II SA/Ol 760/21

II SA/Ol 760/21 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Adam Matuszak
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OSK 1338/22 - Wyrok NSA z 2023-10-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 28,  art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134,  art. 151,  art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 10 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2022 roku sprawy ze skargi R. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat D. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzja z dnia [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r., poz. 510, dalej: u.e.l.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania R. T. (skarżący) od decyzji Burmistrza [...] (organ I instancji) z dnia [...] orzekającej o wymeldowaniu ww. z miejsca pobytu stałego pod adresem: [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.
Wnioskiem z dnia 7 stycznia 2021 r. współwłaścicielka lokalu położonego w miejscowości [...] – D. C. wystąpiła do organu I instancji o wymeldowanie R. T. z ww. miejsca pobytu stałego podając, iż nie przebywa on w przedmiotowym lokalu oraz nie posiada do niego kluczy. Ponadto, wnioskodawczyni wskazała, że skarżący nie posiada w lokalu żadnych swoich rzeczy i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, natomiast z tego co jej wiadomo od kilku lat przebywa w areszcie. Na dowód powyższego wnioskodawczyni wskazała dane dwóch świadków.
Decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o wymeldowaniu R. T. z miejsca pobytu stałego z powyższego lokalu. Zdaniem organu meldunkowego okoliczności sprawy potwierdziły, że spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 35 u.e.l. Organ meldunkowy wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że skarżący nie przebywa w spornym lokalu od 2017 r. oraz nie posiada już tytułu prawnego do nieruchomości, gdyż lokal został nabyty przez nowych właścicieli w drodze licytacji komorniczej w 2019 r. Wobec powyższego wymeldowywany nie ma możliwości powrotu do miejsca pobytu stałego, dlatego też zasadne jest jego wymeldowanie w trybie administracyjnym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów prawa, tj. art. 28 i 30 k.p.a. oraz naruszenie jego dóbr osobistych, o jakich mowa w art. 23 i 24. k.p.c. Podał, że zaistniały bezwzględne okoliczności zastosowania art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a z uwagi na prowadzone przez prokuraturę postępowanie karne o czym w toku postępowania wyjaśniającego informował Burmistrza [...]. Wskazał, iż dla dobra powyższego postępowania jest zobowiązany do dochowania tajemnicy śledztwa, gdyż ujawnienie pewnych okoliczności mogłoby ujemnie wpłynąć na postępowanie karne, którego wynik jest jego interesem prawnym i dobrem osobistym. Podniósł, iż bez względu na charakter sprawy jako czysto ewidencyjnej, jego prawa i dobro jako strony zostały pogwałcone, natomiast jego zameldowanie nie wpływa w żaden sposób na egzystencję Państwa [...]. Nie istnieją jakiekolwiek przyczyny konieczne do przeprowadzenia postępowania w tej sprawie w obecnym czasie.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że w celu ustalenia, czy istnieją przesłanki uzasadniające wymeldowanie danej osoby z lokalu organ podejmuje postępowanie wyjaśniające (dowodowe), które prowadzone jest w oparciu o reguły k.p.a. W postępowaniu tym organ powinien ustalić, czy spełnione zostały przesłanki niezbędne do wymeldowania, a mianowicie dobrowolność oraz trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego przez osobę zawnioskowaną do wymeldowania w trybie administracyjnym, a także ustosunkować się do nich w sposób zrozumiały i logiczny w uzasadnieniu swojej decyzji merytorycznej. Zważył, że w toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że wymeldowywany nie przebywa pod adresem zameldowania od [...] 2017 r., tj. od daty jego zatrzymania przez policję. Z Krajowego Rejestru Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, iż od tej daty ww. przebywa w Areszcie Śledczym, w związku z orzeczeniem karnym Sądu Okręgowego z 9 maja 2019 r. o pozbawieniu wolności na 11 lat. Ponadto, z materiału dowodowego wynika, iż postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 22 lipca 2019 r. nieruchomość w miejscowości [...] została przysądzona na rzecz małżonków [...]. Z zeznań świadków złożonych w toku postępowania wyjaśniającego wynika, iż obecnie w lokalu tym faktycznie zamieszkują nowi właściciele nieruchomości, tj. [...] wraz z dziećmi. Jest to zgodne z zapisem o zameldowaniu odnotowanym w ewidencji ludności. Oznacza to, iż od co najmniej grudnia 2020 r. lokal jest faktycznie zamieszkały przez nową rodzinę. Rodzina skarżącego dokonała zgłoszenia wymeldowania z przedmiotowej nieruchomości w grudniu 2020 r., natomiast skarżący obowiązku tego nie dopełnił, choć faktycznie w lokalu nie przebywa już od 4 lat. Odnosząc się natomiast do powoływanej przez skarżącego argumentacji Wojewoda wyjaśnił, iż na dzień wydania decyzji w sprawie obowiązku meldunkowego, zarówno przez organ I instancji, jak i wojewodę nie istnieją obiektywne możliwości powrotu ww. do miejsca pobytu stałego. Przez co najmniej kilka łat skarżący będzie odbywał orzeczoną wobec niego prze sąd karę pozbawiania wolności, co realnie uniemożliwia pobyt w miejscu, w którym strona zamiar pobytu deklaruje, a co więcej nawet gdyby wymeldowywany przebywał na wolności to uprawnienia do zajmowania, czy przebywania w spornej nie ruchomości już nie posiada. Wynika to z utraty praw własności lokalu i prawa ochrony własności przysługującego nowym właścicielom, którzy nabyli nieruchomość zgodnie z prawem. Prowadzone natomiast przez Prokuraturę Rejonową postępowanie nie ma wpływu na realizację obowiązku meldunkowego określonego w ustawie o ewidencji ludności, na podstawie której wydawane jest orzeczenie w sprawie.
W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Wojewody skarżący wskazał, że organ naruszył przepisy o ochronie lokatorów. Dodał, że zdanie organu co do okresu jego pozbawienia wolności jest nieaktualne. Wniósł o ustanowienie pełnomocnika.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2021 r., będącym uzupełnieniem skargi, pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji Wojewody naruszenie: art. 35 u.o.l. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji kiedy nie ma podstaw do jego zastosowania; art. 7 k.p.a przez nieprzeprowadzenie przez organ I instancji czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, pomimo takiego obowiązku wyrażonego w tym przepisie; art. 8 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania skarżącego do działań organów prowadzących postępowanie; art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez niezastosowanie tego przepisu i odmowę zawieszenia postępowania pomimo złożonego wniosku i wykazania przez skarżącego podstaw do zawieszenia postępowania. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W myśl powołanego przepisu, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 tej ustawy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.o.l.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie trafnie podkreślano, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Ewidencja ludności ma charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu - faktycznego miejsca pobytu oznaczonej osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym skarżący faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową. Byłoby to sprzeczne z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem (por. np. wyroki NSA z 28 lutego 2018 r., II OSK 1166/16, z 28 września 2016 r., II OSK 439/15).
Nadal aktualny jest pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu tego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej. Tym niemniej nie zawsze jest to konieczne.
Sąd pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 551/17, że konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności.
W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się bowiem dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wydane na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993, ze zm.), pozostaje aktualne, także w odniesieniu do art. 35 u.o.l. (por. wyroki NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., II OSK 394/13, z dnia 10 grudnia 2014 r., II OSK 1236/13; z dnia 6 grudnia 2017 r., II OSK 515/17; publikowane na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w sprawie niniejszej w całości podziela powołane poglądy sądów administracyjnych.
Z prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji wynika, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania od [...] 2017 r., tj. od daty jego zatrzymania przez policję. Jak wynika z uzyskanych w piśmie z 26 maja 2021 r. od Komendanta Komisariatu Policji w [...] informacji skarżący w tym dniu został zatrzymany w miejscu zamieszkania. Wówczas został aresztowany i osadzony w areszcie śledczym, gdzie przebywa do dnia dzisiejszego - z Krajowego Rejestru Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że skarżący przebywa w areszcie śledczym w związku z orzeczeniem karnym Sądu Okręgowego z 9 maja 2019 r. o pozbawieniu wolności na 11 lat. Bezspornym jest również, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do lokalu. Postanowieniem Sądu Rejonowego z 22 lipca 2019 r. nieruchomość w miejscowości [...] została przysądzona na rzecz małżonków [...], a rodzina skarżącego dokonała zgłoszenia wymeldowania z przedmiotowej nieruchomości w grudniu 2020 r. W chwili obecnej z przedmiotowym lokalem skarżącego łączy jedynie chęć powrotu do tego lokalu, po opuszczeniu aresztu śledczego - zakładu karnego.
Uwzględniając zatem wszystkie powyżej wymienione okoliczności w realiach niniejszej sprawy, a więc aresztowanie skarżącego, brak tytułu prawnego do lokalu, przeniesienie posiadania przedmiotowego lokalu na rzecz nowych właścicieli, zdaniem Sądu świadczą o tym, że opuszczenie przez skarżącego lokalu miało charakter zarówno dobrowolny jak i trwały. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastąpiło jego zatrzymanie i osadzenie w areszcie śledczym, gdzie do dzisiaj przebywa. O trwałości opuszczenia lokalu świadczy nie tylko długość kary pozbawienia wolności. Decydując znaczenia ma gdzie dana osoba koncentruje swoje centrum życiowe i jaką dana osoba utrzymuje więź z przedmiotowym lokalem.
W przedmiotowej sprawie do czasu wydania ostatecznej decyzji, skarżący nie podjął żadnej próby "powrotu" do opuszczonego lokalu, chociażby poprzez podjęcie próby uzyskania tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Fakt, że aktualnie skarżący przebywa w areszcie śledczym nie ma dla sprawy istotnego znaczenia. W ocenie Sądu dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, istotne znaczenie ma również stwierdzenie obiektywnej możliwości powrotu do lokalu przez uczestnika. Jak już wcześniej podniesiono, uczestnik nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego. Nadto w lokalu tym nie ma żadnych rzeczy uczestnika. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2169/13, o ile brak tytułu prawnego do lokalu, połączony z faktycznym przebywaniem w nim, stanowi przeszkodę do wymeldowania z lokalu, to już brak przebywania w lokalu połączony z brakiem tytułu prawnego oraz brakiem możliwości powrotu do lokalu, musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Celem decyzji o wymeldowanie jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Nie prowadzi do powstania, ani do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Nie wydanie zatem w przedmiotowej sprawie decyzji o wymeldowaniu skarżącego stanowiłoby utrzymanie stanu fikcyjnego nie mającego odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro skarżący nie tylko faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym ale i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego.
Reasumując, wbrew twierdzeniom skargi w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu art. orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.