II SA/Ol 666/22

II SA/Ol 666/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący sprawozdawca/
Bogusław Jażdżyk
Ewa Osipuk
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 535/23 - Wyrok NSA z 2024-03-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art.8 ust.1 i ust.3-4, art.38 ust.1 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art.145 par.1 pkt 5, art.151 par.1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Z przedstawionych Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że ostateczną decyzją z 7 czerwca 2021 r. Prezydent Miasta Elbląga (dalej jako: organ lub organ I instancji) przyznał W. Z. (dalej jako: wnioskodawca, strona, skarżący) prawo do zasiłku okresowego od 1 czerwca 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r., w wysokości 350,50 zł miesięcznie.
Postanowieniem z 8 października 2021 r. organ wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ww. decyzją, wobec ujawnienia okoliczności istotnych dla sprawy ustalenia uprawnień do zasiłku okresowego nie znanych organowi w dacie wydania decyzji.
Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania organ, decyzją z 27 kwietnia 2022 r., uchylił w całości własną decyzję z dnia 7 czerwca 2021 r. w przedmiocie przyznania stronie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego od 1 czerwca do 31 sierpnia 2021 r. oraz odmówił mu przyznania przedmiotowego świadczenia na ten okres, z uwagi na przekroczenie przez stronę ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
W odwołaniu od wymiennej decyzji W. Z. zarzucał, że do jego dochodu błędnie została wliczona pomoc, którą otrzymuje od rodziny, gdyż są to środki przeznaczone na jedzenie. Ponadto podniósł, że ustalenia dotyczące prowadzenia przez niego działalności gospodarczej zostały dokonane na podstawie nieprawdziwych donosów złośliwych sąsiadów, składanych w celu uniemożliwienia stronie uzyskania pomocy społecznej.
Decyzją z 11 lipca 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: Kolegium, organ odwoławczy lub w skrócie SKO) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium szczegółowo opisało przebieg postępowania, w którym organ I instancji zweryfikował okoliczności dotyczące całokształtu sytuacji dochodowej i bytowej strony oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Z ustaleń organu wynika, iż dochód strony za czerwiec 2021 r. (tj. miesiąc złożenia wniosku o zasiłek okresowy) wyniósł 839 zł -
w postaci pomocy finansowej od rodziny. Natomiast w okresie lipiec - sierpień 2021 r. dochód ten wynosił 968,57 zł (w jego skład wchodziła bowiem nie tylko pomoc finansowa od rodziny ale także kwota wyegzekwowana przez komornika sądowego). Kwoty te przekraczają kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku okresowego, które wynosiło w tym czasie dla osoby samotnie gospodarującej 701, 00 zł.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił argumentację organu
I instancji odnośnie do zasadności wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oraz uchylenia (po wznowieniu postępowania) decyzji ostatecznej przyznającej stronie przedmiotowe świadczenie a także odmowy jego przyznania na okres objęty decyzją ostateczną. Kolegium wskazało, że ujawnione na etapie wznowionego postępowania okoliczności, związane z regularnym uzyskiwaniem przez skarżącego pomocy finansowej ze strony rodziny pozwalają uznać za uzasadnione stanowisko organu, który stwierdził, iż w pierwotnie prowadzonym postępowaniu wnioskodawca przedstawił nieprawdziwe informacje w zakresie swojej sytuacji dochodowej. Do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej podlegają wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, co oznacza, że do dochodu wlicza się także pomoc rodziny polegającą na opłacaniu przez matkę
i siostrę strony opłat z tytułu czynszu, energii, telefonu, radia, telewizji i Internetu oraz kosztów paliwa do samochodu, ponieważ nie musi on pokrywać tych kosztów własnym staraniem.
W związku z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego, Kolegium uznało, że zasadne było uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej zasiłek okresowy, a także odmowa przyznania tego zasiłku w okresie czerwca, lipca oraz sierpnia 2021 r., co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji.
W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na opisaną decyzję, skarżący podnosił, że decyzja o przyznaniu mu zasiłku okresowego była zasadna i poprawna, a jej uchylenie było bezpodstawne. Wobec tego wniósł
o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku okresowego za sporny okres. Zarzucał, że decyzja została wydana w oparciu o ustalenia faktyczne, poczynione wskutek donosu sąsiada, które nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu. Wskazał także na utrudnienia w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej wynikające
z fałszywych oskarżeń prowadzone w związku z tym postępowania sądowe
i prokuratorskie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją, zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności
z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd nie stwierdził takich naruszeń.
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek Kolegium zawarty w odpowiedzi na skargę, któremu skarżący się nie sprzeciwił.
Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, że kwestią sporną jest ustalenie, czy we wznowionym postępowaniu został prawidłowo ustalony dochód strony, a co za tym idzie, czy za sporny okres przysługiwało mu prawo do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Podstawę przyznania tego świadczenia stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej jako: u.p.s.), zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W oparciu o tę normę skarżącemu przyznano zasiłek okresowy ostateczną decyzją z 7 czerwca 2021 r., a jak wynika z uzasadnienia decyzji organu
I instancji, w pisemnym oświadczeniu złożonym przed wydaniem tej decyzji, pod groźbą odpowiedzialności karnej, wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Jednakże 23 września 2021 r. do organu pomocy społecznej wpłynęło zawiadomienie, że W.Z. bezprawnie pobiera świadczenie z pomocy społecznej, ponieważ uzyskuje on dochody z działalności gospodarczej prowadzonej
w zakresie organizowania imprez. Powzięcie tej informacji skutkowało wznowieniem postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 7 czerwca 2021 r. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania postanowienia o wznowieniu postępowania Dz. U. z 2021 r. , poz. 735), w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak się przyjmuje w orzecznictwie, przez "nową okoliczność istotną" dla sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Chodzi zatem o okoliczności istotne
w takim znaczeniu, że ich istnienie lub brak bezpośrednio wpływają na treść rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 626/19, dostępny
w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako: CBOSA). Naruszenie w procesie wydania decyzji norm prawa procesowego, które zostało wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a., powoduje bezwzględny obowiązek wszczęcia
z urzędu przez organ postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Stanowisko takie wypływa z zawartego w tym przepisie sformułowania: ... "wznawia się postępowanie" (B.Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarze Kodeksowe wyd. 14, Wydawnictwo C.H.Beck, str. 681). Oznacza to , że organ nie ma w tym względzie dowolności.
Okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem jest zasiłek okresowy jest niewątpliwie wysokość uzyskiwanego przez stronę dochodu. Zgodnie
z brzmieniem powołanego już art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., uprawnienie osoby samotnie gospodarującej do zasiłku okresowego uzależnione jest bowiem od wysokości osiąganego przez wnioskodawcę dochodu. Z tego względu ustalenia organów odnoszące się do tej istotnej dla sprawy kwestii mają podstawowe znaczenie. Dotyczy to zarówno ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, jak też ustaleń, co do treści norm prawnych definiujących pojęcie dochodu na potrzeby ustawy. We wznowionym postępowaniu organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe (przesłuchanie strony, wywiady środowiskowe przeprowadzone ze stroną i jego matką, oświadczenie siostry skarżącego oraz dokumenty wykazujące wysokość wydatków ponoszonych na jego mieszkanie, informacja Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym
w L. o wysokości wyegzekwowanych i przekazanych stronie kwot). Dowody te pozwoliły organowi I instancji na dokonanie ustaleń, że dochody strony, od których uzależnione było uprawnienie do zasiłku okresowego przekroczyły ustawowe kryterium dochodowe. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej obowiązujące w dniu 7 czerwca 2021 r. było ustalone na kwotę 701,- zł (§ 1 pkt 1 a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U.
z 2018 r., poz.1358).
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie kwestionował samych ustaleń dotyczących wysokości dochodu, od którego uzależnione jest prawo do zasiłku okresowego, ale nie zgadzał się z wliczeniem do dochodu wartości pomocy uzyskanej od członków rodziny oraz kwot należności wyegzekwowanych na rzecz strony rzez komornika sądowego. W tym zakresie należy odwołać się do ustawowej definicji dochodu zawartej w art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub
w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną
o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Powołany przepis ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów, czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Przy czym podkreślić należy, że przychód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie jest przychodem w znaczeniu podatkowym, jaki po odliczeniu kosztów jego uzyskania, stanowi dochód do opodatkowania. W art. 8 ust. 3 u.p.s. ustawodawca wprowadził bowiem własną definicję legalną dochodu, co oznacza, że nie jest dopuszczalne choćby posiłkowe posługiwanie się tym pojęciem stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń
z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 196/21, dostępny w CBOSA). Tym samym, do dochodu osoby ubiegającej się
o świadczenie z pomocy społecznej należy zaliczyć wszystkie dochody za wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. Pomoc finansowa otrzymywana od najbliższej rodziny, jak również ściągnięte przez komornika należności z tytułu wierzytelności, nie zostały w tym katalogu wymienione. Oznacza to, że na zasadach ogólnych podlegają one wliczeniu do dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Biorąc pod uwagę powołane wyżej regulacje prawne oraz ustalony stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że organy właściwie obliczyły dochód skarżącego. Konstrukcja dochodu przyjęta w art. 8 u.p.s. nakazuje badać rzeczywiste wpływy finansowe osoby wnioskującej o pomoc. Prawidłowo zatem do dochodu skarżącego włączono pomoc otrzymywaną regularnie od rodziny w łącznej wysokości 839 zł miesięcznie, która to kwota przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Dochodem skarżącego są również kwoty wyegzekwowane przez komornika
i przekazane skarżącemu Kwoty powyższe niewątpliwie stanowiły przysporzenie finansowe, a nie był to dochód wskazany w art. 8 ust. 4 u.p.s., a więc taki którego nie wlicza się do ustalenia kryterium dochodowego. Na gruncie tego przepisu
w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że pojęcie dochodu należy rozumieć szeroko, jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń, ale tylko tych, które są w sposób wyczerpujący oraz zamknięty ( a nie przykładowy) wymienione, co oznacza, że dokonywanie innych odliczeń i pomniejszeń dochodu jest nieuprawnione ( wyrok NSA z 20 listopada 2019 r., I OSK 4419/18; wyrok NSA z 20 listopada 2019 r., I OSK 4420/18, dostępne
w CBOSA). Natomiast wyłączenia, jako wyjątki od zasady, należy interpretować ściśle
z uwzględnieniem celów pomocy społecznej (wyrok NSA z 1 lutego 2017 r., I OSK 1572/15 dostępne w CBOSA). Uzyskane przez skarżącego dochody nie tylko mieszczą się w szeroko rozumianym pojęciu dochodu, ale nie zostały też wprost wymienione w katalogu zawartym w art. 8 ust. 4 u.p.s.
W związku z powyższym zasadnie organ uznał, że skarżący nie kwalifikował się do przyznania mu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego i zasadnie uchylił decyzję własną z 7 czerwca 2021 r. i odmówił przyznania tej pomocy na okres objęty tą decyzją. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowi art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W związku z powyższym, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione wskutek donosu sąsiada, które nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu oraz okoliczności dotyczących prowadzenia przez niego działalności gospodarczej stwierdzić należy, że nie mają one wpływu na wynik sprawy. Jak wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, okoliczności te nie stanowiły podstawy wydania decyzji,
a zasadniczym powodem wydania decyzji we wznowionym postępowaniu było uzyskanie przez stronę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe, określone
w art. 8 ust.1 pkt 1 u.p.s., ze źródeł w postaci pomocy rodziny oraz wpłat komornika. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej, których wynika, że skarżący uzyskiwał regularną pomoc od członków rodziny oraz kwoty wyegzekwowane na jego rzecz w postępowaniu egzekucyjnym. Dochody z tych źródeł były wyższe niż ustawowe kryterium dochodowe. Dawało to podstawę do wydania decyzji na podstawie art. art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. bez względu na to, czy strona prowadziła działalność gospodarczą i czy uzyskiwała z tego tytułu dochód.
W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom obu instancji naruszenia prawa, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.