Statutu Sołectwa J. nie zawiera przepisu wymagającego takiej weryfikacji;
- okoliczność, że punkt 2 i 3 uzasadnienia zaskarżonej uchwały Rady Gminy M. z dnia 8 sierpnia 2024 r. nie zawiera merytorycznego uzasadnienia w zakresie zanegowania istnienia nieprawidłowości opisanych w proteście wyborczym. W tym kontekście wskazała na sfałszowanie podpisu osoby niepiśmiennej, wydanie dwóch kart do głosowania oraz zagłosowanie za osobę nieobecną na zebraniu co wskazane zostało w punktach pkt 2 i 3 Protestu wyborczego;
- fakt, że uzasadnienie w/w uchwały w pkt 2 zawiera pisemną omyłkę, która nie została poprawiona. Uchwała wskazuje, że zebranie rozpoczęło się o godz. 17.10 a zakończyło o 18.45, gdy tymczasem zaczęło się o godzinie 17.10, a zakończyło o 17.45 i trwało zaledwie 35 min. Skarżąca uznała, że pomyłka ta była intencjonalna, a jej skutkiem jest brak odzwierciedlenia prawdziwego przebiegu wyborów;
- skarżąca przyjęła że niedopuszczalne jest zawarte w uzasadnieniu skarżonej uchwały stanowisko zgodnie z którym "Wnoszący protest nie wskazał żadnej osoby nieuprawnionej, która na liście się znalazła". Skarżąca podkreśliła, że wyborcy nie są osobami uprawnionymi do kontrolowania listy wyborczej, a w Sołeckiej Ordynacji Wyborczej nie ma punktu odnoszącego się do składania zastrzeżeń bądź nieprawidłowości. Nikt z komisji bądź przedstawicieli gminy nie pytał w trakcie przeprowadzanych wyborów, czy ktoś wnosi jakieś zastrzeżenia czy nieprawidłowości.
Skarżąca w motywach skargi wskazała również, że na podstawie art. 19 ust. 2 rozdziału IV Statutu Sołectwa wyznaczono termin wyborów sołtysa na dzień 26 lipca 2024 r. Zdaniem skarżącej data ta była nieprzypadkowa, bowiem w tym dniu o godzinie 18.00 rozgrywał się mecz pozostający w zainteresowaniu społeczności Polska - Austria. Zebranie rozpoczęło się o godz. 17.10, a zakończyło o godz. 17.45. Zebranie trwało zatem 35 min. Po jego rozpoczęciu słyszane były częste uwagi o potrzebie jak najszybszego zakończenia wyborów. W ocenie skarżącej data i godzina zebrania była celowo zaplanowana na godzinę przed rozpoczęciem meczu aby w pośpiechu i zamieszaniu trudniej było dostrzec błędy i nieprawidłowości w ich przebiegu.
Skarżąca wywiodła dalej, że w związku z brakiem weryfikacji tożsamości osób uprawnionych do głosowania, jedna z kart do głosowania została wręczona matce wybranego Sołtysa, która jest osobą nieuprawnioną do głosowania. W związku z czym zabrakło karty do głosowania dla jednego z uprawnionych wyborców. W związku z powyższym "dopisano" kolejną 83 kartę. Skarżąca podkreśliła, że wzmianki o tym fakcie zabrakło w protokole, który sporządzał pracownik gminy oraz w protokole komisji skrutacyjnej. Nie sposób również ustalić, co stało się z jednym nadmiarowym głosem - kartą do głosowania. Mając na uwadze powyższe skarżąca postawiła tezę, że możliwe było oddanie większej ilości nieuprawnionych głosów bez żadnego odzwierciedlenia tego faktu w dokumentach.
Skarżąca zastrzegła, że Sołecka Ordynacja Wyborcza nie przewiduje zgłoszenia zastrzeżeń do przebiegu wyborów. Dlatego po zebraniu, wyborcy wymienili się jedynie spostrzeżeniami co do ich przebiegu i uznali, że przeprowadzone wybory dotknięte zostały nieprawościami, które mogą doprowadzić do konieczności ponownego ich przeprowadzenia. Wątpliwości skarżącej budziła także kwestia braku zapewnienia tajności głosowania. Jak podkreśliła, realizacja tego wyborczego przymiotnika, nie polega jedynie na wystawieniu urny wyborczej, lecz na zapewnieniu takiej przestrzeni do głosowania, aby poszczególnym wyborcom zapewnić możliwość niejawnego oddania głosu. Zdaniem skarżącej należało przygotować takie miejsce i przestrzeń, aby wyborca po zweryfikowaniu jego tożsamości, uprawnień do głosowania i wydaniu karty do głosowania, mógł oddać swój głos w sposób uniemożliwiający innym powzięcie wiedzy o sposobie jego głosowania. W przypadku świetlicy w J. mógł być to aneks kuchenny. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, że zgodnie z brzmieniem § 20 ust. 1 Statutu Sołectwa J. wyboru sołtysa i rady sołeckiej zebranie wiejskie dokonuje w głosowaniu tajnym.
W podsumowaniu skarżąca wskazała, że okoliczności i zdarzenia towarzyszące przeprowadzonym w dniu 21 czerwca 2024 r. wyborom na Sołtysa J., budzą wątpliwości co do prawidłowości sposobu ich przeprowadzenia i pozwalają dojść do wniosku, że procedura dotknięta była uchybieniami, nie gwarantowała tajności, bezstronności wyborów, przeprowadzona była z łamaniem przepisów prawa i zmierzała do wyłonienia określonego kandydata.
W odpowiedzi na skargę, Rad Gminy M. wniosła o jej oddalenie.
W motywach swojego stanowiska organ wskazał, że skarga jest nieuzasadniona. Uchwała nr (...) Rady Gminy M. z dnia 8 sierpnia 2024 r. w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa w sołectwie J. została podjęta w granicach obowiązującego prawa. Jak wskazano uchwała powyższa była procedowana przez Radę Gminy M. w związku ze złożonym 27 czerwca 2024 r. przez skarżącą protestem wyborczym przeciwko wyborowi sołtysa w sołectwie J. Odwołując się do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawartego w wyroku z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 8/08, organ wskazał, że istnieje możliwość wypowiedzenia się przez radę gminy w sprawie ważności wyborów sołtysa w drodze uchwały. Biorąc powyższe pod uwagę Rada Gminy M. posiadała uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych wyboru sołtysa w sołectwie J. i w ramach tej kontroli miała prawo rozstrzygać protest wyborczy.
W dalszej części stanowiska wskazano, że przewodnicząca Rady Gminy M. 11 lipca 2024 r., wystąpiła do Wójta Gminy M. o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie oraz przedłożenie protokołu z zebrania wiejskiego które odbyło się 21 czerwca 2024 r. w J. Wójt Gminy M. przedstawił Radzie Gminy M. stanowisko wraz z kopią protokołu z zebrania wiejskiego. Rada Gminy M. podjęła w dniu 8 sierpnia 2024 r. uchwałę Nr (...) w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa w sołectwie J., w której oddaliła protest wyborczy, argumentując swoje stanowisko (oraz odnosząc się do zarzutów zawartych w proteście wyborczym) w uzasadnieniu do niniejszej uchwały. W tym kontekście organ zaznaczył, że w uzasadnieniu kwestionowanej skargą uchwały zawarte zostało stanowisko zgodnie z którym:
- zasady i tryb wyboru sołtysa oraz rady sołeckiej zostały określone w art. 36 w związku z art. 35 u.s.g., a także w uchwale nr (...) Rady Gminy M. z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie uchwalenia Statutu Sołectwa J. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko - Mazurskiego z 2003 r. Nr (...) poz. (...)), zwanej dalej Statutem Sołectwa J. Dlatego też zebranie wiejskie w sprawie wyborów organów sołectwa J. zostało zwołane i przeprowadzane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Rozdział IV Statutu Sołectwa J. określa zasady i tryb wyboru organów sołectwa, gdzie m.in. w § 19 ust. 2 zapisano: "Zebranie wiejskie w sprawie wyborów organów sołectwa zwoływane jest przez Wójta Gminy, który w uzgodnieniu z ustępującym sołtysem ustala dzień, godzinę i miejsce zebrania.". Paragraf 20 ust. 1 wskazuje natomiast "Wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej zebranie wiejskie dokonuje w głosowaniu tajnym, bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania", zaś w § 20 ust. 2 wskazano, iż "Uprawnionymi do głosowania są stali mieszkańcy sołectwa, posiadający czynne prawo wyborcze do Rady Gminy". Załącznik do Statutu Sołectwa J. stanowi Sołecka ordynacja wyborcza, która wskazuje, w pkt II ust. 1, że "Wybory sołtysa i członków rady sołeckiej przeprowadza komisja skrutacyjna w składzie co najmniej 3 osób, wybrana spośród uprawnionych uczestników zebrania,". Punt II ust 3 określa zadania komisji skrutacyjnej:
a) przyjęcie zgłoszenia kandydatów,
b) przeprowadzenia tajnego głosowania,
c) ustalenie wyników głosowania i wyborów oraz ich ogłoszenie,
d) sporządzenie protokołu o wynikach wyborów, który podpisują przewodniczący zebrania oraz wszyscy członkowie komisji wyborczej.
W pkt III ust. 3 wskazano, że "Głosowanie odbywa się wyłącznie osobiście", zaś w pkt V zapisano, że "Za wybranych uważa się kandydatów, którzy uzyskali największą liczbę głosów".
Rada odnosząc się do powyższego stwierdziła, że wiejskie zebranie wyborcze w J. zostało zwołane z inicjatywy Wójta Gminy M. i odbyło się 21 czerwca 2024 r. w świetlicy wiejskiej w J. w godzinach od 17.10 do 18.45. Protokół z zebrania wiejskiego w J. został sporządzony przez pracownika Urzędu Gminy M. i podpisany przez przewodniczącego zebrania. Z treści protokołu z zebrania wiejskiego sołectwa J. wynika, że wzięło w nim udział 82 mieszkańców J. Wszystkie te osoby wpisały się na listę obecności zebrania oraz zostały zweryfikowane przez pracownika Urzędu Gminy M., na podstawie spisów wyborców z Centralnego Rejestru Wyborców, jako osoby uprawnione do głosowania w wyborach do organów sołectwa. Na podstawie Rozdziału IV § 20 uchwały Nr (...) Rady Gminy M. z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie uchwalenia Statutu Sołectwa J. uprawnionymi do głosowania są stali mieszkańcy sołectwa, posiadający czynne prawo wyborcze do Rady Gminy. Stąd, stawiany przez wnoszącego protest przeciwko wyborowi sołtysa, zarzut braku weryfikowania tożsamości osób wpisujących się na listę wyborców jest niezasadny. Lista osób uprawnionych do głosowania została sporządzona zgodnie z zasadami według których mieszkańcy dokonują wpisów na liście obecności. Niezależnie od tego pracownik Urzędu Gminy dysponował listą osób uprawnionych sporządzoną przez Urząd Gminy (spis z Centralnego Rejestru Wyborców). Ponadto wnoszący protest nie wskazał żadnej osoby nieuprawnionej, która na liście się znalazła.
Rada odnosząc się do zarzutu wpisania na listę obecności przez mieszkańca innej osoby, obecnej na zebraniu i złożenia za nią podpisu oraz otrzymania od komisji skrutacyjnej przez w/w osobę dwóch kart do głosowania i oddania przez nią głosu za inną osobę obecną na zebraniu, zanegowała możliwość wystąpienia takiego zdarzenia. Przywołując postanowienia Statutu Sołectwa J. - pkt III ust. 3 Sołeckiej ordynacji wyborczej wskazano, że "Głosowanie odbywa się wyłącznie osobiście". Przeprowadzenie wyborów sołtysa i członków rady sołeckiej należy do zadań komisji skrutacyjnej zgodnie z postanowieniami pkt II ust. 1 i ust. 3 Sołeckiej ordynacji wyborczej. Podkreślono, że w protokole z zebrania wiejskiego w J. nie ma adnotacji, aby w trakcie zebrania i przeprowadzenia wyborów zgłoszone zostały jakiekolwiek zastrzeżenia w tej kwestii. Organ zwrócił uwagę, że w protokole z zebrania wiejskiego widnieje zapis: "Przeprowadzenie głosowania na sołtysa wsi J. W głosowaniu wzięło udział 82 osoby." Dodatkowo analiza protokołu komisji skrutacyjnej sporządzonego 21 czerwca 2024 r. o wynikach wyborów sołtysa sołectwa J. potwierdza, że: uprawnionych do głosowania było - 82 osoby, w głosowaniu udział wzięło - 82 osoby, ważnych głosów oddano - 82 głosy, nieważnych głosów oddano - 0 głosów. Kandydat wybrany na sołtysa otrzymał największą liczbę głosów.
Rada odnosząc się do zarzutu niezabezpieczenia tajności głosowania zwróciła uwagę, że § 20 ust. 1 Statutu Sołectwa J. wskazuje, że "Wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej zebranie wiejskie dokonuje w głosowaniu tajnym, bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.", zaś brak jest regulacji statutowych co do wyposażenia lokalu w tym względzie. Statut sołectwa nie precyzuje w jaki sposób tajność wyborów powinna być zagwarantowana. Zaznaczono, że zwyczajowo przy przeprowadzeniu wyborów na sołtysa w J. wykorzystuje się zamykaną urnę wyborczą. Nie wynika z protokołu zebrania wiejskiego w J., aby w trakcie wyborów sołtysa zastrzeżenia w powyższym zakresie były zgłaszane.
Organ podkreślił następnie, że uchwała wraz z uzasadnieniem została przesłana wnoszącej protest wyborczy 13 sierpnia 2024 r. (została doręczona 14 sierpnia 2024 r.). Dnia 13 września 2024 r. do Urzędu Gminy M. wpłynęła, złożona przez E. K., skarga na uchwałę Nr (...) Rady Gminy M. z dnia 8 sierpnia 2024 r. w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa w sołectwie J.
Odnosząc się bezpośrednio do skargi organ gminy wskazał, że z treści art. 101 ust. 1 u.s.g. wynika, że "Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego." Artykuł 101 u.s.g., stanowiący lex specialis w stosunku do ogólnej normy art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), stawia zatem większe wymagania wobec skarżącego, który wykazać musi nie tylko posiadanie interesu prawnego, lecz także jego naruszenie. Interes prawny musi przy tym zawsze wynikać z normy prawnej. Winien on mieć charakter indywidualny, realny oraz dotyczyć wprost i bezpośrednio podmiotu kwestionującego dany akt. Bezpośredniość interesu prawnego polega na bezpośredniości związku między sytuacją danego podmiotu i normą prawa materialnego, z której wywodzony jest jego interes prawny, natomiast jego realność oznacza, że nie może to być tylko interes przewidywalny w przyszłości, hipotetyczny, ale ma być to interes już rzeczywiście istniejący. Mając na uwadze powyższe organ gminy wskazał, że podmiot który zaskarża uchwałę do sądu i domaga się stwierdzenia jej nieważności, musi wykazać interes prawny, który został naruszony określoną uchwałą, co wynika z powołanego art. 101 u.s.g. Gmina wskazała, że złożona skarga w swej obszerności porusza wiele kwestii, jednak skarżąca nie wykazuje swojego interesu prawnego w sprawie oraz nie wykazuje, że interes ten został zaskarżoną uchwałą naruszony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W razie natomiast nieuwzględnienia skargi, sąd - stosownie do art. 151 p.p.s.a. - skargę oddala.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).
Z mocy art. 50 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2).
W doktrynie wskazuje się, że art. 50 § 2 p.p.s.a. zawiera ogólne odesłanie do innych ustaw przyznających prawo do wniesienia skargi, a w związku z tym przyjąć należy, że unormowanie zawarte w art. 50 § 1 p.p.s.a. ma charakter lex generalis i znajduje zastosowanie w takim zakresie, w jakim legitymacja skargowa nie została odmiennie ujęta w innej ustawie, a do takich ustaw zaliczyć należy tzw. ustawy samorządowe, które w kwestii legitymacji skargowej zawierają swoiste unormowania (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 185-186).
Legitymacja skargowa do wniesienia skargi na uchwałę rady gminy została uregulowana w art. 101 ust. 1 u.s.g. W myśl tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi) - każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Oznacza to, że w pierwszej kolejności obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy wniesiona skarga podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny i czy spełnia wymogi formalne, do których w niniejszej sprawie zaliczyć należy: zaskarżenie uchwały z zakresu administracji publicznej oraz zachowanie terminu wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Dopiero po stwierdzeniu, że wymogi formalne dopuszczalności wniesienia skargi zostały spełnione, sąd bada legitymację skarżącego do jej wniesienia. Ustalenie, że ten warunek został spełniony, pozwala sądowi przystąpić do merytorycznej oceny zasadności skargi.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była uchwała nr (...) z dnia 8 sierpnia 2024 r. Rady Gminy M. w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa w sołectwie J., podjęta na podstawie art. 18 ust. 1 u.s.g.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 u.s.g. do właściwości rady gminy należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, o ile ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei art. 35 u.s.g. stanowi, że organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami (ust. 1). Statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej (ust. 2).
Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej; 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji; 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (ust. 3).
Dokonując oceny dopuszczalności zaskarżenia przedmiotowej uchwały z uwagi na jej charakter, w ślad za orzecznictwem sądowym i poglądami doktryny, wskazać należy, że "o właściwości sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na uchwałę lub zarządzenie organu jednostki samorządu terytorialnego, które nie stanowią aktów prawa miejscowego, przesądzające znaczenie ma to, że akt taki został podjęty przez organ jednostki samorządu terytorialnego w sprawie z zakresu administracji publicznej. Przy tym akt ten może dotyczyć większej lub mniejszej liczby osób, a nawet jednej, wskazanej w tym akcie osoby. Zasadnicze znaczenie ma więc to, czy akt został podjęty przez organ jednostki samorządu terytorialnego, i czy sprawa, w której akt ten został podjęty, jest sprawą z zakresu administracji publicznej" (por. pkt 29 komentarza LEX do art. 3 p.p.s.a. [w:] J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Opublikowano: LexisNexis 2011).
Interpretacja pojęcia "sprawy z zakresu administracji publicznej" należy rozumieć szeroko. Interpretacja pojęcia sprawy z zakresu administracji publicznej zarówno w doktrynie jak i w judykaturze nastręczała trudności. Obszerne rozważania na ten temat zawiera uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 1994 r. (sygn. W 10/93), która bardzo szeroko określiła pojęcie sprawy z zakresu administracji publicznej. Trybunał uznał, że "cała komunalna działalność gmin, wykonywana w formach publicznoprawnych ma na celu realizację zadań publicznych, a tym samym daje się pomieścić w kategorii spraw z zakresu administracji publicznej". Również w orzecznictwie NSA wskazuje się, że sprawy dotyczące wyboru i odwołania sołtysów są sprawami z zakresu administracji publicznej, wobec czego należą do kognicji sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1590/06; por. też postanowienie NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2673/11). Uchwała rady gminy rozstrzygająca sprawę dotyczącą nieprawidłowości wyborów sołtysa i rady sołeckiej jest uchwałą z zakresu administracji publicznej dotyczy bowiem sprawy o charakterze publicznoprawnym (wyborów osób wchodzących w skład organów jednostki pomocniczej) i jest podejmowana przez organ samorządu terytorialnego w ramach przyznanych mu kompetencji.
Warto również zauważyć, że w uchwale z dnia 26 czerwca 2014 r. (sygn. akt I OPS 14/13, ONSA WSA 2015/1/2) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. obejmuje akty, które z reguły noszą następujące cechy: 1) mają na celu realizację zadań publicznych przypisanych organom jednostek samorządu terytorialnego w drodze ustawy; 2) nakładają obowiązki, stwierdzają uprawnienia lub obowiązki bądź tworzą lub znoszą istniejący stosunek prawny; 3) mają charakter indywidualny bądź generalny; 4) nie są aktami prawa miejscowego.
Możliwość kontroli przez radę gminy wyborów sołtysa może następować z urzędu. Otóż, kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa mieści się w zakresie kompetencji rady gminy. Jej kompetencja wynikać może ze statutu danej jednostki pomocniczej, który (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.) może obejmować postanowienia przyznające obywatelom prawo do złożenia stosownego środka zaskarżenia skierowanego do tego organu. W sytuacji natomiast gdy statut sołectwa nie przewiduje trybu kwestionowania wyników bądź sposobu przeprowadzenia wyborów do jego organów, możliwość zweryfikowania ich prawidłowości przez radę gminy należy wywodzić z treści ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 30 września 2008 r., sygn. akt: III SA/Wr 8/08, publ. LEX nr 514980).
Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem orzecznictwa, mimo że u.s.g. nie przewiduje instytucji protestów wyborczych przy wyborach organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka), a także brak w niej wyraźnego umocowania do oceny przez radę ważności wyborów tych organów, to nie pozbawia to rady gminy możliwości wypowiadania się w kwestii ważności wyborów sołtysa skoro zarówno powołanie jednostki pomocniczej gminy, jak i określenie zakresu jej działania należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która nadto sprawuje kontrolę działalności jednostek pomocniczych gminy. Możliwość kontrolowania przebiegu i wyników wyborów do organów jednostek pomocniczych przez rady gminy, na podstawie ogólnej normy kompetencyjnej, wynikającej z art. 18 i art. 35 u.s.g. nie jest kwestionowana w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 1999 r., sygn. akt II SA 231/99; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 8/08, LEX nr 514980, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2016r., sygn. akt III SA/Kr 1621/15).
Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżona uchwała spełnia wskazane wyżej kryteria, gdyż:
- jest wyrazem realizacji funkcji nadzorczej organu gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (sołectwa),
- skutkuje zniesieniem stosunku prawnego polegającego na wyborze konkretnej osoby do pełnienia funkcji sołtysa, a tym samym nie stanowi aktu prawa miejscowego.
W sprawie niniejszej został również spełniony kolejny warunek formalny, tj. zachowanie terminu wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do art. 53 § 2a p.p.s.a. znowelizowanego ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), w przypadku innych aktów (aniżeli określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. Jak wskazuje się w doktrynie, do tej kategorii należy zaliczyć m.in. skargi na akty i czynności, o których mowa w art. 101 ust. 1 u.s.g. (zob. pkt 2 komentarza LEX do art. 53 p.p.s.a. [w:] H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz i orzecznictwo, wyd. IV, Opublikowano: WKP 2018).
Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy "sprawy z zakresu administracji publicznej", została wniesiona w terminie, a przepisy nie wymagały uprzedniego wezwania do usunięcia naruszenia prawa, konieczne stało się w następnej kolejności zbadanie legitymacji skarżącej do zaskarżenia przedmiotowej uchwały. Dopiero bowiem ustalenie, że skarżąca posiada legitymację do wniesienia skargi na uchwałę organu gminy otwiera drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania prowadzonego na podstawie k.p.a., w którym stroną może być każdy, czyjego interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy postępowanie, stroną w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2004 r., OSK 476/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 2). Skarga złożona w trybie tego przepisu nie ma bowiem charakteru actio popularis, zatem do jej wniesienia nie legitymuje ani sprzeczność z prawem zaskarżonej uchwały, ani też stan zagrożenia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2005 r., OSK 1437/2004). Jak podkreślono w orzecznictwie, nawet ewentualna sprzeczność uchwały z prawem nie daje legitymacji do wniesienia skargi, jeżeli uchwała ta nie narusza prawem chronionego interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego (wyrok NSA z dnia 14 marca 2002 r., II SA 2503/01, Lex nr 81964). Dopiero naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia otwiera drogę do oceny danej uchwały. Na skarżącym spoczywa natomiast obowiązek wykazania się nie tylko indywidualnym interesem prawnym lub uprawnieniem, ale także zaistniałym w dacie wnoszenia skargi, nie w przyszłości, naruszeniem tego interesu prawnego lub uprawnienia. Wnoszący skargę w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. musi wykazać, że istnieje związek pomiędzy jego prawnie gwarantowaną sytuacją, a zaskarżoną uchwałą, polegający na tym, że uchwała narusza jego interes prawny lub uprawnienia.
Interes prawny skarżącego, musi wynikać z normy prawa materialnego kształtującej sytuację prawną wnoszącego skargę, natomiast z naruszeniem interesu prawnego mamy do czynienia wówczas, gdy zaskarżonym aktem zostanie, w sferze prawnej, odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego wynikające z przepisów prawa, bądź też zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub zmieniony dotychczas ciążący na nim obowiązek. Przy czym związek pomiędzy własną, indywidualną sytuacją prawną strony skarżącej, a zaskarżoną uchwałą musi istnieć już obecnie, a nie w przyszłości oraz powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia konkretnych uprawnień albo nałożenia obowiązków. Nie jest zatem wystarczające wykazanie samej potencjalnej możliwości naruszenia interesu prawnego w przyszłości (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 35/18, LEX nr 2452700).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca legitymuje się własnym i konkretnym interesem prawnym, skoro w dniu 21 czerwca 2024 r. na zebraniu wiejskim mieszkańców Sołectwa J., jako zgłoszony kandydat na sołtysa, legitymujący się biernym prawem wyborczym, dostała 13 głosów i nie została wybrana na Sołtysa Sołectwa J.
W ocenie Sądu, skarżąca kwestionując zaskarżoną uchwałę w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego na wybory sołtysa, wykazała naruszenie jej interesu prawnego.
Dokonując zatem merytorycznej oceny legalności zaskarżonej uchwały wskazać należy, że tryb wyborów sołtysa i rady sołeckiej określony został w art. 36 ust. 2 u.s.g., który stanowi, że sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej określa statut takiej jednostki.
W rozpoznawanej sprawie szczegółową procedurę wyborczą wyboru sołtysa oraz członków Rady Sołeckiej Sołectwa J. reguluje Statut Sołectwa J., oraz stanowiąca załącznik Nr 1 do statutu "Sołecka Ordynacja Wyborcza".
Dokonując merytorycznej oceny legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie uchwały należy jednakże zwrócić uwagę, że – jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 27 lutego 2017 r. (sygn. akt II SA/Lu 1114/16, LEX nr 2291014), a Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni popiera to stanowisko – ustawodawca, wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji, dlatego należy odwołać się w tym zakresie do przepisów ustawy o samorządzie gminnym, gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g.). Jednak i ten przepis nie definiuje obu rodzajów naruszeń, co stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się m.in. naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805; z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639).
Na gruncie przywołanych poglądów uznać zatem należy, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, a jednocześnie, gdy skutki takiego uchybienia czy wady pozostają nie do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawnego.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w istocie, że procedura wyboru Sołtysa Sołectwa J. przeprowadzona w dniu 21 czerwca 2024 r., a w konsekwencji wybór sołtysa, została obarczone "istotnym naruszeniem prawa" uzasadniającym unieważnienie tego wyboru przez Radę Gminy M. w trybie – sprawowanego przez nią na podstawie kryterium zgodności z prawem – nadzoru nad działalnością Sołectwa J.
Jak wyżej wskazano, zgodnie z treścią art. 36 ust. 2 u.s.g., sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Przepis ten reguluje zatem podstawowe zasady prawa wyborczego organów sołectwa, a więc kwestie czynnego oraz biernego prawa wyborczego. Przepis ten pomija jednak inne ważne kwestie. Ustawodawca nie określił np. w jakim trybie i w jakiej formie powinny być zgłaszane kandydatury, jaki powinien być sposób głosowania na kandydatów, czy też kwestii czysto technicznych - jak przeprowadzić głosowanie z zachowaniem zasady tajności, kto może być członkiem komisji skrutacyjnej. Wszystkie zatem szczegółowe zasady przeprowadzania wyborów sołtysa i rady sołeckiej powinny być unormowane w statucie jednostki pomocniczej (statucie sołectwa). Jak podkreśla się w orzecznictwie i piśmiennictwie, statuty należą do podstawowych aktów ustrojowych jednostki samorządu terytorialnego, obok Konstytucji, ustaw i rozporządzeń. Wraz z innymi aktami o charakterze powszechnie obowiązującym stanowią one podstawę działania, organizacji i funkcjonowania zarówno gminy, jak i jej jednostek pomocniczych. Statut jest prawem miejscowym, o czym przesądza art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g., wskazujący, że na podstawie tej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego między innymi w zakresie wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych gminy.
Jak już wskazano, procedurę wyborczą wyboru sołtysa oraz członków Rady Sołeckiej Sołectwa J. reguluje Statut Sołectwa J., oraz stanowiąca załącznik Nr 1 do statutu "Sołecka Ordynacja Wyborcza".
Rozważania dotyczące kwestii naruszenia prawa zaskarżoną uchwałą poprzedzić należy, jedynie dla porządku, przypomnieniem istotnych w sprawie okoliczności.
Rozdział IV Statutu Sołectwa J. określa zasady i tryb wyboru organów sołectwa, gdzie m.in. w § 19 ust. 2 zapisano, że: "Zebranie wiejskie w sprawie wyborów organów sołectwa zwoływane jest przez Wójta Gminy, który w uzgodnieniu z ustępującym sołtysem ustala dzień, godzinę i miejsce zebrania.". § 20 ust. 1 wskazuje, że "Wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej zebranie wiejskie dokonuje w głosowaniu tajnym, bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania", zaś w § 20 ust. 2 wskazano, iż "Uprawnionymi do głosowania są stali mieszkańcy sołectwa, posiadający czynne prawo wyborcze do Rady Gminy". Załącznik do Statutu Sołectwa J. stanowi Sołecka ordynacja wyborcza, która wskazuje, w ust. II pkt 1, że "Wybory sołtysa i członków rady sołeckiej przeprowadza komisja skrutacyjna w składzie co najmniej 3 osób, wybrana spośród uprawnionych uczestników zebrania,". Ustęp II pkt 3 określa zadania komisji skrutacyjnej: przyjęcie zgłoszenia kandydatów, przeprowadzenia tajnego głosowania, ustalenie wyników głosowania i wyborów oraz ich ogłoszenie, sporządzenie protokołu o wynikach wyborów, który podpisują przewodniczący zebrania oraz wszyscy członkowie komisji wyborczej. W ust. III pkt 3 wskazano, że "Głosowanie odbywa się wyłącznie osobiście", zaś w ust. V zapisano, że "Za wybranych uważa się kandydatów, którzy uzyskali największą liczbę głosów".
Z materiału aktowego sprawy wynika, że Komisja Skrutacyjna dokonała weryfikacji osób wpisanych na listę uprawionych do głosowania i nie stwierdziła, aby w tej mierze doszło do naruszenia prawa. Na podstawie otrzymanej listy obecności na zebraniu wiejskim ustalono, że uprawnionych do głosowania było 82 osoby i tyle też osób wzięło udział w głosowaniu (głosów ważnych oddano 82). Nie bez znaczenia pozostaje tu także podniesiony przez organ fakt, że nikt podczas wyborów nie złożył uwag i nie zakwestionował prawa jakiejkolwiek osoby wpisanej na listę do głosowania. Również skarżąca w złożonej skardze nie wykazała, aby tej czy innej konkretnej osobie takie prawo nie przysługiwało, jak też, że kogokolwiek pozbawiono prawa do głosowania i w trakcie głosowania taka osoba złożyła protest.
Powyższe prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo zinterpretował i zastosował obwiązujące przepisy. W szczególności dokonał porównania listy wpisujących się na zebranie z rejestrem wyborców oraz wykazał i szczegółowo uzasadnił dlaczego uznał, że wszystkie osoby biorące udział w głosowaniu legitymowały się prawem do głosowania w świetle wymogów wynikających z art. 36 ust. 2 u.s.g. Zdaniem Sądu, przedstawiona argumentacja organu opiera się na prawidłowych ustaleniach, które pozwalały na przyjęcie, iż zarzut zgłoszony przez skarżącą, wskazujący na niedokonanie weryfikacji osób uprawionych do głosowania, nie zasługiwał na akceptację.
Odnosząc się do zarzutu wpisania na listę obecności przez mieszkańca innej osoby, obecnej na zebraniu i złożenia za nią podpisu oraz otrzymania od Komisji Skrutacyjnej przez w/w osobę dwóch kart do głosowania i oddania przez nią głosu za inną osobę obecną na zebraniu, zauważyć należy, że w protokole z zebrania wiejskiego w J. nie ma adnotacji, aby w trakcie zebrania i przeprowadzenia wyborów jakiekolwiek zastrzeżenia w tej kwestii były zgłaszane. Ponadto w trakcie wyborów nikt nie złożył uwag w powyższym zakresie.
Odnośnie zawartego w proteście zarzutu, że do Komisji skrutacyjnej została wybrana osoba będąca znajomą ustępującego sołtysa wskazać trzeba, że ani Statut, ani ustawa o samorządzie gminnym nie zawierają zakazu udziału w pracach komisji skrutacyjnej "znajomego" kandydata na sołtysa.
W ocenie Sądu nie można równie podzielić zarzut naruszenia tajności wyborów. Jak wynika z akt sprawy w trakcie prowadzonych wyborów były problemy z zapewnieniem tajności ze względu na uczestnictwo w tych wyborach dużej liczby osób oraz zbyt małej sali, w której miały one miejsce. Natomiast § 20 ust. 1 Statutu Sołectwa J. wskazuje, że "Wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej zebranie wiejskie dokonuje w głosowaniu tajnym, bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania", zaś brak jest regulacji statutowych co do wyposażenia lokalu w tym względzie. Statut sołectwa nie precyzuje w jaki sposób tajność wyborów powinna być zagwarantowana. Jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę zwyczajowo przy przeprowadzeniu wyborów na sołtysa w J. wykorzystywano zamykaną urnę wyborczą. Natomiast nie wynika z protokołu zebrania wiejskiego w J., aby w trakcie wyborów sołtysa zastrzeżenia w powyższym zakresie były zgłaszane.
W świetle przedstawionych okoliczności odnosząc się do pozostałych zarzutów postawionych przez skarżącą należy wskazać, że z przedstawionych protokołów zebrania wiejskiego i Komisji Skrutacyjnej nie wynika aby w trakcie prowadzonych wyborów były zgłaszane jakiekolwiek uwagi (w tym co do czasu trwania zebrania wiejskiego jak i daty przeprowadzenia wyborów) i zastrzeżenia dotyczące wyboru kandydatów na przewodniczącego prowadzącego zebranie wiejskie, sekretarza, czy członków Komisji Skrutacyjnej przeprowadzającej głosowanie i ustalającej wyniki wyborów. W związku z powyższym Sąd nie mógł podważyć rzetelności i wiarygodności przedstawionych przez organ gminy dokumentów mających walor urzędowy.
Sąd oceniając zaskarżoną uchwałę nie dopatrzył się aby naruszała ona prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, czyli w sposób istotny. Przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy jest istotna sprzeczność uchwały z prawem. Do istotnych naruszeń, skutkujących nieważnością uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego zaliczyć należy, jak już wskazano, naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - poprzez ich wadliwą wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, OwSS 1998/3/79, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 821/05, lex nr 192932). Zdaniem Sądu organ podejmując zaskarżoną uchwałę nie naruszył prawa w sposób uzasadniający stwierdzenie, że uchwała jest sprzeczna z prawem, tj. że w wyniku jej uchwalenia doszło do istotnego naruszenia prawa.
Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI