II SA/OL 649/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2023-09-05
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscowediety radnychsamorząd gminnyuchwałapublikacja aktunaruszenie prawakontrola sądowaProkuratorRada Gminy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Braniewo w sprawie diet radnych z powodu istotnego naruszenia prawa, w tym nieprawidłowej publikacji aktu jako prawa miejscowego.

Prokurator Rejonowy w Braniewie zaskarżył uchwałę Rady Gminy Braniewo dotyczącą zasad przyznawania i wysokości diet radnych, zarzucając istotne naruszenie prawa. Główne zarzuty dotyczyły nieprawidłowej publikacji uchwały jako aktu prawa miejscowego (powinna być w dzienniku urzędowym, a nie tylko w BIP) oraz wadliwego uregulowania zasad obniżania diet radnych. Sąd uznał oba zarzuty za zasadne, stwierdzając nieważność uchwały w całości.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Braniewie na uchwałę Rady Gminy Braniewo z dnia 26 listopada 2021 r. nr 112/VIII/2021 w sprawie zasad przyznawania i wysokości diet radnych. Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, wskazując na dwa główne problemy: po pierwsze, uchwałę jako akt prawa miejscowego opublikowano jedynie w Biuletynie Informacji Publicznej, zamiast w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co naruszało ustawę o ogłaszaniu aktów normatywnych. Po drugie, zarzucono nieprawidłowe uregulowanie zasad obniżania diet radnych w § 3 ust. 1 uchwały, które miało być zbyt ogólne i nieadekwatne do faktycznej aktywności radnego. Rada Gminy argumentowała, że uchwała nie jest aktem prawa miejscowego i że zarzuty dotyczące diet nie mają cech istotnego naruszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał skargę za zasadną. Sąd potwierdził, że uchwała dotycząca zasad przyznawania i wysokości diet radnych jest aktem prawa miejscowego, który wymaga publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak takiej publikacji stanowił istotne naruszenie prawa. Ponadto, sąd uznał, że zasady obniżania diet zawarte w uchwale były nieprawidłowe, ponieważ nie uwzględniały wszystkich form aktywności radnego i opierały się jedynie na procentowym obniżeniu diety za nieobecność na sesjach lub posiedzeniach komisji stałych. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka stanowi akt prawa miejscowego i podlega obowiązkowej publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Uzasadnienie

Uchwała zawiera normy generalne i abstrakcyjne dotyczące powtarzalnych sytuacji, adresowane do określonej grupy podmiotów (radnych), co kwalifikuje ją jako akt prawa miejscowego. Brak publikacji w dzienniku urzędowym jest istotnym naruszeniem prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (9)

Główne

u.o.a.n. art. 13 § pkt 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akt prawa miejscowego wymaga publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

u.s.g. art. 25 § ust. 4, 6, 7 i 8

Ustawa o samorządzie gminnym

Reguluje zasady przyznawania i wysokość diet radnych, z uwzględnieniem funkcji pełnionych przez radnego.

p.p.s.a. art. 147 § par.1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę, stwierdza jej nieważność w całości lub w części.

Pomocnicze

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § par.1-2

p.p.s.a. art. 3 § par.2 pkt 5-6

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.a.n. art. 2 § ust.1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 4 § ust.1-2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.o.a.n. art. 5

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.s.g. art. 91 § ust.1 i 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Rady Gminy Braniewo w sprawie diet radnych jest aktem prawa miejscowego i powinna być opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym, a nie tylko w BIP. Zasady obniżania diet radnych są wadliwe, ponieważ nie uwzględniają wszystkich form aktywności radnego i nie zapewniają proporcjonalnej redukcji diety.

Odrzucone argumenty

Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego. Zarzuty dotyczące diet nie mają cech istotnego naruszenia prawa.

Godne uwagi sformułowania

istotne naruszenie prawa akt prawa miejscowego publikacja w wojewódzkim dzienniku urzędowym zasady przyznawania i wysokości diet radnych charakter rekompensacyjny diety nieprawidłowe uregulowanie zasad obniżania diety

Skład orzekający

Ewa Osipuk

sprawozdawca

Katarzyna Matczak

przewodniczący

Piotr Chybicki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie zasad publikacji aktów prawa miejscowego przez jednostki samorządu terytorialnego oraz prawidłowe konstruowanie zasad przyznawania i obniżania diet radnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady gminy dotyczącej diet radnych, ale zasady dotyczące publikacji aktów prawa miejscowego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z publikacją aktów prawa miejscowego i zasad przyznawania diet radnym, co jest istotne dla samorządowców i prawników zajmujących się prawem administracyjnym.

Uchwała o dietach radnych nieważna przez błąd publikacji – co musisz wiedzieć?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 649/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art.1 par.1-2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art.3 par.2 pkt 5-6, art.147 par.1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1461
art.2 ust.1, art.4 ust.1-2, art.5, art.13 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1372
art.25 ust.4,6,7 i 8, art.41 ust.1, art.42, art.91 ust.1 i 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Braniewie na uchwałę Rady Gminy Braniewo z dnia 26 listopada 2021 r. nr 112/VIII/2021 w sprawie zasad przyznawania i wysokości diet radnych Rady Gminy Braniewo stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Uzasadnienie
Rada Gminy Braniewo (dalej jako: "organ", "Rada Gminy"), w dniu 26 listopada 2021 r., działając na podstawie art. 25 ust. 4, 6, 7 i 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1372 z późn. zm., dalej jako: "u.s.g.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz.U. z 2021 r., poz. 1974), podjęła uchwałę nr 112/VIII/2021 w sprawie zasad przyznawania i wysokości diet radnych Rady Gminy Braniewo (dalej jako: "Uchwała").
Skargę na powyższą Uchwałę wniósł Prokurator Rejonowy w Braniewie (dalej jako: "Prokurator", "skarżący"), podnosząc zarzut istotnego naruszenia:
1) art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461, dalej jako: "u.o.a.n."), poprzez ogłoszenie Uchwały w Biuletynie Informacji Publicznej i zapisanie, że Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, podczas gdy uchwała, której przedmiotem jest określenie zasad przyznawania i wysokości diet radnych stanowi akt prawa miejscowego, wymagający promulgacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym i co do zasady 14-dniowego okresu vacatio legis;
2) art. 25 ust. 4 u.s.g., poprzez brak prawidłowego uregulowania w Uchwale oraz nieprawidłowe uregulowanie w § 3 ust. 1 Uchwały zasad dotyczących obniżenia diety radnego, w sytuacji kiedy jedynym kryterium określającym przesłanki do obniżenia diety radnego jest nieobecność na sesji rady lub posiedzeniu komisji stałej, co wiąże się z obniżką rzędu 12%, podczas gdy powyższe całkowicie abstrahuje od ilości sesji rady lub posiedzeń komisji stałych w miesiącu, pomija inne komisje, w jakich radny może brać udział, jak również nie uwzględnia pozostałej sfery działalności mandatowej radnego.
W związku z powyższym, Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżący wskazał na niewłaściwą formę publikacji. Wyjaśniono, że zaskarżona Uchwała jako akt prawa miejscowego, zgodnie z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, czego w niniejszej sprawie zaniechano. Zastrzeżenia skarżącego budzi również sposób ustalenia zasad obniżania diety radnego. Zapisy § 3 ust. 1 zaskarżonej Uchwały całkowicie abstrahują od ilości dni sesyjnych, czy posiedzeń komisji w skali miesiąca i stanowią sankcję nieadekwatną do rzeczywistej nieobecności radnego w pracach na rzecz gminy. Ponadto, w Uchwale ograniczono podstawę obniżenia diety do braku udziału w komisji stałej, podczas gdy zgodnie z przepisami u.s.g. mogą również być powoływane komisje doraźne. Zdaniem skarżącego, Rada Gminy powinna ustalić taki sposób obniżenia diety radnego w danym miesiącu, który uwzględnia brak aktywności radnego we wszystkich jego polach proporcjonalnie do dni, w których ten mandat sprawował, niezależnie od tego, czy powyższe wiązało się z udziałem w sesji rady gminy, w posiedzeniu komisji, czy też realizowaniu innych zadań.
W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podniósł, że treść § 5 zaskarżonej Uchwały wynika z przyjęcia, że przedmiotowa Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego i nie podlega obowiązkowej publikacji w dzienniku urzędowym. Powyższe stanowisko było przyjmowane zarówno przez Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego w wydawanych rozstrzygnięciach nadzorczych, jak i sądy administracyjne. Natomiast zarzuty w zakresie nieprawidłowego określenia zasad potrącania diety, w ocenie organu, nie mają cech istotnego naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w zakresie swej właściwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a także aktów organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, innych niż akty prawa miejscowego, podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Natomiast w myśl art. 147 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na uchwałę, stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że istotne naruszenie prawa to uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101-102; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2517/18, dostępny w CBOSA).
Za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa, jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki NSA: z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97; z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, dostępne w CBOSA). Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wówczas, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Nie jest zaś konieczne rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji, czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."). Za nieistotne naruszenie prawa należy natomiast uznać takie naruszenie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak np. nieścisłość prawna, czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu organu gminy. W przypadku nieistotnego naruszenia nie stwierdza się nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa.
W świetle powyższych kryteriów Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 25 ust. 4 u.s.g., na zasadach ustalonych przez radę gminy, radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Przy ustalaniu wysokości diet radnych rada gminy bierze pod uwagę funkcje pełnione przez radnego (art. 25 ust. 8 u.s.g.) Stosownie zaś do ust. 6 art. 25 u.s.g. wysokość diet przysługujących radnemu nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie 2,4-krotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1533). Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, maksymalną wysokość diet przysługujących radnemu w ciągu miesiąca, uwzględniając liczbę mieszkańców gminy, przy czym kwota wymieniona w ust. 6 oznacza maksymalną wysokość diet w gminach o największej liczbie mieszkańców (art. 25 ust. 7 u.s.g.).
W pozostałym zakresie rada gminy ma możliwość kreowania własnych zasad ustalania (różnicowania) wysokości przysługujących radnym diet (z uwzględnieniem funkcji wypełnianych przez radnego) oraz zwrotu kosztów podróży służbowych. Zasady określone przez radę gminy muszą jednak uwzględniać rekompensacyjny charakter tego ekwiwalentu, tj. koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu oraz ewentualnych, utraconych korzyści, jakich radny nie uzyskał w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5279/21, dostępny w CBOSA). Systemowo dieta radnego została ukształtowana w taki sposób, że nie stanowi ona wynagrodzenia za pracę, bowiem radny pełni funkcję społecznie, a fakt wykonywania mandatu nie skutkuje ani nawiązaniem stosunku pracy z gminą (miastem), ani też nawiązaniem z nią umowy cywilnoprawnej. Dieta ma stanowić ekwiwalent utraconych korzyści, np. pomniejszonego wynagrodzenia za pracę w związku z obecnością na sesji rady gminy, jakich radny nie uzyskuje w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że możliwe jest różnicowanie wysokości diet w zależności od funkcji pełnionych przez radnego.
Wprawdzie przepisy u.s.g. nie regulują wprost, za co radnemu przysługuje dieta, jednakże uwzględniając jej rekompensacyjny charakter, wskazać należy, że ustalane przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego zasady, winny być powiązane z aktywnością lub brakiem aktywności radnego w wykonywaniu przez niego tej funkcji. Przy czym regulacje te powinny uwzględniać w zakresie wysokości diety przysługującej radnemu wszystkie jego obowiązki, nie zaś tylko te, które są związane z udziałem w posiedzeniach rady lub komisji. Zauważyć bowiem należy, że radny, realizując swój mandat, podejmuje wiele czynności wykraczających zakresowo poza uczestnictwo w posiedzeniach rady, czy komisji. Mechanizm ustalania wysokości diety nie może zatem opierać się wyłącznie na uczestnictwie w radzie gminy oraz komisjach. Uzależnienie wysokości diety wyłącznie od obecności lub też nieobecności radnego na sesjach rady, czy posiedzeniach komisji jest nie tylko niesprawiedliwe, ale i bezpodstawne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 3602/21, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 763/19, dostępne w CBOSA).
Przyjęte zatem przez Radę Gminy w § 3 ust. 1 zaskarżonej Uchwały regulacje, zgodnie z którymi za każdą nieobecność radnego na sesji Rady Gminy lub posiedzeniu komisji stałej, której jest członkiem, dieta miesięczna ulega obniżeniu o 12% wysokości procentowej przysługującej zgodnie z § 2 tejże Uchwały, należy uznać za nieprawidłowe.
Prawidłowa realizacja upoważnienia wynikającego z art. 25 ust. 4 u.s.g. wymaga od rady gminy stworzenia takich zasad ustalania diety radnego, które przy kształtowaniu wysokości tej diety w sposób ryczałtowy, będą uwzględniać wszystkie pełnione przez niego funkcje, a nie tylko te związane z uczestnictwem w posiedzeniach rady gminy, czy w komisjach rady gminy. Obowiązkowy mechanizm potrąceń z tak ustalonej diety musi z kolei przewidywać redukcję kwoty ryczałtu adekwatnie do zmniejszenia aktywności radnego w danym miesiącu. Powinien więc obejmować zarówno nieobecność w posiedzeniach rady gminy i posiedzeniach komisji rady gminy, jak i brak aktywności w pozostałej sferze działalności mandatowej, będącej podstawą przyznania diety.
Tutejszy Sąd w składzie orzekającym podziela również pogląd wielokrotnie wyrażany już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet radnych jednostek samorządu terytorialnego stanowi akt prawa miejscowego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5279/21, z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4382/21, z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 570/19, z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2794/16, z dnia 29 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 3270/14, dostępne w CBOSA).
Jakkolwiek w żadnym akcie prawnym nie sformułowano legalnej definicji aktu prawa miejscowego, to w judykaturze przyjmuje się, że taki charakter mają akty normatywne zawierające normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez ich wymienienie z nazwy. Abstrakcyjność normy wyraża się natomiast w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty te muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą zaś konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji. Jako źródła prawa powszechnie obowiązującego mogą one regulować postępowanie wszystkich kategorii adresatów -obywateli, organów, organizacji publicznych i prywatnych, przedsiębiorców (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt II OSK 2678/17, z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2322/16 oraz z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2243/16, dostępne w CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym, dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter norm prawnych i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. Przyjmuje się, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie możemy mieć do czynienia z aktem prawa miejscowego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2048/17, z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2353/16, z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II OSK 1572/14 oraz z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt II OSK 1818/12, dostępne w CBOSA).
Zaskarżona Uchwała Rady Gminy z dnia 26 listopada 2021 r. zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety mają charakter powtarzalny. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w tej Uchwale funkcję. Wprawdzie krąg adresatów tej Uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie wskazanej w niej funkcji, przepisy te stały się generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że Uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Uchwała ta została wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 25 ust. 4,6 i 8 u.s.g. Ponadto nie jest związana z kadencyjnością rady, co oznacza, że Uchwała ta zachowuje ważność także po zakończeniu kadencji organu stanowiącego, który ją uchwalił.
Skoro zatem przedmiotowa Uchwała stanowi akt prawa miejscowego, winna być ona opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Tymczasem w § 5 tejże Uchwały określono, że Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od 1 listopada 2021 r. i nie przewidziano jej publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego, podobnie jak wszystkich aktów prawa powszechnie obowiązującego, jest jego ogłoszenie, co wynika wprost z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP. Jeżeli zatem uchwała zawiera przepisy powszechnie obowiązujące, to powinna być, zgodnie z art. 42 u.s.g., ogłoszona na zasadach i w trybie określonym w przepisach u.o.a.n.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., ogłoszenie aktu normatywnego, w tym aktu prawa miejscowego stanowionego przez organ gminy, w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe. W myśl art. 4 ust. 1 u.o.a.n., akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. Jak stanowi zaś art. 4 ust. 2 u.o.a.n., w uzasadnionych przypadkach akty normatywne, z zastrzeżeniem ust. 3 (dotyczącego przepisów porządkowych), mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż 14 dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym. Z kolei przepis art. 5 u.o.a.n. stanowi, że przepisy art. 4 nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.
Z powołanych wyżej przepisów wynika, że co do zasady akty normatywne wchodzą w życie i obowiązują od określonego terminu – z reguły 14 dni od ich ogłoszenia. Odstąpienie od konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz dopuszczalne jest jedynie wyjątkowo i tylko z usprawiedliwionych względów, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji (zob. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1993 r., sygn. akt K 18/92; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r., sygn. akt K 47/01). Data wejścia w życie aktu prawa miejscowego nie może budzić wątpliwości, czy też wprowadzać w błąd, godząc jednocześnie w wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 633/17, dostępne w CBOSA).
Dodatkowo, zaznaczyć należy, że w przypadku aktów prawa miejscowego techniczne sposoby formułowania przepisów o wejściu w życie zawiera § 45 w zw. z § 143 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej", wskazując możliwe do zastosowania brzmienia artykułów. Wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, a przepisowi o wejściu w życie aktu prawnego można nadać tylko takie brzmienie, które odpowiada jednemu z wymienionych.
Podkreślić należy, że prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, gdyż jest warunkiem jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie, nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zawartych.
Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji – wynikających z art. 41 ust. 1 i art. 42 u.s.g. w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych – jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI