II SA/OL 770/21

II SA/Ol 770/21 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /przewodniczący/
Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Marzenna Glabas
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
III OSK 2206/22 - Wyrok NSA z 2025-10-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 779
art. 3 ust. 1 pkt 5, pkt 19, art. 27 ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1219
art. 273 ust. 1 pkt 4, art. 276 ust. 1, art. 279 ust. 2-4, art. 293 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
Sentencja
Dnia 17 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2022 roku sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania za [...] rok oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 7 lipca 2021 r., nr SKO.63.25.2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Ochrony Środowiska (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 25 marca 2021 r., o wymierzeniu P. T. (dalej jako: "skarżący") opłaty podwyższonej w kwocie 924 583,00 zł (słownie: dziewięćset dwadzieścia cztery tysiące pięćset osiemdziesiąt trzy złote) za magazynowanie odpadów o kodzie 20 03 01 bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania za 2018 r.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą pod firmą A P. T., nabył w 2016 r. na licytacji komorniczej nieruchomość po byłej sortowni odpadów, położoną w [...], obejmującą działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,7013 ha. Stan tej nieruchomości był mu znany, bowiem z obwieszczenia o licytacji wprost wynikało, że teren nieruchomości zanieczyszczony jest odpadami komunalnymi w ogromnych ilościach. Z operatu szacunkowego dotyczącego tej nieruchomości wynika, że jej wartość wynosiła 2 091 097 zł, koszt wywozu opadów - 2 071 400 zł, a wartość nieruchomości z kosztem wywozu odpadów - 19 697 zł. Z treści obwieszczenia o licytacji wynika, że suma oszacowania nieruchomości wynosiła 19 697 zł, więc uwzględniała koszt wywozu odpadów. Z akt sprawy wnika również, że skarżący dokonał zmian gruntowych, wskutek czego z działek ewidencyjnych o nr [...], [...], [...], [...] powstały działki o nr [...] i [...]. W dniu 17 sierpnia 2017 r. skarżący sprzedał działkę nr [...] spółce A.
Kolegium zaakceptowało stanowisko organu I instancji, że w wyniku nabycia nieruchomości skarżący stał się posiadaczem odpadów. Z chwilą zakupu przeszły na niego wszystkie prawa i obowiązki związane z posiadaniem odpadów. Stosownie bowiem do art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r. poz. 779) domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Poza sporem w sprawie jest to, że skarżący jest władającym powierzchnią ziemi, na której znajdowały się odpady, zatem to na nim spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że odpady zostały porzucone na nieruchomości przez innego posiadacza odpadów bez jego wiedzy, co w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło. Obalenie domniemania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach wyklucza jakakolwiek forma akceptacji władającego powierzchnią ziemi dla składowania odpadów na nieruchomości, wbrew przepisom ustawy o odpadach.
Organ II instancji podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Olsztynie, wyrażone w wyroku z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt. II SA/O1 697/20, w sprawie ze skargi na decyzję nakazującą skarżącemu usunięcie odpadów, że "nie sposób uznać, że skarżący nie wiedział o zalegających odpadach, a skoro tak, tym samym zaakceptował istniejący stan rzeczy. W związku z tym, jako władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady, stał się ich posiadaczem,
a w związku z tym przyjął na siebie także obowiązek ich usunięcia". Kolegium uznało, że z chwilą nabycia nieruchomości na skarżącego przeszła odpowiedzialność za odpady, z której mógł się zwolnić przekazując je podmiotowi uprawnionemu wymienionemu w art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach, do czego jednak nie doszło.
Kolegium podniosło, że na zakupionych przez skarżącego działkach stwierdzono magazynowanie odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01 bez wymaganego zezwolenia oraz ich przemieszczanie i zakopywanie. Skarżący, jako podmiot korzystający ze środowiska, obowiązany był w terminie do dnia 31 marca następnego roku złożyć organowi I instancji wykaz zawierający dane o zakresie korzystania ze środowiska, w szczególności o rodzajach i ilości składowanych odpadów oraz
o wysokości należnych opłat i w tym samym terminie wnieść należną opłatę. Zaznaczono, że skarżący nie złożył w przepisanym terminie wykazu, o którym mowa
w art. 286 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony Środowiska (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1219, dalej jako: "P.o.ś."), wobec czego Marszałek Województwa, stosownie do art. 288 ust. 1 pkt 1 P.o.ś., obowiązany był wymierzyć opłatę w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Z uwagi na to, że skarżący magazynował odpady bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania (co jest równoznaczne ze składowaniem odpadów bez wymaganej decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska), ponosi opłaty podwyższone w wysokości 0,05 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą dobę składowania. W ocenie składu orzekającego Kolegium, organ I instancji w sposób prawidłowy naliczył należną opłatę, opierając się w tym zakresie na wynikach kontroli WIOŚ w Olsztynie. Przyjęto masę odpadów o kodzie 20 03 01 (zmieszane odpady komunalne) znajdujących się na działce nr [...] w ilości 361,872 Mg, a na działce [...] w ilości 8937,600 Mg odpadów. Czas magazynowania odpadów na działce [...] ustalono na 365 dób.
Istotnym jest, że pismem z dnia 09 grudnia 2020 r. organ I instancji wezwał skarżącego m.in. do przedłożenia dokumentów potwierdzających przekazanie odpadów z działki nr [...] następnemu posiadaczowi odpadów posiadającemu odpowiednie zezwolenie lub wpis do rejestru w zakresie, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. a) ustawy o odpadach, jednakże wezwanie to pozostało bez odpowiedzi.
Należną opłatę ustalono względem działki nr [...]: 361,872 Mg (masa odpadów) x 365 (ilość dób składowania) x 140 zł (stawka opłaty) x 0,05 (współczynnik) = 924 583,00 zł.
Nie wymierzono natomiast opłaty podwyższonej za rok 2018 za składowanie odpadów stwierdzonych w toku kontroli na działce [...], ponieważ ta działka została w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprzedana wraz z zalegającymi odpadami Spółce A i władztwo nad tymi odpadami przeszło na spółkę. Opłatę naliczono za odpady, które niezgodnie z przepisami ustawy o odpadach zostały w późniejszym czasie przemieszczone z działki nr [...] na działkę nr [...].
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie profesjonalny pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obu decyzji instancyjnych
i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach na skutek błędnego uznania, że skarżący jest odpowiedzialny za zalegające na nieruchomości odpady, w sytuacji gdy ich wytwórcą jest poprzedni właściciel nieruchomości, zatem to nie skarżący jest ich faktycznym posiadaczem, w szczególności, że wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia organów z podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów;
- art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach na skutek błędnego uznania, że:
• skarżący jest właścicielem spornych odpadów w sytuacji, gdy w chwili nabycia nieruchomości nie spełniał on przesłanek odnoszących się do przejmowania odpowiedzialności za gospodarowanie nimi, skarżący nie może zatem w świetle ustawy być uznany za ich posiadacza, równolegle nie sposób przyjąć, że skarżący nabywając rzeczony grunt, nabył go wraz z odpadami, tytuł prawny do nieruchomości nie uprawnia bowiem do składania, magazynowania czy gospodarowania na niej odpadów, marginalnie rozważenia wymaga więc czy taka nieruchomość w ogóle mogła być przysądzona skarżącemu w drodze licytacji z uwagi na fakt, że w chwili przysądzenia nie dysponował on wymaganymi pozwoleniami w zakresie jakiegokolwiek zarządzania odpadami,
• odpowiedzialność za odpady znajdujące się na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] będącej własnością spółki A w [...] ciąży na skarżącym, gdyż rzeczona spółka nie posiada zezwolenia na gospodarowanie nimi, w sytuacji gdy w analogicznym położeniu znajdował się skarżący w chwili nabycia nieruchomości, ponieważ nie posiadał wspomnianych decyzji, a mimo to organ postanowił obciążyć go opłatami;
- art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego
z dnia 14 czerwca 1960 roku (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako: "k.p.a."), w szczególności poprzez:
• niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
• prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,
• nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli, sprowadzające się do wydania decyzji na kwoty przekraczające wielokrotnie wartość nieruchomości nabytej przez skarżącego i to w sytuacji gdy odpad, za który on ma odpowiadać, został wyprodukowany przez inny podmiot,
• naruszenie zasady równego traktowania,
• nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z faktem, że analiza akt przedmiotowej sprawy sygnalizuje, że postępowanie administracyjne związane
z cofnięciem poprzedniemu właścicielowi, tj. [...] zezwolenia na gospodarowanie odpadami spowodowało zobowiązanie przez Starostę wskazanej spółki do usunięcia owych odpadów i to na koszt tego przedsiębiorcy, czego jednak nie uczyniono w przestrzeni kilku lat, ostatecznie sprzedając teren i przerzucając ten obowiązek na nabywcę,
• naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów;
- art. 1000 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że co prawda nabycie nieruchomości w drodze egzekucji sądowej jest nabyciem pierwotnym ze skutkiem - co do zasady - wygaśnięcia wszelkich praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości, jednakże w myśl organu oraz przytoczonego przez niego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (przy czym nie wiadomo nawet czy wyrok ten jest prawomocny, czy został zaskarżony, bądź nawet czy nie został zmieniony przez NSA, w szczególności
z uwagi na ewoluującą linię orzeczniczą) owe nabycie jest obowiązkiem skarżącego, który nie korzysta z dyspozycji wskazanego przepisu prawa, w sytuacji gdy skarżący nabył nieruchomość a nie znajdujące się na niej odpady, które nie są nawet ujawnione w księdze wieczystej, czy też akcie notarialnym nabycia omawianej nieruchomości, nieuzasadnione jest przyjmowanie szerszej wykładni omawianego przepisu.
Z ostrożności procesowej zarzucił również naruszenie:
- art. 281 ust. 1, art. 288 ust. 1 pkt 1 i art. 293 ust. 1 i 2 P.o.ś poprzez błędne wyliczenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, która nie znajduje uzasadnienia
i oparcia w przepisach ustawy, ponadto przybrała formę sankcji, a nie konieczności wyliczenia opłaty, gdyż nie jest ona zbliżona do wielkości rzeczywistych, w szczególności że mowa o odpadach których wysokość nie przekracza 3 metrów;
- art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 282 P.o.ś. poprzez orzeczenie o nałożeniu na skarżącego opłaty podwyższonej, w sytuacji gdy postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia tej opłaty wszczęto blisko 3 lata od powzięcia informacji o fakcie nabycia przez skarżącego nieruchomości, a tym samym naruszenie zasady zaufania organów władzy publicznej do obywateli poprzez doprowadzenie strony do konieczności ponoszenia wysokich opłat podwyższonych, w sytuacji gdy zawiadomienie spółki przez właściwy organ administracji publicznej o potencjalnych niebezpieczeństwach mogło nastąpić wcześniej, czym uchroniono by skarżącego przed potencjalnymi problemami natury prawnej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 4 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że organy niezasadnie przyjęły, że dla uznania podmiotu za posiadacza odpadów wystarczające jest ustalenie, że osoba ta władała powierzchnią ziemi, na której są odpady. Tymczasem to poprzedni właściciel nieruchomości jest ich faktycznym wytwórcą i posiadaczem. Organ ignoruje fakt, że skarżący wykazał, że odpadami komunalnymi faktycznie władał poprzedni właściciel terenu byłej sortowni – Przedsiębiorstwo A, która to spółka odpady przywiozła i złożyła na omawianym terenie. Przez pominięcie tej okoliczności organ naruszył art. 22 ustawy o odpadach i wyrażoną w nim zasadę ponoszenia kosztów gospodarowania odpadami. Zasada ta stanowi rozwinięcie zasady "zanieczyszczający płaci", wyrażonej w art. 7 ustawy P.o.ś. Powyższy wywód skłania również do rozważenia, czy w sprawie nie został naruszony art. 28 k.p.a. w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach poprzez skierowanie zaskarżonych decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. niebędącej posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. W świetle art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. takie naruszenie stanowi kwalifikowaną wadę uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji. Pełnomocnik wskazał też na naruszenie art. 9 k.p.a. Oświadczył, że gdyby organ wypełnił należycie swój obowiązek, tj. należycie i wyczerpująco poinformował skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, to na skarżącego nie zostałyby nałożone opłaty podwyższone za magazynowanie odpadów. Podkreślił, że opłaty za lata 2017-2019 opiewają na wielomilionowe kwoty i przybrały tym samym funkcję dotkliwej sankcji, której realizacja jest ponad możliwości finansowe skarżącego. Wykonanie zaskarżonych decyzji niewątpliwie doprowadzi nie tylko do pogorszenia się poziomu egzystencji skarżącego, ale doprowadzi wręcz do upadku jego firmy. Zaniechawszy udzielenia odpowiednio wczesnej informacji o potencjalnym ryzyku wymierzenia dotkliwych finansowo opłat podwyższonych w drodze decyzji administracyjnej, organ zastawił swoistą pułapkę na skarżącego. Tych dolegliwości finansowych można było uniknąć, gdyby organ wywiązał się z obowiązku wyrażonego w art. 7 k.p.a. i dopilnował, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.
Kolejną kwestią, której w ocenie pełnomocnika nie uwzględniły organy, jest dokonanie wykładni pojęcia "magazynowanie odpadów". Nie sposób uznać, że postępowanie polegające na nabyciu w drodze egzekucji sądowej działki, na której znajdowały się odpady, można zakwalifikować jako ich magazynowanie. Zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o odpadach magazynowanie odpadów nie jest procesem samoistnym, lecz procesem towarzyszącym procesom takim jak: wytwarzanie, zbieranie lub przetwarzanie odpadów. Pełnomocnik wskazał, że zaleganie odpadów nie było procesem towarzyszącym wytwarzaniu, zbieraniu lub przetwarzaniu odpadów, co w konsekwencji nie powinno implikować wymierzenia opłat podwyższonych za magazynowanie odpadów.
Na rozprawie w dniu 17 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i zarzuty w niej zawarte, a także argumenty podniesione w piśmie z 4 kwietnia 2022 r. Akcentował, że skarżący nabył tylko nieruchomość gruntową bez znajdujących się na niej ruchomości w postaci odpadów. Zarzucił, że sankcje nałożone na skarżącego są nieadekwatne do przewinienia i znacznie przekraczają wartość nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce, w sytuacji gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa
w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja w przedmiocie opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania za 2018 r. wydana została zgodnie z przepisami ustawy o odpadach i przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska, z poszanowaniem zasad unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły. Zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Nie daje on podstaw do uznania, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy ani też aby nie były w toku postępowania respektowane zasady procedury zawarte w art. 7 k.p.a. (legalizmu, prawdy obiektywnej, interesu społecznego, słusznego interesu obywateli), czy art. 9 k.p.a. (zasady informowania stron). Postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało z zachowaniem wymogów określonych w art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., co pozwoliło organom obu instancji na ocenę zebranego materiału dowodowego zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów wynikających z art. 80 k.p.a. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych nie można przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i obowiązującymi przepisami.
Wbrew zarzutom skargi organy dokonały prawidłowej subsumcji niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organów co do tego, że nabył działkę z odpadami i stał się ich posiadaczem, a tym samym podmiotem odpowiedzialnym za ich niezgodne z prawem pozostawanie na nieruchomości. Zdaniem skarżącego, skoro znany jest podmiot, który zebrał sporne odpady i został zobowiązany do ich usunięcia, to na nim w dalszym ciągu ciąży ten obowiązek, i skarżący nie może odpowiadać za ich magazynowanie. Skarżący pomija jednak przy tym istotną okoliczność, że nabył nieruchomość w drodze licytacji komorniczej za cenę, która obejmowała wywóz odpadów. Skarżący zaakceptował warunki licytacji, zobowiązując się tym samym do wywozu odpadów, co powinno nastąpić przez ich przekazanie podmiotowi uprawnionemu do gospodarowania odpadami, stosownie do art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach. Starosta po nabyciu działki przez skarżącego wielokrotnie zwracał się do skarżącego z zapytaniem dotyczącym wywozu odpadów. W odpowiedzi skarżący zapewniał, że prowadzi negocjacje w sprawie ich zagospodarowania, jednak niczego nie zrobił w tym zakresie. Kontrola Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, przeprowadzona w okresie od 31 października do 29 listopada 2017 r., ujawniła przemieszczanie i zakopywanie odpadów na działkach nr [...] i [...]. Prawomocnym wyrokiem z 12 marca 2019 r., sygn. akt II K 40/19 (k. 219 akt administracyjnych) skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 183 § 1 kk w zw. z art. 12 kk, polegającego na tym, że od lipca 2017 r. do 25 września 2017 r. w [...], działając wspólnie i w porozumieniu z A. T. i A. T., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wbrew przepisom ustawy o odpadach usuwał odpady przez ich zakopywanie, co może spowodować zniszczenia w świecie roślinnym i zwierzęcym w znacznych rozmiarach na obszarze [...], a w konsekwencji zagrozić życiu i zdrowiu człowieka. Za to skarżący został skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby i karę grzywny. Powyższe świadczy o tym, że skarżący miał pełną świadomość co do nabycia nieruchomości z odpadami i postępował z nimi jak ich posiadacz. Skarżący jest osobą mającą pełną zdolność do czynności prawnych, prowadzi działalność gospodarczą. Powinien więc dołożyć należytej staranności w zakresie dbałości o prowadzenie własnych spraw, w tym zapoznać się z obowiązującymi przepisami i ich przestrzegać oraz mieć świadomość konsekwencji podejmowanych czynności. Zasłanianie się nieznajomością prawa nie usprawiedliwia naruszania powszechnie obowiązującyc i wiążących przepisów. Skutki nieznajomości prawa obciążają w takim przypadku skarżącego. To skarżący swoim postępowaniem, przez nierespektowanie warunków nabycia nieruchomości i ignorowanie obowiązujących przepisów ustawy o odpadach i ustawy Prawo ochrony środowiska doprowadził do sytuacji, w której się znalazł.
Według operatu szacunkowego sporządzonego w postępowaniu egzekucyjnym (k. 414-416 akt administracyjnych) cena wywoławcza nieruchomości z kosztem wywozu odpadów wynosiła 19697 zł. Samą nieruchomość wyceniono na kwotę 2 091 097 zł, zaś koszty wywozu na kwotę 2 071 400 zł. Sąd Rejonowy postanowieniem z 27 kwietnia 2016 r. przysądził skarżącemu własność nieruchomości, na której bezspornie znajdowało się składowisko odpadów. Skarżący nabywając nieruchomość w drodze licytacji miał pełną świadomość o zaleganiu na niej odpadów. Akceptując cenę wywoławczą uwzględniającą koszt wywozu odpadów, skarżący wiedział o obowiązku usunięcia odpadów z nieruchomości, co jak już wskazano powinno nastąpić przez przekazanie ich podmiotowi uprawnionemu do gospodarowania odpadami (art. 27 ust. 3 ustawy o odpadach). Zgodnie z art. 953 § 1 pkt Kodeksu postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, dalej: "k.p.c.") skarżący miał prawo oglądać nieruchomość oraz przeglądać w sądzie protokół opisu i oszacowania. W myśl art. 974 k.p.c. przedmiotem przetargu jest nieruchomość według stanu objętego opisem i oszacowaniem z uwzględnieniem zmian podanych do wiadomości przez komornika na terminie licytacyjnym. Następnie przez przysądzenie nieruchomości Sąd Rejonowy potwierdził legalność warunków licytacji (art. 998 § 1 k.p.c.), w tym zasadność pomniejszenia wartości nieruchomości o szacunkowe koszty wywozu odpadów, a tym samym zobowiązanie się nabywcy do wywozu zalegających na nieruchomości odpadów w miejsce zbywcy.
W sytuacji przeniesienia własności nieruchomości nie doszło do przekazania odpadów w rozumieniu art. 27 ust. 2 i 3 ustawy o odpadach. W myśl tych przepisów wytwórca odpadów może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady, jeżeli przekazuje odpady podmiotowi uprawnionemu do gospodarowania odpadami na podstawie odpowiednich zezwoleń, koncesji lub wpisów do właściwego rejestru. Przepis ten odnosić należy do czynności, których przedmiotem są wyłącznie odpady. W realiach niniejszej sprawy zaistniała natomiast odmienna sytuacja prawna. Skarżący nabył bowiem nieruchomość po byłej sortowni odpadów, na której magazynowano odpady. Przedmiotem obrotu była nieruchomość, a nie odpady. Warunkiem jej nabycia był zaś wywóz odpadów. Skarżący ani inni uczestnicy postępowania egzekucyjnego, co podkreślić należy, nie wnieśli zażalenia na postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości, a więc wszystkie strony zaakceptowały warunki licytacji. Po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności nastąpiło z mocy prawa przeniesienie własności nieruchomości na skarżącego (art. 999 § 1 k.p.a.).
W niniejszym postępowaniu nie ma podstaw do kwestionowania skuteczności przysądzenia własności nieruchomości skarżącemu. Postanowienie w tym przedmiocie jest prawomocne i prawnie wiążące. Przy czym odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie prawidłowości dokonania przybicia czy przysądzenia własności wskazać należy, że do właściwości sądów administracyjnych nie należy kontrola prawidłowości rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne.
Niezależnie od tego zauważyć można, że żaden przepis prawa nie stanowi przeszkody w rozporządzaniu nieruchomością, na której znajdują się odpady. Taka nieruchomość może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co potwierdza prawomocne postanowienie o przysądzeniu nieruchomości, jak również akt notarialny z 17 sierpnia 2017 r. (k. 341-344 akt administracyjnych) w przedmiocie umowy sprzedaży spółce A działki nr [...]. W § 1 tiret czwarte aktu notarialnego, notariusz wyraźnie stwierdził, że nie zachodzą żadne przeszkody w rozporządzaniu działką, na której znajduje się składowisko odpadów komunalnych mieszanych o numerze kodu odpadu 20 03 01 (tiret ósme § 1 aktu). Skoro nieruchomość, na której prowadzona jest działalność wymagająca zezwoleń, może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, to strony takiej czynności mogą uzgadniać warunki jej nabycia. Poza tym, obowiązek posiadania stosownych zezwoleń obciąża nabywcę nieruchomości.
Przez uzyskanie tytułu własności do nieruchomości skarżący stał się bezspornie władającym powierzchnią ziemi, na której zostały zgromadzone odpady, a tym samym posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, bowiem nabywając działki w drodze licytacji wiedział o zalegających na nich odpadach, a jednym z warunków licytacji był wywóz odpadów. Istotnym jest również, że po nabyciu nieruchomości skarżący postępował z odpadami zalegającymi na nieruchomości jak ich posiadacz, gdyż zaczął je przemieszczać i zakopywać. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym domniemanie to może być obalone, jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, że odpadem włada inny podmiot. Jeśli domniemanie nie zostanie obalone, należy przyjąć, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4669/21, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że po nabyciu przez skarżącego nieruchomości, to skarżący władał zalegającymi na niej odpadami jak posiadacz.
W tych okolicznościach bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie opłaty podwyższonej pozostaje fakt, że w 2012 r. Starosta cofnął Przedsiębiorstwu A pozwolenie na gospodarowanie odpadami i zobowiązał spółkę do usunięcia odpadów z terenu byłej sortowni na koszt przedsiębiorcy. Niniejsza opłata dotyczy tylko roku 2018, kiedy spółka nie władała już nieruchomością i została faktycznie obciążona kosztami wywozu odpadów przez pomniejszenie uzyskanej
z egzekucji kwoty o koszty wywozu odpadów. Skarżący nabył nieruchomość po znacznie obniżonej cenie, godząc się w ten sposób pokryć koszty wywozu odpadów z nieruchomości, a zamiast tego zaczął je niezgodnie z prawem przemieszczać
i zakopywać. Nie sposób w takiej sytuacji dopatrywać się naruszenia zaskarżoną decyzją zasady równości wobec prawa. Skarżący bezpodstawnie domaga się, aby opłata podwyższona za 2018 r. została nałożona na spółkę, kiedy nie miała już ona możliwości władania odpadami. Poza granicami rozpatrywanej sprawy są opłaty za korzystanie ze środowiska za inne okresy. Na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w CBOSA). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może
w niniejszym postępowaniu oceniać i wypowiadać się w sprawie wymagającej wydania odrębnego rozstrzygnięcia i podlegającego odrębnemu zaskarżeniu.
Nie ma też podstaw do upatrywania naruszenia zasady równego traktowania
i doszukiwania się analogii między nabyciem nieruchomości przez skarżącego,
a zbyciem działki nr [...] spółce A. Organy zachowały w tym względzie pełną konsekwencję. Do ustalenia należnej opłaty podwyższonej przyjęto masę odpadów znajdujących się na działce nr [...], która wprost wynika z protokołu kontroli Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, tj. 361,872 Mg. Natomiast do obliczeń nie uwzględniono odpadów zakopanych pod ziemią z uwagi na brak możliwości ustalenia ich ilości oraz odpadów, które znajdowały się na działce nr [...], gdyż 17 sierpnia 2017 r. działka została sprzedana wraz z zalegającymi na niej odpadami. Okoliczność natomiast, że w dacie wszczęcia postępowania
w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej na działce nr [...] nie stwierdzono już odpadów, które później zostały przemieszczone na działkę nr [...], nie ma znaczenia dla ustalenia opłaty za 2018 r. Przemieszczenie odpadów na działkę nr [...] po jej zbyciu podmiotowi, który nie posiadał uprawnień do gospodarowania odpadami nie zwalniało skarżącego z odpowiedzialności za te odpady. W takim przypadku zastosowanie ma wprost art. 279 ust. 3 P.o.ś., zgodnie z którym jeżeli odpady zostały przekazane na rzecz podmiotu, który nie uzyskał wymaganego zezwolenia w zakresie gospodarki odpadami, to podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, jest, z zastrzeżeniem ust. 4, podmiot, który przekazał te odpady. W myśl ust. 4, jeżeli osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą przekazuje odpady podmiotowi, który nie uzyskał wymaganego zezwolenia w zakresie gospodarki odpadami, podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, jest podmiot, któremu przekazano te odpady. Skarżący był i jest przedsiębiorcą, zatem nie ma do niego zastosowania ust. 4 art. 279 P.o.ś.
Szacunkową ilość magazynowanych odpadów na działkach nr [...] i [...] w roku 2018 prawidłowo dokumentuje protokół kontroli nr [...] (k. 91-95 akt administracyjnych), przeprowadzonej w okresie 31.10-29.11.2017 r., podczas której ustalono, że na działce nr [...] magazynowano łącznie 361,872 Mg. Jest to dokument urzędowy sporządzony w przepisanej formie i stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k.p.a.). Podważenie ustaleń protokołu kontroli, wymagałoby przedstawienia przez skarżącego dowodów przeciwko jego treści (art. 76 § 3 k.p.a.), czego skarżący nie uczynił. Prawidłowość ustaleń WIOŚ w zakresie obmiarów i tonażu odpadów potwierdzili biegli powołani w postępowaniu karnym (k. 229-287 akt adm.).
Organ I instancji nie miał obowiązku pouczania skarżącego po nabyciu przez niego nieruchomości z odpadami o skutkach pozostawania tych odpadów na nieruchomości. Obowiązek informacyjny, o którym stanowi art. 9 k.p.a., ciąży na organie administracji publicznej dopiero od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego. Niesłusznie też skarżący zarzuca organom naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej z art. 8 § 1 k.p.a., kiedy to skarżący pozorował zamiar wywozu odpadów, z którego się nie wywiązał. Poza tym, dla ustalenia wymiaru opłaty bez znaczenia jest co do zasady upływ czasu między stwierdzeniem istnienia naruszenia, a datą wszczęcia postępowania w przedmiocie nałożenia opłaty podwyższonej. Niezależnie od tego, czy organ wszczął postępowanie bezzwłocznie, czy też z jakichkolwiek przyczyn zwlekał ze wszczęciem postępowania, to opłata podwyższona musi być ustalona za każdą dobę składowania odpadów bez wymaganej decyzji. Stanowi o tym jednoznacznie art. 293 ust. 1 i ust. 3 P.o.ś. Podkreślić należy, że wysokość tej opłaty nie jest spowodowana ewentualnym niesprawnym działaniem organu, tylko bezprawnym magazynowaniem odpadów na nieruchomości do tego celu nieprzeznaczonej.
Organy orzekające prawidłowo ustaliły wysokość należnej opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów. Nie ma racji skarżący twierdząc, że nie można mu przypisać magazynowania odpadów, bo nie był ich wytwórcą ani ich nie zbierał. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach przez magazynowanie odpadów należy rozumieć czasowe przechowywanie odpadów obejmujące: a) wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę, b) tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów, c) magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów. Przepis ten definiuje pojęcie "magazynowania odpadów" na potrzeby ustawy o odpadach, wskazując jakich sytuacji może dotyczyć legalne magazynowanie odpadów, na warunkach określonych w ustawie o odpadach. Natomiast w art. 293 ust. 2 P.o.ś. mowa jest o magazynowaniu odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania. Ustawodawca wyraźnie wskazał w tym artykule, że magazynowanie odpadów bez takiej decyzji traktuje się jako składowanie odpadów. W związku z tym dyspozycją tego przepisu objęto każde niezgodne z ustawą o odpadach przechowywanie odpadów.
Stosownie do art. 273 ust. 1 pkt 4 P.o.ś opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za składowanie odpadów. Zgodnie zaś z art. 276 ust. 1 P.o.ś., podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. W myśl art. 279 ust. 2 P.o.ś. w razie składowania lub magazynowania odpadów podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązanym do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska jest,
z zastrzeżeniem ust. 3, posiadacz odpadów w rozumieniu przepisów ustawy
o odpadach. Z unormowań tych jednoznacznie wynika, że magazynowanie/ składowanie odpadów bez wymaganej decyzji wymaga ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska i obowiązek wnoszenia opłat ciąży co do zasady na posiadaczu odpadów. W niniejszej sprawie, jak zostało już wyjaśnione, nie zachodził przypadek z art. 279 ust. 3 P.o.ś, gdyż nie doszło do przekazania samych odpadów, ale sprzedaży nieruchomości.
Ustawodawca kategorycznie i wiążąco określił też zasady ustalania wysokości opłaty podwyższonej. Organy nie mogły kierować się w tej kwestii sytuacją finansową skarżącego. Stosownie do art. 293 ust. 1 P.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłatę podwyższoną w wysokości 0,05 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą dobę składowania. Zgodnie z art. 290 ust. 1 pkt 4 P.o.ś. jednostkowa stawka opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku dotyczy 1 Mg odpadów i zgodnie z obwieszczeniem Ministra Środowiska z 29 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2018 (M.P. z 2016 r. poz. 718) wynosiła 140 zł/Mg dla odpadów o kodzie 20 03 01 - niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne. Uwzględniając podane wartości oraz wskazaną wyżej masę odpadów prawidłowo obliczono należną opłatę podwyższoną.
Rygoryzm opłat za korzystanie ze środowiska wynika z ich charakteru.
W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podnosi się, że opłata w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska to pewna danina publiczna jaką określony w ustawie podmiot powinien ponieść z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska, a zatem świadczenie powszechne, przymusowe, pieniężne, bezzwrotne, ustalane jednostronnie i w tym przypadku nieekwiwalentne, pobierane na rzecz podmiotu prawa publicznego
w celu realizacji zadań publicznych. Opłata podwyższona natomiast, nazywana też opłatą sankcyjną, to środek odpowiedzialności administracyjnej, o charakterze represyjnym, stosowany za brak wymaganej decyzji. Cechą charakterystyczną sankcji administracyjnej jest założenie stosowania jej automatycznie w stosunku do podmiotu ponoszącego odpowiedzialność obiektywną za naruszenie ustawowych przepisów (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2226/15, CBOSA). Odpowiedzialność administracyjna za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji nie jest więc zależna od winy sprawcy. Nieistotna jest przyczyna braku decyzji ani też okoliczności powstania naruszenia. Dla wymierzenia sankcji istotny jest wyłącznie fakt, że posiadacz odpadów nie legitymuje się wymaganą decyzją określającą sposób i miejsce magazynowania odpadów. W wyroku z 26 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 399/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że podmiot korzystający ze środowiska
w pełnym zakresie ponosi ryzyko swojego bezprawnego korzystania ze środowiska. Trafnie też wyjaśnił, że słuszny interes podmiotu to taki interes, który wynika
z przepisów prawa. Fakt naruszenia prawa nie może stanowić o słusznym interesie danego podmiotu.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. , oddalił skargę jako niezasadną.