II SA/Ol 693/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję SKO umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy, uznając skarżącego za stronę nieposiadającą interesu prawnego.
Skarżący M.M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy D. z 2007 r. ustalającej warunki zabudowy. SKO uznało, że skarżący nie posiada interesu prawnego, ponieważ jego działka nie sąsiaduje z działką inwestycyjną i nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, stwierdzając, że skarżący wykazał jedynie interes faktyczny, a nie prawny, co uniemożliwia mu legitymację do wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Sprawa dotyczyła skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, która umorzyła postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy D. z 2007 r. ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego i gospodarczego. Wnioskodawcy, w tym skarżący, domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na brak uznania ich za strony postępowania pierwotnego oraz zarzuty dotyczące braku infrastruktury technicznej i dostępu do drogi publicznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze początkowo wszczęło postępowanie, a następnie umorzyło je, uznając, że wnioskodawcy nie wykazali interesu prawnego, gdyż ich działki nie znajdowały się w obszarze oddziaływania inwestycji. Kolegium wyjaśniło, że interes prawny wymaga związku materialnoprawnego, a nie tylko faktycznego zainteresowania wynikiem sprawy. Skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i konstytucyjnych, a także podnosząc, że jego interes prawny wynika z wadliwego sposobu obsługi komunikacyjnej terenu i faktu, że stał się współwłaścicielem drogi, przez którą odbywa się dojazd do działki inwestycyjnej. Wskazał również na wcześniejsze uznanie go za stronę przez Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności jest nadzwyczajne i wymaga od wnioskodawcy posiadania interesu prawnego. Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo ustaliło brak interesu prawnego skarżącego, ponieważ jego działka nie sąsiaduje z działką inwestycyjną i nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji. Sąd wyjaśnił, że przepisy Prawa budowlanego dotyczące obszaru oddziaływania mają zastosowanie na etapie pozwolenia na budowę, a nie decyzji o warunkach zabudowy. Sąd stwierdził również, że sposób realizacji dojazdu przez inwestorów nie stanowi podstawy do wszczęcia postępowania nieważnościowego, a jedynie interes faktyczny. Sąd oddalił również zarzuty dotyczące niepodjęcia przez organ czynności i wniosku o włączenie prokuratora.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie wykaże swojego interesu prawnego wynikającego z obszaru oddziaływania inwestycji.
Uzasadnienie
Status strony w postępowaniu nieważnościowym wymaga wykazania interesu prawnego, który musi mieć związek materialnoprawny z sytuacją prawną wnioskodawcy. Interes faktyczny, wynikający z samego zainteresowania wynikiem sprawy lub potencjalnych uciążliwości, nie jest wystarczający. Obszar oddziaływania inwestycji jest kluczowy dla ustalenia kręgu stron postępowania o warunkach zabudowy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (22)
Główne
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 157 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
u.p.z.p. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 60
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 61
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 1 § 4
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
p.p.s.a. art. 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.s.k.o. art. 2
Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych
u.s.k.o. art. 20
Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych
u.s.k.o. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych
p.b. art. 28 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Nie ma zastosowania do oceny interesu prawnego w postępowaniu o warunki zabudowy.
p.b. art. 3 § 20
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 87
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie wykazał interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o warunkach zabudowy, gdyż jego działka nie sąsiaduje z działką inwestycyjną i nie znajduje się w obszarze jej oddziaływania. Wady w sposobie wykonywania decyzji nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Ocena interesu prawnego w kontekście decyzji o warunkach zabudowy powinna opierać się na przepisach u.p.z.p. i k.p.a., a nie Prawa budowlanego.
Odrzucone argumenty
Skarżący posiadał interes prawny do wszczęcia postępowania nieważnościowego. Kolegium naruszyło przepisy proceduralne i konstytucyjne, nie podejmując wszystkich niezbędnych czynności wyjaśniających. Wcześniejsze uznanie skarżącego za stronę przez Kolegium powinno być wiążące.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest kolejną instancją odwoławczą, ale odrębnym postępowaniem o charakterze nadzwyczajnym. Złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia obliguje organ właściwy do jego rozpatrzenia do ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym to postępowanie wystąpiła strona postępowania, czyli podmiot posiadający interes prawny. Od interesu prawnego dającego prawa strony należy jednak odróżnić interes faktyczny, który nie jest chroniony przez obowiązujące normy prawne. Obszarem oddziaływania budowanego obiektu budowlanego będzie obszar, w stosunku do którego ten obiekt wprowadzi ograniczenia możliwości budowy innych obiektów budowlanych ze względu na wymogi przepisów odnoszące się do zabudowy, a nie ze względu na to, że obiekt wprowadzi jakiekolwiek subiektywne uciążliwości.
Skład orzekający
Beata Jezielska
sprawozdawca
Bogusław Jażdżyk
przewodniczący
Grzegorz Klimek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o warunkach zabudowy, rozróżnienie między interesem prawnym a faktycznym, zakres oddziaływania inwestycji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku interesu prawnego w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym decyzji o warunkach zabudowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje kluczowe zasady dotyczące legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, co jest istotne dla praktyków prawa, choć stan faktyczny nie jest wyjątkowo złożony.
“Kiedy brak interesu prawnego zamyka drzwi do postępowania nieważnościowego?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 693/25 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2025-12-23 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-10-31 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Beata Jezielska /sprawozdawca/ Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/ Grzegorz Klimek Symbol z opisem 6153 Warunki zabudowy terenu Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 572 art.28, art.61a par.1, art.105 par.1, art.157 par.2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Dz.U. 2024 poz 935 art.8, art.151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Dnia 23 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant starszy specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy - oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z 8 lutego 2007 r. Wójt Gminy D., na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz., 717 ze zm., dalej jako: u.p.z.p.), po rozpatrzeniu wniosku E. K. i P. K., ustalił warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz budynku gospodarczego na działce nr (...) w obrębie L., gm. D. Decyzja ta stała się ostateczna. Pismem z 30 grudnia 2024 r. M. K., M. M. i Z. R. złożyli wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w celu uchylenia i stwierdzenia nieważności wymienionych we wniosku decyzji Wójta Gminy D. o ustaleniu warunków zabudowy wydanych po 1999 r. dla nieruchomości z obrębu geodezyjnego L. gmina D., w tym dla działki nr (...), kwestionując brak uznania ich przez organ za strony postępowania zakończonego wydaniem przedmiotowej decyzji. Podnieśli także zarzuty odnośnie do wydanej w sprawie decyzji, wskazując m.in. na brak wyposażenia przedmiotowej działki w urządzenia infrastruktury technicznej spełniające wymogi realizacji obiektów budowlanych wynikających z odrębnych przepisów i aktów prawa miejscowego, a także nieuwzględnienie wymagań ładu przestrzennego, efektywnego gospodarowania przestrzenią oraz walorów ekonomicznych przestrzeni, o których mowa w art. 1 ust. 4 u.p.z.p. oraz podali, że działka nr (...) nie posiada dostępu do drogi publicznej i graniczy z drogą prywatną nr (...) bez prawa przejazdu i przejścia. W związku z tym, zdaniem wnioskodawców, przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zawiadomieniem z 23 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium) poinformowało wnioskodawców o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, a następnie zwróciło się do wnioskodawców o wykazanie ich interesu prawnego w sprawie, wynikającego z prawa własności bądź użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w zasięgu oddziaływania przedmiotowej inwestycji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. K., M. M. i Z. R. wskazali, że są właścicielami działek - odpowiednio - nr (...), nr (...) i nr (...), obręb L., gmina D. Decyzją z 9 lipca 2025 r. Kolegium umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 8 lutego 2007 r. uznając, że wnioskodawcy nie legitymują się interesem prawnym w niniejszej sprawie. Kolegium wyjaśniło, że działki, będące własnością wnioskodawców nie znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr (...) i nie są nawet położone w bliskim sąsiedztwie. W ocenie organu sam fakt zamieszkiwania w tej samej miejscowości nie stanowi automatycznej podstawy do przyjęcia interesu prawnego w niniejszej sprawie. Wskazano, że zakres oddziaływania inwestycji nie wykracza poza granice działki inwestycyjnej. Zatem wnioskodawcy nie wykazali swojego interesu prawnego lub obowiązku w podważeniu mocy prawnej decyzji ze względu na naruszenie ich interesu prawnego i dlatego Kolegium umorzyło postępowanie. Wnioskodawcy wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie art. 8 i art. 87 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 12, art. 61 § 1 i art. 156 - 158 k.p.a. oraz art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych. Wskazali, że brak jest w decyzji kontrargumentów w zakresie nieuwzględnienia wskazywanych przez nich przesłanek uzasadniających posiadanie interesu prawnego. Podnieśli również, że Kolegium bezzasadnie przyjęło, że interes prawny można wywodzić tylko z lokalizacji budynku i jego funkcji, podczas gdy wnioskodawcy swój interes prawny wywodzili z wadliwie ustalonego w decyzji sposobu komunikacji terenu przeznaczonego pod zabudowę. Stwierdzili, że Kolegium "sprzeniewierzyło się ustawowym obowiązkom organu władzy publicznej, co mieści się w kategoriach czynu karalnego", bowiem początkowo zawiadomiono wnioskodawców, że są stronami niniejszego postępowania nieważnościowego i poinformowano o wszczęciu postępowania, następnie zaś wezwano ich do wykazania interesu prawnego i bez przeprowadzenia jakichkolwiek czynności w sprawie stwierdzenia nieważności, umorzono postępowanie. W ocenie wnioskodawców była to celowa manipulacja, która spowodowała dodatkowo wydłużenie postępowania. Wskazali, że w przypadku, gdy podmiot składający żądanie nie ma przymiotu strony, lecz treść żądania uprawdopodabnia wadliwość decyzji administracyjnej, to postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powinno zostać wszczęte z urzędu. Decyzją z 19 września 2025 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję będącą przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wyjaśniło, że w sytuacji, gdy ustalenie, czy osoba wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji ma interes prawny w sprawie wymaga przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego, organ winien wszcząć postępowanie i dopiero wówczas ustalić legitymację wnioskodawcy do wniesienia wniosku. Kolegium wskazało, że w sprawach o wydanie decyzji o warunkach zabudowy stroną są właściciele bądź użytkownicy sąsiednich nieruchomości, znajdujący się w obszarze oddziaływania inwestycji, zaś obszar oddziaływania jest uzależniony od rodzaju inwestycji. W przypadku inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego obszar oddziaływania ogranicza się do bezpośredniego sąsiedztwa. Podano, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego, gdyż należące do nich działki nie znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie działki, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności. Wskazano, że od granicy działki nr (...) do granicy najbliżej położonej działki wnioskodawców o nr (...) jest w linii prostej ponad 274 m. Wskazano, że podnoszona przez wnioskodawców okoliczność, że dojazd do działki stanowiącej teren inwestycji odbywa się przez działkę zlokalizowaną bezpośrednio przy należących do nich działkach może stanowić jedynie o ich interesie faktycznym, co nie daje podstawy do uznania ich za strony tego postępowania. Wyjaśniono, że nie ma przepisu prawa, mającego wpływ na sytuację prawną wnioskodawców, co w konsekwencji uniemożliwia wydanie orzeczenia co do meritum sprawy, choćby nawet wniosek zawierał trafną argumentację merytoryczną. M. M. (dalej jako: skarżący) wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z 9 lipca 2025 r., a także nadanie skarżącemu, a pośrednio pozostałym wnioskodawcom, statusu strony mającej interes prawny w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, a także zobowiązanie Kolegium do wykonywania ustawowych obowiązków w zakresie pełnienia funkcji organu wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego w zakresie ochrony praworządności. Jednocześnie skarżący wniósł o usunięcie z obrotu prawnego decyzji z 8 lutego 2007 r. ze względu na brak dostępu do drogi publicznej, co stanowi przesłankę konfliktu interesów między współwłaścicielami działki nr (...) a współwłaścicielami drogi - działki nr (...), m.in. skarżącego, który stał się współwłaścicielem drogi nr (...) od 9 września 2025 r. Skarżący zawnioskował również o włączenie do sprawy Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Białymstoku. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący zarzucił naruszenie art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 12, art. 61 § 1 i art. 156-158 k.p.a. oraz art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych; niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy wniosku z 30 grudnia 2024 r. mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes wnioskodawców. Skarżący podkreślił brak kontrargumentów organu odnośnie do nieuwzględnienia powołanych przez wnioskodawców przesłanek uzasadniających posiadanie przez nich legitymacji jako strony mającej interes prawny, a także zgodności skarżonej decyzji o warunkach zabudowy z przepisami prawa. Podniósł, że organ bezzasadnie przyjął, że interes prawny skarżącego dotyczy wyłącznie lokalizacji budynku i jego funkcji, gdyż swój interes prawny skarżący wyprowadza z wadliwego sposobu obsługi komunikacyjnej terenu przeznaczonego pod zabudowę i faktycznie eksploatowanego budynku mieszkalnego na działce nr (...). Ponadto zarzucił, że wcześniej Kolegium uznało skarżącego za stronę postępowania nieważnościowego, co potwierdziło w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 23 kwietnia 2025 r. Skarżący wskazał, że nie można badać legitymacji procesowej do inicjowania postępowania nieważnościowego według przepisów obowiązujących na dzień wydania decyzji w postępowaniu zwykłym, gdyż czym innym jest badanie legitymacji procesowej strony w postępowaniu nieważnościowym, a czym innym legalności decyzji i jej prawidłowości. Skarżący wskazał, że w sprawach pozwolenia na budowę normą prawną wyznaczającą interes prawny jest art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, a dla ustalenia obszaru oddziaływania obiektu podstawą jest art. 3 pkt 20 ustawy Prawo budowlane. Skarżący zarzucił przekroczenie ustawowych uprawnień przez organ przez fakt odwoływania się do licznych orzeczeń sądów administracyjnych oraz naruszenie art. 7 i art. 8 Konstytucji RP, zgodnie z którymi organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio. Wskazał również, że 9 września 2025 r. nabył udział w działce nr (...), obręb L., gmina D. Podniósł, że pozostawanie w obrocie prawnym kwestionowanej decyzji z 8 lutego 2007 r. łamie zasady współżycia społecznego i godzi w interes społeczny, gdyż bezprawne korzystanie przez właścicieli działki nr (...) z działki nr (...) ulokowanej od strony wypoczynkowej nieruchomości skarżącego rodzi nie tylko szkody poprzez immisje hałasu i kurzu, ale także poprzez bezprawne korzystanie z rzeczy, której jest współwłaścicielem, tj. działki nr (...). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 23 grudnia 2025 r. skarżący wskazał, że w tej sprawie występuje szkoda i interes osób trzecich, gdyż dokonano usypania nasypu pod drogę na działce nr (...) i podniesiono grunt o ponad metr. Ponadto skarżący podał, że inwestorzy nie mają ustanowionej żadnej służebności przejazdu i jeżdżą przez działki nielegalnie. Wyjaśnił także, że do drogi publicznej można dojechać przez działkę nr (...) lub nr (...), a wówczas przejazd nie odbywałby się przez część wypoczynkową, jednakże inwestorzy zakłócają spokój dotychczasowych mieszkańców, naruszając wszystkie przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Podnieść należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest kolejną instancją odwoławczą, ale odrębnym postępowaniem o charakterze nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest wyłącznie zbadanie czy w sprawie zaistniały określone przesłanki nieważnościowe. Jednakże postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym na wniosek wymaga od organu w pierwszej kolejności ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym to postępowanie wystąpiła strona postępowania, czyli podmiot posiadający interes prawny. Zatem złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia obliguje organ właściwy do jego rozpatrzenia do ustalenia, czy pod względem podmiotowym taki wniosek kwalifikuje się do merytorycznego rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 k.p.a. Jeżeli z oczywistych względów na etapie wstępnego rozpoznania wniosku wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji powinien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, powinien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony. W tym drugim przypadku decyzja zapada na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 maja 2025 r. (sygn. akt I OSK 1743/24, dostępny w CBOSA) przy interpretacji pojęcia "strony" postępowania nieważnościowego należy wziąć pod uwagę taką interpretację art. 28 k.p.a., która nie utożsamia zakresu pojęcia strony postępowania o stwierdzenie nieważności z pojęciem strony postępowania "zwykłego" prowadzącego do wydania badanej decyzji. Stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności są zatem nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem podmiot występujący z wnioskiem o wszczęcie postępowania - każdego, zwykłego czy nadzorczego - musi legitymować się interesem prawnym. Stwierdzenie istnienia takiego interesu wymaga zaistnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Od interesu prawnego dającego prawa strony należy jednak odróżnić interes faktyczny, który nie jest chroniony przez obowiązujące normy prawne. W przypadku interesu faktycznego dany podmiot jest bezpośrednio zainteresowany korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu. Interes faktyczny w postępowaniu administracyjnym może mieć więc każdy, kto ze względu na swoją rzeczywistą sytuację lub subiektywne przekonanie, jest zainteresowany rozstrzygnięciem danej sprawy administracyjnej. Podkreślić należy, że status strony w postępowaniu wyznaczają właściwe przepisy. W przypadku decyzji o warunkach zabudowy co do zasady stroną są: inwestor (wnioskodawca) oraz właściciel terenu, do którego mają się odnosić warunki zabudowy, jeżeli w danym przypadku on sam nie jest wnioskodawcą. Stronami tego postępowania mogą być również właściciele i użytkownicy wieczyści działek sąsiednich oraz, w zależności od okoliczności, właściciele i użytkownicy wieczyści działek nie sąsiadujących bezpośrednio z terenem planowanej inwestycji. O interesie prawnym tych ostatnich przesądza jednak, co do zasady, zasięg oddziaływania danej inwestycji na nieruchomości sąsiednie oraz stopień jej uciążliwości dla tych nieruchomości (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 23 października 2024r., sygn. II SA/Kr 1028/24, wyrok WSA w Warszawie z 24 stycznia 2017 r., sygn. IV SA/Wa 2802/16; wyrok WSA w Poznaniu z 19 kwietnia 2017 r., sygn. II SA/Po 842/16, dostępne w CBOSA). Należy podnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II OSK 2013/22, dostępny w CBOSA) wskazał, że obszarem oddziaływania budowanego obiektu budowlanego będzie obszar, w stosunku do którego ten obiekt wprowadzi ograniczenia możliwości budowy innych obiektów budowlanych ze względu na wymogi przepisów odnoszące się do zabudowy, a nie ze względu na to, że obiekt wprowadzi jakiekolwiek subiektywne uciążliwości. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo uznało, że skarżący nie posiada przymiotu strony, gdyż jego działka nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji. Należąca do niego działka ani nie sąsiaduje z działką, dla której ustalono warunki zabudowy kwestionowaną decyzją, ani nie znajduje się w bliskim sąsiedztwie tej działki. Przy czym skarżącemu wyjaśnić należy, że niezasadne jest powoływanie się przez niego na przepis art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego. Skoro bowiem przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności jest decyzja o warunkach zabudowy, to ustalenie kręgu stron nie może odbywać się w oparciu o przepisy Prawa budowlanego, bo te mają zastosowanie dopiero na etapie decyzji o pozwoleniu na budowę. Słusznie zatem Kolegium dokonało oceny interesu prawnego w kontekście art. 28 k.p.a. w powiązaniu ze stosownymi przepisami u.p.z.p. Natomiast odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że jego interes prawny wynika z tego, że inwestorzy niewłaściwie – w ocenie skarżącego – realizują uprawnienia wynikające z decyzji o warunkach zabudowy, dotyczące dojazdu do nieruchomości należy podkreślić, że okoliczność ta nie może nie tylko stanowić podstawy do wywiedzenia interesu prawnego skarżącego, ale w ogóle do prowadzenia postępowania nieważnościowego. Ewentualną podstawę do zastosowania trybu nieważnościowego mogą bowiem stanowić wyłącznie wady tkwiące w samej decyzji, a nie sposób jej wykonywania. Ponadto należy zauważyć, że sam skarżący przyznał na rozprawie przed tutejszym Sądem, że dojazd z działki inwestorów do drogi publicznej może odbywać się nie tylko poprzez działkę nr (...) (sąsiadującą z działką skarżącego), ale także poprzez działkę nr (...). Zatem fakt, że inwestorzy realizują dojazd do swojej działki przez działkę położoną bezpośrednio przy działce skarżącego (obecnie także stanowiącej jego współwłasność), świadczy jedynie o posiadanym przez skarżącego interesie faktycznym, a nie prawnym. Jak wskazano jednak wyżej interes faktyczny nie stanowi podstawy do przyznania skarżącemu legitymacji strony w postępowaniu nieważnościowym. Skoro zatem wniosek skarżącego nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie, zasadnie Kolegium zastosowało przepis art. 105 § 1 k.p.a. i umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe. Wyjaśnić przy tym należy, że okoliczność wszczęcia postępowania nieważnościowego przez Kolegium nie świadczy o tym, że skarżący został uznany za stronę postępowania. Należy bowiem wyjaśnić, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności nie powoduje automatycznie wszczęcia tego postępowania, jedynie inicjuje jedynie czynności wyjaśniające, które w tej fazie nie mogą jeszcze obejmować badania, czy przyczyny nieważności rzeczywiście miały miejsce, lecz dotyczą wyłącznie formalnej dopuszczalności wniosku, w tym ustalenia istnienia po stronie wnioskodawcy przymiotu strony. Jak wskazano wyżej postępowanie to kończy się wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy warunki te nie są spełnione już na etapie wstępnego badania wniosku, a w sytuacji, gdy ustalenia z zakresu przymiotu strony wnioskodawcy wymagają przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego, właściwy organ powinien wszcząć postępowanie nieważnościowe, co stwarza możliwość do szczegółowego badania legitymacji strony wnioskodawcy, której oceny dokonuje się na gruncie konkretnej sprawy. Zatem okoliczność, że postępowanie nieważnosciowe zostało wszczęte nie oznacza - wbrew twierdzeniu skarżącego - że został on uznany za stronę postępowania. Postępowanie nieważnosciowe zostało bowiem umorzone właśnie z uwagi na brak legitymacji prawnej skarżącego. Natomiast okoliczność, że Kolegium nie znalazło podstaw do wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym z urzędu nie może uzasadniać uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny jest bowiem upoważniony wyłącznie do oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a nie do kontroli działalności Kolegium jako organu administracji. Sąd nie podziela także zarzutów skargi co do niepodjęcia przez Kolegium wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Jak wskazano wyżej Kolegium przeprowadziło prawidłowe postępowanie w zakresie ustalenia interesu prawnego skarżącego. Skoro zaś zaistniała podstawa do umorzenia postępowania z powodu braku interesu prawnego po stronie skarżącego, to Kolegium nie miało obowiązku prowadzenia żadnych innych czynności wyjaśniających. Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącego o włączenie do sprawy prokuratora należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie posiada takich uprawnień. Stosownie do treści art. 8 p.p.s.a. prokurator może wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. Zatem to prokurator, a nie sąd administracyjny, decyduje o ewentualnym przystąpieniu do sprawy toczącej się w sądzie administracyjnym. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI