II SA/Ol 738/24

II SA/Ol 738/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego M. S. wynagrodzenie w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększone o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 sierpnia 2024 r. nr SKO.82.539.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania M. T. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję z 17 lipca 2024 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: "organ I instancji") o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał przebieg postępowania. Wskazał, że wnioskiem z 4 czerwca 2024 r. skarżący zwrócił się o umorzenie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego, podnosząc że komornik potrąca mu rzecz zobowiązań alimentacyjnych 60% emerytury. Pozostała kwota nie pozwala na wynajęcie mieszkania i z tego powodu korzysta z noclegowni.
Organ I instancji odmówił umorzenia zadłużenia w wysokości 14225,91 zł (w tym 121,39 zł ustawowych odsetek). Wskazał, że skarżący nie dokonywał dobrowolnych wpłat, kiedy był aktywny zawodowo i mógł spłacać zadłużenie, żeby nie doszło do obecnej sytuacji. Egzekucja z emerytury daje realne szanse na odzyskanie zadłużenia. Funkcjonowanie w strukturach społecznych i państwowych nie może opierać się jedynie na postawie roszczeniowej obywatela. Państwo gwarantuje prawa obywatelom i nakłada na nich również obowiązki. Wobec niestosowania się do wyroku zasądzającego alimenty, matka skierowała sprawę do komornika sądowego, który prowadził postępowanie egzekucyjne. Z punktu widzenia ochrony interesu społecznego nie można premiować postawy uzależniającej spłatę alimentów od znalezienia pracy czy pobierania emerytury. Podkreślono, że MOPS robił wszystko o co wnioskował skarżący, aby umożliwić spłatę zadłużenia. Rozłożył spłatę zadłużenia na raty, wystąpił do Komornika o uchylenie zajęcia rachunku bankowego ze 100% na 60%. Następnie zmniejszono zajęcie komornicze do 40%.
W odwołaniu skarżący podniósł, że córka jest osobą pełnoletnią. Podał, że na rzecz funduszu alimentacyjnego przekazana została przez komornika kwota 32000,00 zł a na rzecz córki 12600,00 zł. Zadłużenie spłaca od 2018 r. Na wniosek komornika ma zablokowane konto bankowe. Skarżący oświadczył, że nie ma możliwości dalszej spłaty należności, gdyż jest w podeszłym wieku i potrzebuje środków umożliwiających egzystencję.
Kolegium uznało odwołanie za niezasadne. Wyjaśniło, że art. 30 ust. 2 ustawy
z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 poz. 1993 ze zm.) formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do zastosowania jednej z ulg w nim wymienionej. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności
z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami
w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Ma ono charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający.
Kolegium wskazało, że ustalona w toku postępowania sytuacja rodzinna, zdrowotna i materialna dłużnika alimentacyjnego nie budzi wątpliwości. Z mocy wyroku rozwodowego z 31 marca 2006 r. skarżący zobowiązany został do alimentów na rzecz córki w wysokości 350,00 zł. Z obowiązku tego nie wywiązywał się. Z tego powodu córka uprawniona była do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zobowiązania wobec uprawnionej i funduszu alimentacyjnego egzekwowane były przez komornika.
Organ odwoławczy podniósł, że decyzją z 21 lipca 2022 r. organ I instancji rozłożył skarżącemu na raty zaległości wobec funduszu alimentacyjnego. Jednakże
z uwagi na to, że skarżący nie dokonał żadnej wpłaty w realizacji powyższej ulgi, organ I instancji uchylił tę decyzję - decyzją z dnia 8 lutego 2023 r. Następnie, na wniosek strony, organ I instancji ograniczył egzekucję zaległych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do wysokości 60% zajęcia komorniczego (pismo z 19 września 2023 r.), a następnie do 40% zajęcia (pismo z 11 czerwca 2024 r.).
Kolegium uwzględniło, że skarżący ma 72 lata. Nie zgłasza problemów zdrowotnych. Jest osobą bezdomną, przebywającą w noclegowni. Nie jest uprawniony do świadczeń z pomocy społecznej. Ma przyznaną emeryturę w wysokości 2134,04 zł, obniżoną o potrącenia przez ZUS oraz zajęcie komornicze do kwoty 762,62 zł. Dochód ten pokrywa zapotrzebowanie strony na zakup żywności.
Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego istniała podstawa do odmowy umorzenia należności
z funduszu alimentacyjnego. Nie sposób uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący, wynika z okoliczności obiektywnych. Sytuacja wnioskodawcy na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest ani wyjątkowa, ani szczególna. Prowadzona przeciwko wnioskodawcy egzekucja stanowi konsekwencję długoletniego niewywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych.
Skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższą decyzję i wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Pismem z 22 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżącego (ustanowiony z urzędu) poparł skargę i wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych, powiększonych o należną kwotę podatku VAT, albowiem nie zostały one zapłacone w całości ani w części.
Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: art. 7 w zw. z art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kwestii ustalenia sytuacji życiowej skarżącego, w tym uzyskiwanych dochodów, statusu materialnego, stanu zdrowia, co doprowadziło do błędnego uznania, iż sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W uzasadnieniu podniósł, że w niniejszej sprawie organy orzekające ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że zaległości alimentacyjne skarżącego są wynikiem długoletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, nie badając co było tego przyczyną. Podczas gdy to sytuacja życiowa i dochodowa skarżącego uniemożliwiła mu wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan niewypłacalności skarżącego jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które skarżący nie miał wpływu. Obecnie skarżący ma już 72 lata, a jedyne jego źródło dochodu stanowi emerytura w wysokości 2134,04 zł. Po dokonanych potrąceniach pozostaje mu na życie kwota zaledwie 762,62 zł. Kwota ta nie wystarcza na zaspokojenie nawet najbardziej podstawowych potrzeb i skarżący zmuszony jest korzystać z noclegowni. Jego wiek oraz stan zdrowia nie pozwalają na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, a tym samym nie ma on szansy na zdobycie dodatkowych środków.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym. Podtrzymało w całości stanowisko i argumenty podniesione
w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") na wniosek organu, przy braku sprzeciwu skarżącego. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1
w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami
i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa
w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany
z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., sąd administracyjny uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko uzasadniły, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową
i rodzinną.
Z zacytowanego przepisu wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje
w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady,
że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Stosownie do art. 27 ust. 1 omawianej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z przepisu tego wynika wprost, że wypłacone świadczenia podlegają obligatoryjnemu zwrotowi. Tym samym umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. W omawianym zakresie należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że pomimo wydania przez Sąd Rejonowy w Olsztynie wyroku z 7 marca 2022 r. o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego wobec córki, nie wygasło zobowiązanie z tytułu wypłaconych córce skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postępowanie egzekucyjne z tego tytułu prowadzone jest na wniosek wierzyciela – MOPS. W niniejszym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy nie można oceniać legalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu ani weryfikować wysokości zobowiązania powstałego na skutek wypłaty córce skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest to poza granicami niniejszej sprawy. Kwestionowane przez skarżącego zajęcia komornicze mogą być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszym postępowaniu, w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozważeniu mogła podlegać jedynie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego w kontekście wnioskowanego umorzenia przedmiotowych należności. Zauważyć należy trzeba, że podstawę przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowił wyrok sądu cywilnego z 2006 r., orzekający rozwód z winy skarżącego i zobowiązujący skarżącego do uiszczania na rzecz córki miesięcznie 350 zł. Ponieważ skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego i egzekucja okazała się bezskuteczna, na rzecz utrzymania córki skarżącego były wypłacane środki z funduszu alimentacyjnego. Skarżący o tym wiedział i powinien mieć świadomość obowiązku zwrotu wypłaconych należności i narastających odsetek. Organy ustaliły, czego skarżący nie neguje, że skarżący nigdy nie dokonał dobrowolnej wpłaty z tytułu przedmiotowego zobowiązania. W piśmie z 18 lipca 2022 r. (k. 7 akt administracyjnych) skarżący wnioskował
o rozłożenie zobowiązania na raty. Podniósł w nim, że po rozwodzie został wymeldowany z pobytu stałego, nie miał stałej pracy, pracował na "umowach śmieciowych" lub na czarno. W 2017 r. otrzymał emeryturę w wysokości 1200 zł netto. Od 2018 r. Komornik prowadzi egzekucję z emerytury. Podnoszone przez skarżącego okoliczności tłumaczą, że dopiero od 2018 r. zaistniała realna szansa spłaty zadłużenia, wobec uzyskiwania przez skarżącego stałego dochodu z tytułu emerytury w kwocie 2143,04 zł brutto. Wcześniej, jak podał skarżący, pracował nieregularnie, na czarno lub na krótkoterminowe umowy zlecenia i o dzieło. Okoliczności te nie pozwalają uznać, że skarżący nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych z przyczyn od siebie niezależnych. Przede wszystkim z wyjaśnień skarżącego nie wynika, aby miał trudności zdrowotne albo zaistniała jakakolwiek inna przeszkoda w podjęciu regularnego zatrudnienia. Skoro skarżący nie przedstawił swojej sytuacji życiowej i dochodowej
z czasu istnienia obowiązku alimentacyjnego, to nie można stwierdzić, że nie miał możliwości spłaty zobowiązania. Znamienne w sprawie jest, że dopiero, gdy skarżący odczuł dolegliwości związane z zajęciem emerytury, to wykazał aktywność w sprawie istniejącego zobowiązania alimentacyjnego. Wcześniej nie zgłaszał wierzycielowi żadnych trudności związanych z sytuacją bytową czy dochodową. Nie wiadomo na jakiej podstawie pełnomocnik skarżącego uznał, że niewypłacalność skarżącego jest skutkiem czynników obiektywnych. Ani pełnomocnik, ani skarżący nie przedstawili żadnych dowodów na uzasadnienie tego twierdzenia. Pełnomocnik nie wskazał jakie ewentualnie, jego zdaniem, okoliczności wymagałyby dodatkowego wyjaśnienia. Nie można w związku z tym uznać, że materiał dowodowy jest niekompletny (art. 77 k.p.a.), że wymaga uzupełnienia, a przez to, że nie pozwalał organom orzekającym na dokonanie swobodnej jego oceny, w myśl art. 80 k.p.a. Analiza akt wskazuje, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego była i jest efektem jego świadomych wyborów. Aktualne potrącenia z emerytury to wynik wieloletniego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego i lekceważenia obowiązku spłaty zadłużenia.
W myśl art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci. Skoro skarżący sam przyczynił się do zaistniałej w jego życiu sytuacji, trudno sprzeciwić się stanowisku organów, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego dziecka było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi.
Poza tym, sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna. Nie ma nikogo na utrzymaniu, korzysta z usług noclegowni, posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury. Po potrąceniach z tytułu przedmiotowego zobowiązania pozostaje mu do dyspozycji kwota 764,62 zł. Jest to stosunkowo niska suma, jednak przy rozsądnym gospodarowaniu powinna wystarczyć na wyżywienie, które, jak ustaliły organy, stanowi jedyny wydatek skarżącego. W razie konieczności i nagłej potrzeby skarżący może też zwrócić się do MOPS o przyznanie specjalnego zasiłku celowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie zasługuje na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności. Mimo niewątpliwych trudności finansowych i bytowych położenia skarżącego nie można uznać za wyjątkowe, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W konsekwencji brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i jej wzruszenia, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z tych też przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.