II SA/OL 721/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki domagającej się odszkodowania za działkę wydzieloną pod drogę, uznając, że własność gruntu nie przeszła na rzecz gminy z mocy prawa.
Spółka domagała się odszkodowania za działkę wydzieloną pod drogę, twierdząc, że doszło do nieformalnego wywłaszczenia. Organy administracji odmówiły, wskazując, że decyzja podziałowa określiła działkę jako drogę wewnętrzną, a własność gruntu nie przeszła na rzecz gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że sąd administracyjny jest związany treścią decyzji podziałowej i wpisami w księdze wieczystej, które potwierdzają nadal własność spółki.
Spółka A wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę gruntu o powierzchni 0,0460 ha, która została wydzielona pod drogę na podstawie decyzji podziałowej Wójta Gminy. Starosta odmówił ustalenia odszkodowania, uznając, że nie doszło do odjęcia prawa własności gruntu pod drogę publiczną, a działka pozostała własnością spółki. Decyzją Wojewody utrzymano w mocy decyzję Starosty, wskazując, że przejście prawa własności działek przeznaczonych pod drogi publiczne jest skutkiem decyzji podziałowej, a w tym przypadku decyzja określiła działkę jako drogę wewnętrzną. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i błędną wykładnię art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Argumentowała, że działka ma charakter drogi publicznej ze względu na jej położenie, kształt i dostępność. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że sąd administracyjny jest związany treścią decyzji podziałowej i wpisami w księdze wieczystej. Podkreślono, że ustanowienie służebności gruntowej świadczy o tym, że działka nie stanowi drogi ogólnodostępnej, a własność gruntu nie przeszła z mocy prawa na rzecz gminy. Sąd wskazał również, że spory o stan prawny działki rozstrzyga sąd powszechny.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, ustanowienie służebności gruntowej świadczy o tym, że działka nie stanowi drogi ogólnodostępnej i nie tworzy niezbędnej sieci z drogami publicznymi.
Uzasadnienie
Ustanowienie służebności gruntowej na działce wydzielonej pod drogę oznacza, że mogą z niej korzystać tylko osoby uprawnione, co wyklucza jej charakter jako drogi publicznej, która powinna być ogólnodostępna.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
u.g.n. art. 98 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna.
u.g.n. art. 98 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przysługuje odszkodowanie.
Pomocnicze
u.g.n. art. 93 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wskazuje na przeznaczenie działki pod drogę wewnętrzną z zastrzeżeniem warunku ustanowienia odpowiednich służebności.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi przez sąd administracyjny.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Określa zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej.
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece art. 10 § 1
Podstawa do wystąpienia z roszczeniem o usunięcie niezgodności w księdze wieczystej.
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece art. 3 § 1
Wprowadza domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.p.c. art. 234
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje wiążący charakter domniemań prawnych dla sądu.
Konstytucja RP art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do słusznego odszkodowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Własność działki nr "[...]" nie przeszła z mocy prawa na rzecz Gminy, co potwierdzają wpisy w księdze wieczystej. Ustanowienie służebności gruntowej na działce świadczy o jej charakterze jako drogi wewnętrznej, a nie publicznej. Sąd administracyjny jest związany treścią decyzji podziałowej i wpisami w księdze wieczystej w postępowaniu o odszkodowanie.
Odrzucone argumenty
Działka nr "[...]" została wydzielona pod drogę publiczną i przysługuje od niej odszkodowanie. Charakter drogi należy oceniać na podstawie jej faktycznego użytkowania i dostępności, a nie tylko administracyjnej kwalifikacji. Naruszenie przepisów postępowania przez organy poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Godne uwagi sformułowania
przejście prawa własności nieruchomości wydzielonych pod drogi publiczne na rzecz podmiotów publicznych jest zatem wywłaszczeniem, które następuje z mocy prawa ustanowienie służebności gruntowej świadczy o tym, że przedmiotowe działki nie stanowią drogi ogólnodostępnej sąd administracyjny nie może samodzielnie rozstrzygać sporu o stan prawny działki
Skład orzekający
Marzenna Glabas
przewodniczący
Adam Matuszak
członek
Piotr Chybicki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przejścia własności nieruchomości pod drogi publiczne na podstawie decyzji podziałowych, znaczenie wpisów w księdze wieczystej oraz ustanowienia służebności gruntowych w kontekście prawa do odszkodowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, gdzie kluczowe znaczenie miały wpisy w księdze wieczystej i ustanowiona służebność. Może nie mieć zastosowania w przypadkach, gdy własność przeszła na rzecz gminy w sposób jednoznaczny i niekwestionowany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odszkodowań za grunty przeznaczone pod drogi, a rozstrzygnięcie podkreśla znaczenie formalnych aspektów prawnych (księgi wieczyste, decyzje podziałowe) nad faktycznym użytkowaniem.
“Czy twoja działka pod drogę to już nie twoja własność? Sąd wyjaśnia, kiedy odszkodowanie jest należne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 721/20 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2021-01-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-10-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Adam Matuszak Marzenna Glabas /przewodniczący/ Piotr Chybicki /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 761/21 - Wyrok NSA z 2024-06-20 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 65 art. 98 ust. 1 i 3 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z 10 maja 2019 r. spółka A (dalej jako: "skarżąca", "spółka") wystąpiła do Starosty o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działkę nr "[...]", o pow. 0,0460 ha, położoną w obrębie K., gm. S. Wskazała, że działka ta przejęta została pod drogę na podstawie decyzji podziałowej Wójta Gminy nr "[...]" z dnia "[...]" r. Wniosek złożony został w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782, obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 65, dalej jako: u.g.n.). Decyzją z dnia "[...]" r. Starosta odmówił ustalenia odszkodowania za przedmiotową działkę. Uznał, że w związku z wydaniem decyzji podziałowej nie doszło do odjęcia prawa własności gruntu pod drogę publiczną. Stwierdził, że zgodnie z decyzją podziałową działka nr "[...]" została wydzielona pod drogę wewnętrzną, ale nie wynika z niej, aby przeszła ona z mocy prawa na rzecz Gminy, lecz nadal pozostaje we własności skarżącej, co potwierdzają wpisy w ewidencji gruntów budynków oraz zapisy w księgach wieczystych. Tymczasem warunkiem ustalenia w trybie administracyjnym odszkodowania na rzecz właściciela za grunt wydzielony pod drogę publiczną jest uznanie, iż konkretna działa gruntu została przejęta pod drogę publiczną, przy czym musi to jednoznacznie wynikać z treści decyzji podziałowej oraz uprzednie przejście prawa własności nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" r. Dyrektor Wydziału Infrastruktury i Nieruchomości w Urzędzie Wojewódzkim, działając z upoważnienia Wojewody (dalej jako: "organ II instancji", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania spółki, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. Podniósł, że przejście prawa własności działek przeznaczonych pod drogi publiczne jest skutkiem prawnym wywołanym bezpośrednio przez decyzję podziałową. Podstawowe znaczenie ma treść decyzji podziałowej, bowiem to na podstawie tej decyzji dochodzi do wydzielenia działki gruntu z przeznaczeniem na drogi publiczne, które stosownie do art. 98 ust. 1 u.g.n. przechodzą na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. W rozstrzygnięciu decyzji Wójta Gminy wskazano, że działka nr "[...]" została wydzielona pod drogę wewnętrzną, natomiast pozostałe działki na cele rzemieślniczo- przemysłowo-składowe. Ponadto wskazano, że działki nr: "[...]" przeznaczone są do sprzedaży, a na działce nr "[...]" należy ustanowić odpowiednie służebności dla działek nr: "[...]". Obecnie w dziale II księgi wieczystej Nr "[...]", dotyczącej m.in. działki nr "[...]", jako właściciel nadal wpisana jest spółka A, w dziale III natomiast wpisana jest m.in. "służebność gruntowa polegająca na prawie przejścia i przejazdu przez działkę nr "[...]" na rzecz każdoczesnego właściciela działek nr "[...]" (...) ". Fakt ustanowienia na przedmiotowej działce nr "[...]" służebności gruntowej świadczy o tym, że w niniejszej sprawie podziału nieruchomości nie dokonano na podstawie art. 98 u.g.n. ust. 1. Nie można bowiem stwierdzić, że wydzielona droga ma charakter drogi publicznej, jeśli w decyzji zatwierdzającej podział rozstrzygnięto o takiej formie dostępu działek do drogi publicznej, która polega na wydzieleniu drogi wewnętrznej. Jeżeli bowiem podział nieruchomości został dokonany z zastrzeżeniem ustanowienia na drodze wewnętrznej odpowiedniej służebności, to tak wydzielona droga nie ma charakteru drogi publicznej (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1810/16). Odnosząc się do przytoczonego w odwołaniu wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2007 r. w sprawie nr 22531/05 Bugajny i inni przeciwko Polsce oraz wykształconego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, zgodnie z którym w związku z wydzieleniem działek może dojść do tzw. nieformalnego wywłaszczenia z prawa własności nieruchomości na cele drogowe, z czym powinien wiązać się obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania, organ odwoławczy stwierdził, że wyrok ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zapadł na gruncie odmiennego stanu faktycznego. Wydana w niniejszej sprawie decyzja podziałowa nie miała wpływu ani na to kto jest właścicielem wydzielonej działki ani na zakres władania nieruchomością. Skoro wyłącznym dysponentem wydzielonej pod drogę działki jest spółka, która też tak się zachowywała, o czym świadczy ustanowienie służebności, to nie można było uznać, że w niniejszej sprawie doszło do tzw. nieformalnego wywłaszczenia z prawa własności nieruchomości na cele drogowe. Zważono, że skarżąca nadal ma możność korzystania z działki i dysponowania nią. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie obu decyzji instancyjnych i zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc naruszenie: 1. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na: - nieprzeprowadzeniu czynności mających na celu wyjaśnienie okoliczności czy droga urządzona na działce nr "[...]" jest częścią sieci komunikacyjnej gminy, jest dostępna nie tylko dla właścicieli działek powstałych w wyniku podziału, odbywa się przez nią transport publiczny w efekcie czego organ bezpodstawnie przyjął, że działka nr "[...]" nie została przeznaczona pod drogę publiczną; - niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, tj. nieprzeprowadzeniu dokładnej analizy planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr "[...]" Rady Gminy z dnia "[...]"r., w konsekwencji nieuwzględnienia zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz funkcji jaką zgodnie z zapisami tego planu ma pełnić działka nr "[...]"; - nieprzeprowadzeniu dowodu z decyzji Wójta Gminy o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu Nr "[...]" z dnia "[...]" r., wskazanej w treści przedmiotowej decyzji podziałowej w konsekwencji nieuwzględnienia zapisów tej decyzji oraz funkcji jaką zgodnie z zapisami tej decyzji ma pełnić działka nr "[...]". 2. art. 98 ust. 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, że przejście własności następuje w chwili gdy decyzja podziałowa stała się ostateczna, zaś działka została wydzielona pod drogę publiczną. W uzasadnieniu skargi spółka podniosła m.in., że w powołanym wyroku Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że dla oceny statusu prawnego nieruchomości wydzielonej pod drogę podstawowe znaczenie ma nie jej administracyjna kwalifikacja, ale zasady jej użytkowania oraz dostępność. Zatem drogi połączone z siecią dróg publicznych, a nieprzeznaczone do wyłącznego użytku mieszkańców zamkniętego osiedla, lecz ogólnodostępne, służące nieograniczonej liczbie potencjalnych użytkowników, należy zaliczyć do dróg publicznych. Skarżąca skonstatowała, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest zweryfikowanie czy przedmiotowa działka stanowi drogę służącą wyłącznie właścicielowi działek, czy też ma charakter ogólnodostępny jako ulica będąca elementem układu komunikacyjnego w sieci dróg ogólnodostępnych, niezależnie od kwestii formalnego zaliczenia jej do dróg publicznych. Spółka przekonywała, że za przyjęciem, że działka nr "[...]" przeznaczona została pod drogę publiczną przemawia położenie i kształt działki. Wspólnie z innymi działkami (np. "[...]") w rzeczywistości stanowi ciąg komunikacyjny (oznaczona na aktualnym planie miejscowym jako 05D15/1x6,0/, 08D15/1x6,0/) zapewniający dojazd działkom sąsiednim do drogi publicznej, tj. do ul. "[...]". Przedmiotowa działka ma szerokość umożliwiającą budowę na niej jezdni o parametrach właściwych dla dróg publicznych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Zgodnie z tym rozporządzeniem droga klasy L to droga lokalna, jedna z klas dróg publicznych. Droga klasy D to droga dojazdowa, najniższa z klas dróg publicznych. Przedmiotowa droga spełnia także wymogi techniczne wskazane w planie zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr "[...]" Rady Gminy z dnia "[...]" r. (rozdział II, pkt 9 "Komunikacja", s. 37). W ocenie skarżącej, działka nr "[...]" spełnia wszelkie przesłanki do uznania jej za drogę publiczną, ponieważ jest połączona z siecią dróg publicznych, jest dostępna dla ogółu użytkowników i nie ma możliwości ograniczenia dostępu do drogi na rzecz konkretnych użytkowników. Co więcej zgodnie z aktualnym planem miejscowym przedmiotowa droga ma stanowić połączenie ulicy "[...]" z drogą krajową nr "[...]" poprzez planowaną drogę gminną "[...]", zatem faktycznie ma służyć nieograniczonej liczbie użytkowników co bezwzględnie stanowi o jej publicznym charakterze. Skarżąca nie zgodziła się z organem odwoławczym, że fakt ustanowienia na przedmiotowej działce nr "[...]" służebności gruntowej świadczy o tym, że w niniejszej sprawie podziału nieruchomości nie dokonano na podstawie art. 98 u.g.n. ust. 1. Co istotne, w decyzji podziałowej nie został zastrzeżony warunek określony w art. 99 u.g.n. Wskazała, że analiza planu zagospodarowania przestrzennego Gminy zatwierdzonego uchwałą nr "[...]" Rady Gminy z dnia "[...]" r. nie potwierdza, że w wyniku podziału wydzielono działkę gruntu pod drogę wewnętrzną. Ponadto, w ustaleniach dotyczących obszaru Kr 4 P wskazano, iż na teren należy opracować miejscowy szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego. Natomiast w ustaleniach dotyczących obszaru Kr 5 RP, znajduje się zapis dotyczący zabezpieczenia w planie zagospodarowania dwóch wjazdów od ulicy "[...]" na teren oznaczony Kr 4 P. Podała, że w punkcie 50 planu uregulowane zostały "ustalenia do komunikacji", które w obrębie K., przewidują funkcjonowanie dróg i ulic oznaczonych symbolami: K 1, K 7, K 20, K 22, K 24. Natomiast część graficzna do planu, przedłożona przez Starostę nie przedstawia w/w ustaleń do komunikacji. Nie wskazuje także klasyfikacji i standardów technicznych dróg. Z tego względu, pismem z dnia 24 lipca 2020 r., skarżąca zwróciła uwagę na konieczność przeprowadzenia dowodu z części graficznej planu, która obejmuje ustalenia do komunikacji w obrębie K. Potwierdza to również zapis w pkt III tabeli wskazującej klasyfikację i standardy techniczno-użytkowe układu komunikacyjnego, a mianowicie "układ pomocniczy pokazany na mapie" (rozdział II, pkt 9 "Komunikacja", s. 37). Zasadność wniosku skarżącej wynika także z treści przedmiotowej decyzji podziałowej oraz innych decyzji podziałowych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że z treści decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości wynika, że działka nr "[...]" została wydzielona pod drogę o charakterze wewnętrznym, nie zaś publicznym. Również powołanie przez organ dokonujący zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości art. 93 ust. 3 u.g.n. wskazuje, że działka ta została przeznaczona pod drogę wewnętrzną z zastrzeżeniem warunku ustanowienia odpowiednich służebności dla innych działek. W związku z powyższym wydzielenie przedmiotowej działki pod drogę nie spowodowało naruszenia istoty prawa własności skarżącej. Ponadto, w stosunku do tej samej działki nie mógł mieć równocześnie zastosowania art. 93 ust. 3 oraz art. 98 ust. 1 u.g.n. (stąd też tego przepisu decyzja podziałowa nie powołuje), a sam fakt ustanowienia na drodze służebności gruntowej wyklucza uznanie jej za drogę publiczną. Natomiast zarzuty przedstawione przez skarżącą dotyczą głównie ustaleń zawartych w rozstrzygnięciu decyzji podziałowej Wójta Gminy z "[...]" r., podczas gdy decyzja ta jest ostateczna, albowiem strona nie kwestionowała przyjętego w decyzji podziałowej charakteru wydzielonej działki gruntu jako drogi wewnętrznej, a w konsekwencji w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania nie można ponownie decyzji tej weryfikować czy też ustalać na nowo treść jej rozstrzygnięcia. Zatem nieprzeprowadzenie czynności i niewyjaśnienie okoliczności, które w ocenie skarżącej stanowią naruszenie przepisów postępowania, nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje zatem oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.). Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może więc w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny aktu administracyjnego, który podlegał odrębnemu zaskarżeniu. Zatem kontroli Sądu nie może podlegać w niniejszym postępowaniu decyzja podziałowa, na podstawie której skarżąca domaga się odszkodowania za działkę wydzieloną pod drogę. Organ administracji publicznej, do którego właściwości należy orzekanie w przedmiocie odszkodowania jest związany treścią zawartego w decyzji podziałowej rozstrzygnięcia. O charakterze wydzielonej drogi nie przesądza zatem organ rozstrzygający wniosek o odszkodowanie (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 986/11; wyrok NSA z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 229/13, publ. w CBOSA). W powoływanej przez strony decyzji podziałowej jedynie w uzasadnieniu decyzji, które co do zasady nie ma mocy wiążącej, zawarte zostały stwierdzenia, że działka nr "[...]" przeznaczona jest pod drogę wewnętrzną i należy na niej ustanowić odpowiednie służebności. W decyzji podziałowej nie wymieniono w ogóle art. 98 u.g.n. ani nie informowano o przejściu z mocy prawa własności tej działki na Gminę, co wprawdzie nie przesądza o skutkach tej decyzji, ale wskazuje, że nie jest ona jednoznaczna w swej treści. W konsekwencji strony rozbieżnie interpretują zawarte w decyzji podziałowej ustalenia. Wójt Gminy odpowiadając na wniosek skarżącej o przyznanie odszkodowania, oświadczył (pismo z dnia 19 listopada 2018 r.), że objęta wnioskiem działka stanowi drogę dojazdową wewnętrzną (nie ogólnodostępną) i nie przeszła z mocy prawa na własność Gminy. Gmina nie uznaje swojego prawa do działki objętej wnioskiem. Zgodnie z księgą wieczystą Nr "[...]" skarżąca jest w dalszym ciągu właścicielem działki nr "[...]", która obciążona została nieodpłatnie na czas nieoznaczony służebnością gruntową, na rzecz każdoczesnego właściciela działek nr "[...]", polegającą na prawie przejścia i przejazdu. Należy zaś wskazać, że ustanowienie służebności przechodu i przejazdu świadczy o tym, że przedmiotowe działki nie stanowią drogi ogólnodostępnej, gdyż mogą z niej korzystać tylko osoby uprawnione do służebności. Nie tworzą zatem niezbędnej sieci z drogami publicznymi, w tym sensie, że właściciel może egzekwować to, kto korzysta z dróg wewnętrznych (dojazdowych). Spółka nie jest też pozbawiona prawa majątkowego, za które żąda odszkodowania (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 931/18, wyrok NSA z 15 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2548/12, dostępne w CBOSA). W takiej sytuacji organy orzekające nie miały podstaw do ustalenia odszkodowania, gdyż są związane treścią księgi wieczystej, z której wynika, że własność działki nr "[...]" nie przeszła na Gminę. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 98 ust. 1 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a za te działki gruntu, zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n., przysługuje odszkodowanie. Przejście działek wydzielonych pod drogi publiczne na rzecz podmiotów publicznych jest zatem wywłaszczeniem, które następuje z mocy prawa i z tego względu przysługuje odszkodowanie, które zgodnie z nakazem zawartym w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP musi być odszkodowaniem słusznym. Aby jednak można było mówić o prawie do słusznego odszkodowania zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n. musi zostać spełniona przesłanka z art. 98 ust. 1 tej ustawy, to jest nastąpić przejście prawa własności nieruchomości wydzielonych pod drogi publiczne na rzecz podmiotów w tym przepisie wymienionych. Zatem zasadniczym elementem ustaleń stanu faktycznego sprawy jest czy działka gruntu przeszła na własność samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, z mocy prawa, na skutek wydzielenia jej jako drogi publicznej, z nieruchomości, która podlegała podziałowi. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który skład orzekający podziela, zgodnie z którym o przejściu własności działki z mocy prawa na podstawie art. 98 u.g.n. rozstrzyga sąd powszechny w sprawie o wpis prawa własności w księdze wieczystej, względnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (tak: NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1453/19, publ. w CBOSA). W wyroku z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 815/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Dopiero ujawnienie w księdze wieczystej własności podmiotu publicznoprawnego daje podstawy do powoływania się w obrocie prawnym na zdarzenie przejścia działek z mocy prawa na rzecz gmin" (por. też wyrok NSA z 8 sierpnia 2014 r., sygn. I OSK 1857/14). Także w wyroku z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2398/17 Naczelny Sąd Administracyjny akcentował, że w przypadku sporu co do stanu prawnego działki w sprawie o odszkodowanie organ administracji nie może samodzielnie rozstrzygać tego sporu. Wyjaśnił, że nie można pomijać wpisów w księdze wieczystej dokonywanych na podstawie decyzji podziałowych. Dostrzec należy, że przy wpisaniu działki nr "[...]" do księgi wieczystej musiała być uwzględniona decyzja podziałowa, na podstawie której ustalono stan prawny tej działki. Jeżeli skarżąca nie zgadzała się ze stanowiskiem Gminy co do własności działki to mogła wystąpić z roszczeniem o usunięcie niezgodności w księdze wieczystej, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204). Na zasadzie art. 3 ust. 1 tej ustawy prawo ujawnione w księdze wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Przepis ten wprowadza domniemanie prawne, które jest wzruszalne. Dopóki domniemanie to nie zostanie obalone, to ma charakter wiążący. Zgodnie z art. 234 k.p.c. domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. Z powyższych względów nie zasługiwały na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące braku zebrania i przeprowadzenia przez organy orzekające dowodów mających na celu wyjaśnienie charakteru spornej działki. Nie zmienia tej oceny decyzja o warunkach zabudowy z "[...]" r., powoływana w skardze, a dołączone na żądanie Sądu do akt sprawy, gdyż w żaden sposób nie wynika z tej decyzji, jakoby działka nr "[...]" była przeznaczona pod drogę publiczną. Dodatkowo odnosząc się do powoływanego w uzasadnieniu skargi wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2007 r. w sprawie nr 22531/05 Bugajny i inni przeciwko Polsce, wskazać należy, na co zasadnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 931/18, że wyrok ten nie tworzy prawa i nie wiąże bezwzględnie innych sądów swoim rozstrzygnięciem, a zawiera jedynie wskazówkę interpretacyjną. Poza tym skarżąca jest nadal właścicielem wskazanej działki i nie jest słuszne domaganie się od Gminy odszkodowania za przejście prawa własności. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI