II SA/Ol 685/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2020-11-03
NSAtransportoweWysokawsa
transport drogowykara pieniężnaustawa SENTzgłoszenie SENTaktualizacja danychwłaściwość organupostępowanie administracyjnekontrola skarbowaWSA Olsztyn

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o karze pieniężnej za błąd w zgłoszeniu SENT, uznając wadliwość postępowania organów w kwestii właściwości miejscowej.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na spółkę za błąd w zgłoszeniu SENT. Po serii decyzji i postanowień, w tym sporu o właściwość organu odwoławczego, WSA w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Szefa KAS rozstrzygające spór o właściwość. Sąd uznał, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a kwestia właściwości organu odwoławczego jest kluczowa dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy.

Sprawa dotyczyła nałożenia kary pieniężnej na D. F. Spółkę A za niewykonanie obowiązku niezwłocznej aktualizacji danych w zgłoszeniu SENT, co skutkowało błędami w polu numeru zezwolenia drogowego oraz daty rozpoczęcia przewozu. Po decyzji organu I instancji i odwołaniu, powstał spór o właściwość miejscową organu odwoławczego, który został rozstrzygnięty przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na korzyść Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. WSA w Olsztynie pierwotnie uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Szefa KAS, uznając naruszenie przepisów o właściwości miejscowej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, wskazując na braki w uzasadnieniu dotyczące kontroli sądowej postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Olsztynie, związany wykładnią NSA, ponownie uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Szefa KAS. Sąd uznał, że postanowienie rozstrzygające spór o właściwość zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a możliwość sądowej kontroli takich postanowień jest dopuszczalna, mimo braku odrębnych środków zaskarżenia. Sąd podkreślił, że właściwość organu wynika z ustawy, a nie z rozstrzygnięcia organu administracji, i że wadliwe wskazanie organu właściwego prowadzi do nieważności decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienie rozstrzygające spór o właściwość podlega kontroli sądu administracyjnego w ramach kontroli aktu kończącego postępowanie, nawet jeśli nie podlega odrębnemu zaskarżeniu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wadliwe postanowienie rozstrzygające spór o właściwość prowadzi do naruszenia przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a jego kontrola jest niezbędna dla zapewnienia zgodności z prawem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

ustawa SENT art. 24 § 1 pkt 1

Ustawa o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów

Pomocnicze

ustawa SENT art. 6 § ust. 3

Ustawa o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów

ustawa SENT art. 8 § ust. 1

Ustawa o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów

ustawa SENT art. 26 § ust. 1, 2 i 5

Ustawa o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów

ustawa SENT art. 24 § ust. 3

Ustawa o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów

O.p. art. 19

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 221a § § 2

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 247 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 190

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15 zzs4 § ust. 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów o właściwości miejscowej przez organ odwoławczy i Szefa KAS. Możliwość sądowej kontroli postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość.

Odrzucone argumenty

Argumenty strony skarżącej dotyczące merytorycznej zasadności nałożenia kary pieniężnej (niebadane przez sąd).

Godne uwagi sformułowania

Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Właściwość organu orzekającego nie zależy od uznania organów administracji publicznej, ale musi mieć oparcie w przepisach prawa. Wydanie zaś decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi kwalifikowane naruszenie prawa. Postanowienie rozstrzygające spór o właściwość nie ma samodzielnego charakteru i jest podporządkowane celowi ogólnego postępowania administracyjnego. Właściwość organu określa przepis ustawy, a nie orzeczenie organu.

Skład orzekający

Tadeusz Lipiński

przewodniczący sprawozdawca

Adam Matuszak

sędzia

Piotr Chybicki

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie możliwości sądowej kontroli postanowień rozstrzygających spory o właściwość oraz konsekwencji naruszenia przepisów o właściwości miejscowej w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji sporu o właściwość organu odwoławczego w kontekście ustawy SENT, ale zasady dotyczące kontroli postanowień o właściwości mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej - właściwości organów, która ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego przebiegu postępowania administracyjnego i może wpływać na wynik sprawy. Analiza sądowej kontroli postanowień o właściwości jest istotna dla praktyków.

Właściwość organu kluczowa: WSA uchyla decyzję z powodu błędów proceduralnych w ustalaniu właściwości.

Sektor

transportowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 685/20 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2020-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Adam Matuszak
Piotr Chybicki
Tadeusz Lipiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 328/21 - Wyrok NSA z 2021-09-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 19
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi D. F. Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za brak aktualizacji zgłoszenia SENT I. uchyla zaskarżoną decyzję ; II. uchyla postanowienie z "[...]", nr "[...]"; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę "[...]" zł ("[...]" zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z "[...]" Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego, działając na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 26 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie, monitorowania drogowego przewozu towarów (Dz. U. z 2017 r. poz. 708 ze zm., dalej jako: "ustawa SENT") nałożył na D. F. (dalej jako: "skarżący", "spółka") karę pieniężną w wysokości 10 000 zł za niewykonanie obowiązku niezwłocznej aktualizacji danych zawartych w zgłoszeniu, w takim zakresie, w jakim przewoźnik był obowiązany do ich zgłoszenia.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że 12 sierpnia 2017 r. podczas kontroli kierujący przedstawił numer referencyjny, jednak po wygenerowaniu formularza przewozu towarów rejestrowanych i sprawdzeniu zgłoszenia, stwierdzono niezgodność w polu numer zezwolenia drogowego oraz brak uzupełnienia pól miejsce załadunku towaru i planowana data rozpoczęcia przewozu.
Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
Odwołanie to Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w A przekazał do rozpoznania Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w B, wskazując na kształtującą się linię orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych uznającą właściwość organu odwoławczego w sprawach kar pieniężnych objętych ustawą SENT według siedziby kontrolowanego.
W dniu 15 stycznia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B wystąpił do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o rozstrzygnięcie sporu w zakresie właściwości miejscowej organu odwoławczego, powołując się na przeciwne stanowisko judykatury.
Postanowieniem z "[...]" Szef Krajowej Administracji Skarbowej wskazał jako właściwego Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.
Uznał, że w sprawie ma wprost zastosowanie art. 221a § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku wydania w pierwszej instancji przez naczelnika urzędu celno-skarbowego decyzji innej niż decyzja, o której mowa w § 1, odwołanie od tej decyzji służy do dyrektora izby administracji skarbowej właściwego dla kontrolowanego w dniu zakończenia postępowania podatkowego.
Decyzją z "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nie ma podstaw, żeby uznać, iż skarżący nie dokonał obowiązku niezwłocznego zaktualizowania danych zawartych w zgłoszeniu SENT z innej przyczyny, aniżeli nieumyślny błąd. Jednak w sprawie brak jest przesłanek wypełniających klauzulę "ważnego interesu przewoźnika" oraz "interesu publicznego", zatem odstąpienie od nałożenia na skarżącego kary pieniężnej nie jest możliwe.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca spółka wniosła o uchylenie powyższej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów:
1/ prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 3 ustawy SENT, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżący w ogóle nie dokonał obowiązku niezwłocznej aktualizacji danych zawartych w zgłoszeniu, podczas gdy dane te zostały przez skarżącego wprowadzone, ale na skutek niezamierzonej omyłki błędnie, co doprowadziło do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł, pomimo braku spełnienia przesłanki, o której mowa w powołanych przepisach;
2/ postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania w postaci art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci zeznań rocznych za lata 2017-2018., poprzez uznanie, że skarżący posiada dobrą sytuację finansową, podczas gdy prawidłowa ocena powyższego dowodu powinna doprowadzić do wniosku przeciwnego, albowiem skarżący posiadał znaczny spadek dochodu w 2018 w stosunku do 2017 r., tj. z 76.714,94 zł do 2.516,25 zł, co winno doprowadzić do przekonania, że nałożenie kary na skarżącego rażąco narusza jego ważny interes, co stanowi przesłankę do odstąpienia od nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej na podstawie art. 24 ust. 3 ustawy SENT;
3/ postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania w postaci art. 121, 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że przyczyna powstania stwierdzonych naruszeń nie stanowi podstawy do odstąpienia od nałożenia sankcji określonych w ustawie SENT, podczas gdy w realiach sprawy uchybienie skarżącego polegało jedynie na niezamierzonej omyłce pisarskiej, wynikającej z nieznajomości nowowprowadzonych przepisów, o czym skarżący pisał w wyjaśnieniach z dnia 14 listopada 2017 r., co stanowiło oczywiste naruszenie zasady zaufania obywateli do Państwa, poprzez obciążenie skarżącego dotkliwą sankcją, w sytuacji, gdy na gruncie powołanej zasady organ winien jedynie udzielić stronie informacji i wyjaśnień o przepisach prawa i wezwać do sprostowania błędu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 20 lutego 2020 r. (sygn. akt II SA/Ol 1003/19) uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z "[...]".
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej. Postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, wydane na podstawie art. 19 § 1 pkt 8 i § 2 O.p. miało wiążący charakter dla organów pozostających w sporze, tym samym organ odwoławczy nie mógł się uchylić od rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji. Jednak powyższe nie wyłącza możliwości kontroli legalności przedmiotowego postanowienia przez sąd administracyjny z mocy art. 135 p.p.s.a. Właściwość organu orzekającego nie zależy od uznania organów administracji publicznej, ale musi mieć oparcie w przepisach prawa. Wydanie zaś decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi kwalifikowane naruszenie prawa (art. 247 § 1 pkt 1 O.p.), powodujące co do zasady nieważność decyzji. Sąd stwierdził, że postanowienie szefa Krajowej Administracji Skarbowej wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na załatwienie sprawy, gdyż stanowisko wyrażone w tym postanowieniu oparte zostało na błędnej wykładni przepisów ustawy O.p. i pomija zupełnie treść art. 26 ust. 2 ustawy SENT. Powołano się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2019 r. (sygn. akt II GSK 2050/18), który przesądził, że organem odwoławczym od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego nakładającej karę pieniężną, jest dyrektor izby administracji skarbowej właściwy ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego, a stanowisko to zostało utrwalone w orzecznictwie NSA.
Wyrokiem z 1 lipca 2020 r. (sygn. akt II GSK 440/20) Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną wniesioną przez organ odwoławczy, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania .
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a.
NSA zgodził się z sądem I instancji, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest już stanowisko, zgodnie którym w sprawach dotyczących wymierzenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy SENT, organem odwoławczym od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego właściwego dla miejsca kontroli przewozu towarów, jest dyrektor izby administracji skarbowej właściwy ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego (por. wyroki NSA z 26 lutego 2019 r. sygn. akt II GSK 2050/18, z 11 lipca 2019 r. sygn. akt II GSK 464/19, z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II GSK 896/19). Jednakże w ocenie NSA sąd I instancji pominął kwestię kompetencji WSA do kontrolowania legalności postanowienia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej wskazującego organ właściwy do rozpoznania odwołania, ograniczając się do stwierdzenia, że taka kontrola jest możliwa. Brak uargumentowania trafności poglądu, że Sąd miał w tej sprawie kompetencje do rozstrzygania kwestii właściwości organu stanowi istotny deficyt uzasadnienia, gdyż sąd powinien szczegółowo uzasadnić dlaczego możliwa jest kontrola rozstrzygnięcia Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, mimo iż to rozstrzygnięcie nie podlega zaskarżeniu.
NSA nie jest w stanie skontrolować legalności rozstrzygnięcia poprzez prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji i argumentów, które spowodowały takie, a nie inne rozpoznanie sprawy, a zagadnienie to jest sporne w doktrynie i orzecznictwie.
WSA przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zobowiązany został do uwzględnienia powyższego stanowiska i ponownego dokonania szczegółowej analizy kwestii dotyczącej możliwości sądowej kontroli postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość. Dokonanie tej analizy, uwzględniające poglądy doktryny i orzecznictwa, powinno być szeroko uzasadnione.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę Sąd uznał, że jest ona zasadna, chociaż rozstrzygnięcie to ponownie zostało wydane z innych powodów niż wskazane w skardze.
Należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 poz. 1842 ze zm.), wobec uznania rozpoznania sprawy za konieczne w związku z koniecznością odwołania zaplanowanej rozprawy z uwagi na zaistnienie sytuacji szczególnej związanej z intensyfikacją rozwoju epidemii Covid-19.
W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba, że niniejsza sprawa była przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 1 lipca 2020 r. (sygn. akt II GSK 440/20), uchylił wyrok WSA w Olsztynie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie zaś z art. 190 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawę przekazano pozostaje związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie (zob. A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).
Sąd rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II GSK 808/09). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z tych okoliczności, dlatego też WSA związany był wytycznymi zawartymi w powołanym wyżej wyroku.
Przede wszystkim podnieść należy, że NSA w wyroku jednoznacznie przesądził, że w sprawach dotyczących wymierzenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy SENT, organem odwoławczym od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego właściwego dla miejsca kontroli przewozu towarów, jest dyrektor izby administracji skarbowej właściwy ze względu na siedzibę naczelnika urzędu celno-skarbowego. Tym samym Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest tą wykładnią prawa związany a kwestia ta, jako już rozstrzygnięta, nie wymaga uzasadnienia.
Uzasadnienia wymaga natomiast możliwość sądowej kontroli postanowienia organu rozstrzygającego spór o właściwość.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przesłanką zastosowania unormowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. jest zatem stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 2660/18, dostępne w CBOSA).
W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zaistniał spór o właściwość miejscową między Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w A a Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w B, rozstrzygnięty postanowieniem Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z "[...]", który uznał, że odwołanie od decyzji powinno być rozpoznane przez dyrektora izby administracji skarbowej właściwego dla kontrolowanego, tj. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.
W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, co wskazano wyżej, nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie to jest merytorycznie błędne. Jednakże przepisy O.p. nie przewidują żadnych środków zaskarżenia takiego postanowienia w toku postępowania przed organami administracyjnymi. Nie ma w związku z tym także możliwości jego zaskarżenia do sądu administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że zagadnienie dotyczące możliwości kontroli i uchylenia przez Sąd postanowienia rozstrzygającego spór kompetencyjny, jest dyskusyjne w doktrynie i orzecznictwie. W wyroku z 13 sierpnia 2014 r. (sygn. akt II FSK 1968/12) NSA stwierdził, że wyłączona jest możliwość kontroli legalności postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość, gdyż w przeciwnym wypadku doprowadziłoby to do sytuacji, w której pozbawia się znaczenia prawnego instytucji wprowadzonej do systemu prawa przez ustawodawcę. Niezależnie bowiem od tego, jakie działanie podjąłby w sprawie organ, który wadliwie wyznaczony został jako właściwy do załatwienia sprawy, jego działanie doprowadziłoby do nieważności postępowania, gdyż decyzja wydana z naruszeniem postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość jest nieważna (art. 247 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w wyroku z 4 stycznia 2006 r. (sygn. akt I FSK 394/05) przyjęto odmienne stanowisko i wskazano, że również w doktrynie prezentowane są poglądy dopuszczające możliwość sądowej kontroli postanowień rozstrzygających spory o właściwość (por. Kmieciak Zbigniew, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007/4/31-44; Gajewski Sebastian, Tryb i forma rozstrzygania sporów o właściwość na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego oraz jego sądowoadministracyjna kontrola, PPP 2016/11/69-81).
Przede wszystkim należy zauważyć, że postępowanie dotyczące sporu o właściwość nie ma samodzielnego charakteru i jest podporządkowane celowi ogólnego postępowania administracyjnego, tj. rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej w sposób zgodny z prawem. Istotą tego postępowania jest wiążące wskazanie organu administracji publicznej właściwego do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, które ma formę procesową postanowienia. Postępowanie dotyczące rozstrzygania sporów o właściwość ma zatem charakter postępowania wpadkowego w toku ogólnego postępowania administracyjnego. Jednakże okoliczność, że wyłączona jest odrębna sądowa kontrola postanowień rozstrzygających spory o właściwość nie może pozbawiać – zdaniem Sądu - możliwości weryfikacji tych postanowień w trybie sądowoadministracyjnym w przypadku kontroli orzeczeń kończących postępowanie, w których takie postanowienie zapadło. W związku z tym skład orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w zarówno w wyroku NSA z 4 stycznia 2006 r., jak i późniejszych poglądach doktryny.
Wskazano w nich, że przyjęcie poglądu niedopuszczającego możliwości kontroli i ewentualnego uchylenia postanowienia rozstrzygającego spór o właściwość doprowadziłoby do zmiany uregulowanej ustawowo właściwości organów, co jest sprzeczne z zasadami stanowienia prawa. Wadliwe wskazanie organu właściwego prowadziłoby de facto do zmiany przepisu ustawy, określającego właściwość rzeczową i miejscową. Brak jest zaś przepisu rangi ustawowej, który nadawałby takiemu rozstrzygnięciu moc powszechnie wiążącą i dlatego należy uznać, że wiąże on jedynie organ lub organy pozostające w sporze. Wprawdzie rzeczywiście powołany wyrok NSA z 4 stycznia 2006 r. został wydany w innym stanie prawnym, w którym rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie przybierało formy postanowienia, ale nie zmienia to jednak ogólnej zasady wyrażonej w tym wyroku, że właściwość organu określa przepis ustawy, a nie orzeczenie organu. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do sytuacji, w której w analogicznych stanach faktycznych orzekałyby zupełnie różne organy administracji, w zależności od tego, czy w danej sprawie zaistniałby spór kompetencyjny, czy też nie.
W skrajnym przypadku brak możliwości uchylenia oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie sporu kompetencyjnego mógłby doprowadzić do sytuacji, w której w sprawie administracyjnej orzekałby organ zajmujący się sprawami z zupełnie innej dziedziny, niż ta, która została mu przekazana. Ponadto w przypadku zaskarżenia aktu kończącego postępowanie, w którym zapadło rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, Sąd nie mógłby kontrolować kwestii zachowania właściwości przez organ stosownie do przepisów prawa, a wyłącznie badać, czy została zachowana właściwość organu stosownie do podjętego rozstrzygnięcia organu w sprawie sporu kompetencyjnego.
Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę uchylenia decyzji przez sąd, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei nieuchylenie wadliwego rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez Sąd prowadziłoby do naruszenia art. 19 O.p. Organ administracji orzekający w sprawie ponownie i będąc związany orzeczeniem Sądu, musiałby jednocześnie orzekać wbrew postanowieniom tego przepisu. W związku z tym Sąd nie podziela stanowiska zawartego w wyroku NSA z 13 sierpnia 2014 r. (sygn. akt II FSK 1968/12), w którym stwierdzono że rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest problemem wewnątrzadministracyjnym, a przyjęcie możliwości braku związania Sądu takim rozstrzygnięciem prowadziłoby do pozbawienia znaczenia prawnego instytucji rozstrzygania sporu kompetencyjnego. Należy jednak zauważyć, że wyrok ten zapadł w sprawie skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji, a zatem ze skargi na decyzję wydaną w jednym z trybów nadzwyczajnych. Stanowisko NSA zawarte w tym wyroku, wykluczające możliwość braku związania Sądu postanowieniem w sprawie sporu kompetencyjnego w postępowaniu nadzwyczajnym, zdaje się potwierdzać tezę, że niezbędne jest uchylenie takiego postanowienia, jeżeli okaże się wadliwe w trybie kontroli sądowadministracyjnej aktu zapadłego w trybie zwyczajnym.
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z "[...]", gdyż zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z tym odwołanie musi zostać rozpoznane przez właściwy miejscowo organ odwoławczy. Z tego względu Sąd nie mógł odnieść się do podniesionych w skardze zarzutów merytorycznych, gdyż byłoby to przedwczesne na tym etapie postępowania.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej rozstrzygające spór o właściwość.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a..

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI