II SA/Ol 779/22

II SA/Ol 779/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Grzegorz Klimek
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 350/23 - Wyrok NSA z 2024-03-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 37 ust.4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Dnia 24 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 roku sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 31 sierpnia 2022 r. B. R. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza Miasta K. - MOPS w K. (Burmistrz, organ I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym J. B. - matką.
Decyzją z 10 czerwca 2022 r. Dyrektor MOPS w K. (Dyrektor, organ I instancji) odmówił (ponownie) przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. B. z uwagi na pobieranie przez wnioskodawczynię zasiłku stałego oraz datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ II instancji") pismem z 18 lipca 2022 r. poinformował pełnomocnika skarżącej, że w sprawie nie występują – poza jedną - negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia stanowił fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego.
Decyzją z 20 lipca 2022r., na wniosek B. R., organ I instancji uchylił decyzję z 23 listopada 2018 r. przyznającą skarżącej zasiłek stały wskazując w uzasadnieniu, że uchylenie następuje od 1 lipca 2022 r. Skarżąca zrzekła się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji.
Decyzją z [...] r. Kolegium uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji z 10 czerwca 2022 r. i orzekło co do istoty w ten sposób, że przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką J. B. na stałe od dnia 1 lipca 2022 r. W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył obowiązujące przepisy u.ś.r. regulujące kwestię świadczeń pielęgnacyjnych i zbiegu uprawnień do różnych rodzajowo świadczeń. Podkreślił, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego o przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakwestionowanej przez TK części. Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. ewentualnie 25. roku życia. Dlatego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu.
Następnie Kolegium nadmieniło, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 11 sierpnia 2021r. zaliczającą ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i że ustalony stopień datuje się od 29 czerwca 2021r. Kolegium podało, że data początkowa przyznania świadczenia wynika z faktu pobierania przez B. R. zasiłku stałego do 31 czerwca 2022r. (za Kolegium).
Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części, w jakiej nie przyznano wnioskowanego świadczenia od 1 sierpnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Decyzji tej zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającego na pominięciu celów u.s.r. poprzez przyjęcie, że pobieranie przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Również wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz U.2022, 2492 t.j.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Użyty w tym przepisie zwrot "w granicach sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczyła kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 sierpnia 2021 r. Kolegium przyjęło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dopiero od 1 lipca 2022 r., gdyż od tego momentu skarżąca nie pobiera już zasiłku stałego, zatem ustała jedyna przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, śwaidczemnia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskich świadczeniach uzupełniających. W ocenie organu odwoławczego, niezbędne było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego, o czym skarżąca została poinformowana pismem z 18 lipca 2022 r., bowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca wnioskodawcy prawo do zasiłku stałego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe.
Uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały opiekuna nastąpiło ostateczną decyzją organu I instancji z 20 lipca 2022 r., ze skutkiem od 1 lipca 2022 r. Skarżąca od tej decyzji nie odwołała się, zrzekła się terminu do wniesienia odwołania. Decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności i pozostaje w obrocie prawnym, zatem wiąże stronę i organy. Jest ona odrębnym aktem, podlegającym ewentualnemu odrębnemu zaskarżeniu (co nie nastąpiło), więc, jak wskazano wyżej, nie mogła stanowić przedmiotu kontroli sądu w niniejszym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie skarżącej przysługiwał zasiłek stały z tytułu opieki sprawowanej nad matką od 23 listopada 2018r. do 1 lipca 2022r. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika natomiast, że posiadanie prawa do m.in. zasiłku stałego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. Dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku stałego (decyzja o uchyleniu z 20 lipca 2022r. ), to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek pozwoliło na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego zasiłek stały już nie przysługiwał. Prawidłowo zatem organ II instancji świadczenie to przyznał od 1 lipca 2022 r. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego pobieranie uniemożliwia uwzględnienie wniosku (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, publ. CBOSA).
Podkreślenia wymaga, że kwestia zbiegu prawa do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana, co wymaga zaakcentowania, w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021, 2268 t.j., "u.p.s."). Zgodnie z art. 37 ust. 4 u.p.s. w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Zatem w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w tej sprawie, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Podkreślenia wymaga, że wolą ustawodawcy wyrażoną jednoznacznie w przytoczonym powyżej przepisie art. 37 ust. 4 u.p.s., jest przyznanie pierwszeństwa dla świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ujmując w normy związane ustalenie prawa do zasiłku stałego wskazał, że "w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje". Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, CBOSA), jak miało to miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż skarżąca 19 lipca 2022r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego, a następnego dnia organ I instancji uchylił, od 1 lipca 2022r., własną decyzję z 23 listopada 2018 r. o przyznaniu zasiłku stałego. Podnoszony zatem w skardze naruszanie analizowanego artykułu jest całkowicie niezadane, gdyż organ I instancji postąpił wprost zgodne z jego dyspozycją, zresztą na wniosek skarżącej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. na wniosek organu, a skarżąca nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.