II SA/Ol 726/14

II SA/Ol 726/14 - Postanowienie WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2014-10-30
Data wpływu
2014-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Matczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GSK 718/15 - Wyrok NSA z 2016-06-09
II GZ 873/14 - Postanowienie NSA z 2014-12-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 199, art. 245 par. 1 i 2, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 260
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 726/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia kary porządkowej postanawia odmówić częściowego zwolnienia Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr, Syndyk masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej (dalej jako: Syndyk) wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Stwierdził, że w masie upadłości Spółki nie ma środków pozwalających na ich poniesienie. Wskazał, że Spółka znajduje się w stanie upadłości od dnia [...] 2011 r. Koszty postępowania upadłościowego były finansowane dotychczas z dochodów z umów dzierżawy, jednakże z uwagi na brak wywiązywania się przez dzierżawcę z obowiązków wynikających z umów (od października 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek od gier, a od stycznia 2014 r. przestał płacić także czynsz), umowy te nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego 2014 r. W konsekwencji, utracono źródło finansowania tych kosztów, a zaległości podatkowe z tytułu podatku od gier osiągnęły kwotę 344.000,00 zł plus odsetki. Wprawdzie udało się zmniejszyć stratę bilansową, jednak i tak na koniec 2013 r. wyniosła ona 277.624,21 zł. W związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy ulegają systematycznemu zmniejszeniu i wynoszą obecnie 237,00 zł (197,83 zł w kasie oraz 39,17 zł na rachunkach bankowych). Syndyk wyjaśnił, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej z wykorzystaniem majątku upadłego (nie urządza gier na automatach o niskich wygranych), występują trudności w sprzedaży składników masy upadłości i w związku z tym nie są uzyskiwane regularne przychody. Prowadzone są intensywne działania zmierzające do sprzedaży składników masy upadłości, lecz nie przynoszą one oczekiwanych rezultatów. Zatem kwota 237,00 zł wystarczy na uiszczenie wpisu w sprawie, nie może być jednak na ten cel przeznaczona bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Syndyk wskazał, że ponosi miesięczne koszty postępowania w wysokości ok. 18.447,52 zł, na które składają się m.in. podatki od nieruchomości, czynsze najmu lokali, energia, telefony, delegacje pracowników, wynagrodzenie zleceniobiorców, ZUS od działalności Syndyka. Syndyk zauważył, że wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w ok. 10 innych sprawach, w których wpisy sądowe wynoszą łącznie ok. 2000,00 zł, a więc przekraczają środki masy upadłości. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych - 4.178.877,00 zł (wg bilansu za ostatni rok), ostatni rok obrotowy przyniósł stratę w wysokości 277.624,21 zł, zaś stan dwóch rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł łącznie 39,17 zł. W rubryce nr 10 Syndyk wykazał działkę zabudowaną w G., działkę niezabudowaną w Z. oraz działkę zabudowaną w J. Do wniosku załączono kserokopie: wyciągów z rachunków bankowych, raportów kasowych, aktualizacji opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa, wydruków z ksiąg wieczystych, a także sprawozdania finansowego za 2013 r., obejmującego wprowadzenie, bilans oraz rachunek zysków i strat.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 726/14 odmówił częściowego zwolnienia Syndyka od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Dokumenty zostały przedstawione przez Syndyka wybiórczo, dokumentują one przede wszystkim księgowane wydatki. Wątpliwość budzi wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów, posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz aktywów obrotowych. W sprawie nie ma znaczenia, że uiszczenie wymaganego wpisu zwiększy wydatki Syndyka z uszczerbkiem dla wydatków postępowania upadłościowego, bowiem przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa., nie zakłada takiej zależności. Poza tym wartość masy upadłości jest na tyle znacząca, że mimo zgłaszanych trudności w sprzedaży nieruchomości i zabezpieczonych na nich wierzytelności Syndyk nadal prowadzi to postępowanie. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000,00 zł, a wartość środków trwałych - 4.178.877,00 zł. Wprawdzie według bilansu za 2013 r. Spółka poniosła stratę w wysokości 277.624,21 zł, jednakże pomimo wykazywania straty nie udowodniono, że Spółka zalega z jakimikolwiek płatnościami. Nie sposób też pominąć, że z końcem grudnia 2013 r. dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884.198,78 zł. Syndyk nie wyjaśnił, czy należności te są wymagalne lub zostały już rozdysponowane. Brak jest również podstaw, aby wydatkom związanym z prowadzeniem postępowania upadłościowego przyznawać a limine pierwszeństwo w stosunku do opłat sądowych ponoszonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie.
Od powyższego postanowienia pełnomocnik Syndyka wniósł sprzeciw podnosząc, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że przedłożona dokumentacja finansowa Spółki jest wybiórcza, bowiem wszystkie wpływy i wydatki finansowe masy upadłości zostały ujawnione stosownymi wyciągami oraz raportami kasowymi. W masie nie ma żadnych stałych wpływów, Spółka nie prowadzi działalności i nadal istnieją trudności ze sprzedażą pozostałego majątku upadłego. W ocenie pełnomocnika, przyczyną odmowy przyznania praw pomocy nie może być okoliczność, iż upadły posiada jeszcze majątek, ani widniejąca w przedłożonych dokumentach znaczna wartość masy. Poza tym wskazana w sprawozdaniu wysokość środków trwałych - 4.178.877,00 zł stanowi tylko wartość oszacowaną przez Syndyka według stanu na dzień ogłoszenia upadłości, tj. [...] 2012 r. i nie odzwierciedla aktualnej dużo niższej wartości majątku. W aktualizacji opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa A z 15 kwietnia 2013 r. wartość tą określono na kwotę 2.218.505 zł. Od tego czasu wartość majątku uległa dalszemu obniżeniu z powodu zmniejszającej się liczby zezwoleń posiadanych przez Spółkę oraz wygaśnięcia umów dzierżawy. Pełnomocnik nie zgodził się ze stanowiskiem, że Spółka nie udowodniła, iż zalega z jakimikolwiek płatnościami. Skoro bowiem Spółka jest w stanie upadłości od 2011 r., masa upadłości nie została zlikwidowana, a postępowanie upadłościowe wciąż jest w toku, to oczywistym jest, że upadły ma niespłacone długi. Fakt posiadania długów wynika ponadto ze sprawozdania finansowego Spółki. Zdaniem pełnomocnika, skoro umowy dzierżawy wygasły, a Syndyk nie może sam prowadzić działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych, poza tym ma trudności ze sprzedażą składników masy, uczestniczy w wielu postępowaniach sadowych i brak środków pieniężnych uniemożliwi dokończenie procesu likwidacji masy, to za zasadny należy uznać złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu pełnomocnik załączył wyciągi z rachunków bankowych za okres 2 lipca - 15 września 2014 r. oraz za dzień 30 sierpnia 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Stosownie do art. 199 ustawy ppsa. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 100 zł oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA).
Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły.
W niniejszej sprawie Sąd uznał, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych przez Spółkę dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane rozchody. Natomiast wciąż wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów, posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz aktywów obrotowych. Syndyk starał się wykazać, że środków na rachunkach bankowych i w kasie Spółki jest coraz mniej. Dowodził, że Spółka nie prowadzi, żadnej działalności, zaznaczając przy tym, że zdarzają się nieregularne wpływy.
Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych Spółki i raportów kasowych wynika, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan kasy wyniósł 197,83 zł, natomiast saldo końcowe na rachunkach bankowych - łącznie 39,17 zł, następnie we wrześniu jeden z rachunków bankowych został zasilony kwotą 126,42 zł. Z dokumentów tych nie wynika, aby za pośrednictwem kasy, czy też rachunków bankowych, regulowane były wykazane przez Syndyka i składające się na koszty postępowania upadłościowego m.in. wydatki miesięczne na energię i delegacje pracowników. Syndyk nie wskazał, aby z tego tytułu istniały jakiekolwiek zaległości, nie wskazał też w jaki sposób i z jakich źródeł regulowane są te należności. Powyższe nie pozwala stwierdzić, że Syndyk wiarygodnie wykazał, iż jego rzeczywista sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie opłat sądowych w niniejszej sprawie, szczególnie, że z analizy przepływu środków na rachunkach bankowych i w kasie nie wynika, aby wydatki tego rodzaju co pokrywane w ostatnich miesiącach, przy wpływach powiększających dotychczas okresowo środki gromadzone na tych rachunkach, uniemożliwiały pokrycie przedmiotowych opłat oraz aby ich pokrycie wpłynęło w sposób istotny na przebieg postępowania upadłościowego, tym bardziej, że ich wysokość jest nieznaczna w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego - 18.447,52 zł.
Wbrew przekonaniu Syndyka w sprawie nie może mieć znaczenia, że uiszczenie wymaganego wpisu zwiększy wydatki Syndyka z uszczerbkiem dla wydatków postępowania upadłościowego. Omawiany przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. nie zakłada takiej zależności, a stanowi jedynie o braku dostatecznych środków. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że dotychczas Syndyk posiadał dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych. Należy ponadto zauważyć, że wartość masy upadłości jest na tyle znacząca, iż mimo zgłaszanych trudności w sprzedaży nieruchomości i zabezpieczonych na nich wierzytelności Syndyk nadal prowadzi to postępowanie. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł, a wartość środków trwałych Spółki wynosi 4.178.877 zł. Wprawdzie według bilansu za rok 2013 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 277.624,21 zł, jednak NSA w postanowieniu z 19 lipca 2011 r., II GZ 355/11 (dostępnym w CBOSA) wskazał, że "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Wskazać trzeba, że mimo wykazywania straty nie udowodniono, że Spółka zalega z jakimikolwiek płatnościami. Nie sposób też pominąć, że na koniec 31 grudnia 2013 r. Spółka dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884.198,78 zł. Syndyk nie wyjaśnił czy należności te są wymagalne lub zostały już rozdysponowane.
Podkreślić należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. I FZ 40/13, dostępne w CBOSA). Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 ustawy ppsa., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. I FZ 431/12, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. II SA/Bk 685/14, dostępne w CBOSA).
Wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie kilka spraw przed sądami administracyjnymi, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Jak stwierdził NSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11 (dostępne w CBOSA) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.
Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganych kosztów postępowania, tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł i wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. w związku z art. 260 ustawy ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.