II SA/Ol 606/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2009-12-30
NSAAdministracyjneŚredniawsa
szkolnictwo wyższeopłaty za studiaumorzenie należnościzwolnienie z opłatprawo o szkolnictwie wyższymKodeks postępowania administracyjnegodecyzja administracyjnastudentuczelnia

WSA w Olsztynie uchylił decyzje uczelni odmawiające studentce umorzenia zaległych opłat za studia, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a. i brak należytego wyjaśnienia wniosku studentki.

Studentka M. B. zwróciła się do Rektora Uniwersytetu o umorzenie zaległych opłat za studia. Uczelnia odmówiła, uznając, że przepisy nie przewidują umorzenia, a jedynie zwolnienie, i że wniosek nie spełniał wymogów formalnych. Po utrzymaniu decyzji w mocy przez Rektora, studentka wniosła skargę do WSA. Sąd uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. przez organy uczelni, w szczególności brak należytego wyjaśnienia intencji studentki i nieprawidłowe procedowanie.

Sprawa dotyczyła skargi studentki M. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu utrzymującą w mocy decyzję Prorektora odmawiającą umorzenia zaległych opłat za studia. Studentka domagała się umorzenia należności za III i IV semestr, argumentując, że jej zadłużenie wynikło z błędnej decyzji o skreśleniu z listy studentów. Organy uczelni konsekwentnie odmawiały, wskazując, że przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym nie przewidują umorzenia opłat, a jedynie zwolnienie, i że wniosek nie spełniał wymogów formalnych. Dodatkowo, organy powoływały się na ryzyko naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił obie decyzje, uznając, że organy uczelni naruszyły przepisy postępowania administracyjnego. Sąd wskazał na brak należytego wyjaśnienia intencji studentki, która mogła chcieć ubiegać się o zwolnienie z opłat, a nie umorzenie. Podkreślono również, że organy nieprawidłowo rozszerzyły zakres wniosku na VI semestr, a także naruszyły zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) w pierwszej instancji. Sąd zaznaczył, że uczelnia, jako zakład administracyjny, jest związana przepisami k.p.a. w indywidualnych sprawach studentów, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny. W związku z powyższymi uchybieniami, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie przewidują instytucji umorzenia należności za świadczone usługi edukacyjne, a jedynie możliwość zwolnienia z tych opłat.

Uzasadnienie

Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym w art. 99 ust. 3 stanowi o trybie i warunkach zwalniania z opłat, a nie o ich umarzaniu. Wniosek studentki o umorzenie nie mógł być rozpoznany pozytywnie z formalnego punktu widzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Pomocnicze

u.p.s.w. art. 99 § ust. 1 i 3

Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym

u.p.s.w. art. 207 § ust. 1 i 2

Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym

p.p.s.a. art. 134 § ust. 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.n.d.f.p. art. 5 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy uczelni naruszyły przepisy k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia intencji studentki i nieprawidłowe procedowanie. Studentce przysługuje prawo do zwolnienia z opłat, a nie umorzenia, jednakże organy nie poinformowały jej o tej możliwości. Organy uczelni rozpoznały wniosek w zakresie szerszym niż objęty żądaniem studentki.

Odrzucone argumenty

Argumentacja uczelni, że przepisy nie przewidują umorzenia opłat, była formalnie poprawna, ale nie uwzględniała kontekstu procesowego i praw studenta.

Godne uwagi sformułowania

Władztwo zakładowe nie jest jakimś samoistnym władztwem państwowym, lecz częścią tego władztwa, wynikającą z upoważnienia organów zakładu do wydawania abstrakcyjnych, ale i konkretnych aktów na podstawie i w ramach ustaw. Istota sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy organy uczelni zasadnie (zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami) odmówiły skarżącej umorzenia zaległych należności za zrealizowane zajęcia dydaktyczne. Przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawierają podstaw prawnych do umarzania nieuiszczonych opłat za świadczone usługi edukacyjne. O tym jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie stosownych informacji - w ramach obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. - o jej sytuacji procesowej, w tym celu, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Nie jest rolą Sądu domyślanie się motywów podjęcia przez organ administracji takiego, a nie innego rozstrzygnięcia w sprawie i przedstawianie ich skarżącej w zastępstwie organu.

Skład orzekający

Adam Matuszak

sprawozdawca

Tadeusz Lipiński

członek

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów k.p.a. w postępowaniach prowadzonych przez uczelnie, obowiązki informacyjne organów wobec studentów, zakres stosowania przepisów k.p.a. w sprawach studenckich."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji studentki i procedury uczelnianej; orzeczenie opiera się na przepisach obowiązujących w 2009 roku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie procedur administracyjnych nawet w kontekście uczelni wyższych i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, mimo że merytorycznie uczelnia mogła mieć rację co do braku podstaw do umorzenia.

Uczelnia odmówiła umorzenia czesnego, ale sąd uchylił decyzję. Dlaczego?

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 606/09 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2009-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Adam Matuszak /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Inne
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
art. 99 ust. 1 i 3,  art. 207 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134,  art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległej należności I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wnioskiem datowanym na dzień "[...]" M. B. zwróciła się do Rektora Uniwersytetu o umorzenie opłaty za III i IV semestr studiów.
Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Prorektor Uniwersytetu odmówił M. B. - studentce niestacjonarnych studiów pierwszego stopnia - umorzenia zaległej należności za zrealizowane zajęcia dydaktyczne, przewidziane planem III, IV i VI semestru studiów, w wysokości "[...]". Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 99 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2004r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2005r. Nr 14, poz. 114 ze zm.) oraz § 6 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 w zw. z § 7 ust. 1 Uchwały Nr "[...]" Senatu Uniwersytetu w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat. W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu "[...]" M. B. zawarła z Uniwersytetem umowę, na podstawie której przyjęła zobowiązanie do wnoszenia opłat za naukę w terminach i na konto podane przez Uniwersytet. Z analizy toku studiów wynika, że M. B. nie przestrzegała obowiązujących terminów wnoszenia wymaganych opłat za realizowane usługi edukacyjne i jest ona dłużnikiem uczelni. Aktualnie M. B. realizuje zajęcia dydaktyczne przewidziane planem studiów VI semestru, za które również nie wniosła opłat. Wskazał, iż zgodnie z § 6 ust. 3 i 5 Uchwały Senatu w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat zwolnienie z opłat następuje na pisemny wniosek studenta, złożony w terminie 14 dni przed upływem terminu wniesienia opłaty, zawierający opis trudnej sytuacji studenta, potwierdzony odpowiednimi dokumentami. Wniosek M. B. nie jest wnioskiem o zwolnienie z opłat, lecz wnioskiem o umorzenie zaległych należności, czyli należności już wymagalnych, a umorzenia takich opłat nie przewidują przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ani też Uchwała Senatu Dlatego też z przyczyn formalno-prawnych wniosek o umorzenie opłat nie mógł być rozpoznany pozytywnie. Dodał, że pozytywne rozpatrzenie wniosku rodziłoby również odpowiedzialność uczelni za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
W odwołaniu od tej decyzji M. B. argumentowała, że listopadzie "[...]" została skreślona z listy studentów i dopiero w kwietniu "[...]" "przywrócono ją w prawa studenta". Po powrocie na studia w czerwcu "[...]" złożyła pismo o umorzenie czesnego za III i IV semestr, które to pismo rozpoznano dopiero w marcu "[...]". Wskazała, że wydanie błędnej decyzji o skreśleniu z listy studentów spowodowało jej zadłużenie, a w konsekwencji niemożność wywiązania się z umowy.
Po rozpoznaniu odwołania, Rektor Uniwersytetu decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]", działając na podstawie art. 104, 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 k.p.a., art. 99 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz § 6 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 w zw. z § 7 ust. 1 Uchwały Senatu Uniwersytetu, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji było prawidłowe zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i pod względem celowości i słuszności rozstrzygnięcia. Podniósł, iż zakwestionowana decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami, gdyż umorzenia zaległych opłat nie przewidują przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ani też obowiązująca organy uczelni Uchwała Senatu w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat. Ponadto, uwzględnienie wniosku byłoby naruszeniem dyscypliny finansów publicznych, co wynika z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. B. w całości przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Rektor, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy administracyjne badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Przy czym - w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Oznacza to, że Sąd orzekający ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Należy wreszcie dodać, że z mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd jest władny oceniać legalność nie tylko decyzji zaskarżonej, ale też rozstrzygnięć wydanych w granicach danej sprawy, jeśli może się to przyczynić do końcowego jej załatwienia.
Uwzględniając te reguły i uprawnienia stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności wypada zauważyć, iż Uniwersytet, jak każda uczelnia, jest zakładem administracyjnym. Zakład administracyjny (publiczny), jako jedna z form decentralizacji, nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Władztwo zakładowe nie jest jakimś samoistnym władztwem państwowym, lecz częścią tego władztwa, wynikającą z upoważnienia organów zakładu do wydawania abstrakcyjnych, ale i konkretnych aktów na podstawie i w ramach ustaw. Istotę władztwa zakładowego stanowi więc zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu – studentami. Przyjęcie w poczet użytkowników zakładu publicznego, jakim jest uczelnia, następuje w drodze aktu upoważnionego organu zakładu - decyzji administracyjnej (taką decyzją w niniejszej sprawie jest decyzja Przewodniczącego Kierunkowej Komisji Rekrutacyjnej z dnia "[...]" o przyjęciu M. B. na I rok niestacjonarnch studiów pierwszego stopnia). Ubiegając się o przyjęcie na studia, strona jest świadoma, że są to studia płatne. Powinna zatem również wiedzieć, że wykonanie decyzji o przyjęciu na studia będzie polegało z jej strony m. in. na uiszczaniu stosowanych opłat na zasadach określonych w przepisach powszechnie obowiązujących (ustawa o szkolnictwie wyższym), jak i wydanych na ich podstawie przepisów wewnątrzzakładowych, o ile są zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi, na których podstawie zostały wydane. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących (ustaw i aktów normatywnych wykonawczych), jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych (podejmowanych przez właściwe organy szkoły wyższej). Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego (studenta), wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie do zakładu administracyjnego (uczelni) jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie ( vide: uchwała 7 sędziów NSA z 13 października 2003r., sygn. OPS 5/03 ).
Istota sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy organy uczelni zasadnie (zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami) odmówiły skarżącej umorzenia zaległych należności za zrealizowane zajęcia dydaktyczne. Wskazać należy, iż przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawierają podstaw prawnych do umarzania nieuiszczonych opłat za świadczone usługi edukacyjne. Zgodnie z przepisem art. 98 ust. 1 pkt 3 tej ustawy jednym ze źródeł przychodów uczelni są odpłatności za świadczone usługi edukacyjne, w szczególności za kształcenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych. Stosownie zaś do art. 99 ust. 3 senat uczelni publicznej określa szczegółowe zasady pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne, w tym tryb i warunki zwalniania - w całości lub w części - z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej (w niniejszej sprawie jest to wydana na podstawie wyżej wskazanego przepisu Uchwała Nr "[...]" Senatu Uniwersytetu w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat). Z powyższego wynika, że przepisom ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie jest znana instytucja umorzenia należności, a co najwyżej student może zwrócić się o zwolnienie z opłaty. W związku z powyższym za słuszne należy uznać wyrażone w zaskarżonych decyzjach stanowisko organów, iż nie mogły umorzyć wymagalnych należności, a ewentualne umorzenie zaległych opłat stanowiłoby naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Zauważyć jednakże należy, iż stosownie do treści art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost bądź z modyfikacjami, nadto, w pewnych sytuacjach może w ogóle wykluczać ich stosowanie, jeżeli przepisy regulujące daną materię samodzielnie (odrębnie) kształtują określone kwestie proceduralne. Jednocześnie ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie stanowi autonomicznych zasad związanych z formułowaniem lub treścią decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów. W kwestii zakresu stosowania przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach studenckich wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 18/99 (OTK 2000/7/258), wyraził pogląd, wedle którego z art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (DZ. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) wynika zasada, zgodnie z którą do wszelkich "decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich" stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nakaz odpowiedniego stosowania k.p.a. zawarty w art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie k.p.a., winny mieć także zastosowanie do adresata decyzji rektora, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają. W tym zakresie istotna jest pozycja prawna uczelni i jej organów, na co również zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku, wskazując na autonomię szkół, lecz "decyzja organów uczelni" to nie w pełni to samo co decyzja organu administracji publicznej, zaś ustawodawca świadomie przyjął model zbliżony do administracyjnoprawnego, zarówno jeśli chodzi o charakter tych "decyzji", jak i realizację prawa studenta do sądu. Taka interpretacja odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich wskazuje zatem na subsydiarne wprost stosowanie określonych przepisów k.p.a. w pełnym brzmieniu i z wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami prawnymi.
Nie ulega zatem wątpliwości, że orzekające w sprawie organy administracji związane były rygorami procedury administracyjnej. Konieczność przestrzegania tej procedury oznacza, iż zarówno Prorektor, jak i Rektor Uniwersytetu byli zobligowani do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a., w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 7 i art. 8 k.p.a.). Z tych zasad wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W rozpatrywanej sprawie organy orzekające obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Analiza akt sprawy wskazuje przede wszystkim, że ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie dokonały prawidłowej oceny wniosku skarżącej z dnia "[...]", którym zwróciła się o umorzenie opłaty za III i IV semestr studiów. Zauważyć trzeba, iż przy ustaleniu jaki charakter ma pismo procesowe strony nie ma decydującego znaczenia jego tytuł, ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w nim zwrotów, ale ocena intencji dokonana w oparciu o całokształt podniesionych w sprawie okoliczności faktycznych. O tym jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie stosownych informacji - w ramach obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. - o jej sytuacji procesowej, w tym celu, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. W rozpatrywanej sprawie czynności takie nie zostały podjęte, organy nie wyjaśniły rzeczywistych intencji skarżącej, jak też nie poinformowały skarżącej, iż może ubiegać się nie o umorzenie, lecz o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłat za studia. Tym bardziej, że w świetle § 6 Uchwały Senatu w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat istnieje możliwość wystąpienia przez studenta z wnioskiem o zwolnienie z opłat (ust. 1), a prorektor w ramach przyznanych mu kompetencji może przychylić się do prośby studenta i wydać korzystną dla niego decyzję (§ 7 ust. 1 Uchwały). Zajmując jakiekolwiek stanowisko organy administracji uwzględnić winny również tę okoliczność, iż skarżąca występowała w postępowaniu administracyjnym bez pełnomocnika zawodowego, a o stopniu złożoności materii dotyczącej kwestii zwalniania z opłat świadczy chociażby fakt, że na piśmie z dnia "[...]", którym skarżąca ponownie zwróciła się do organu o podjęcie decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłat (k. 160 akt administracyjnych), prorektor sporządził adnotację, iż odmawia "umorzenia" zaległej należności.
W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabierała konieczność dokonania przez rozstrzygające organy wszechstronnych, wyczerpujących wyjaśnień, zgodnie z art. 7 k.p.a., jaki w istocie charakter miał wniosek złożony przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego oraz jaka była rzeczywista wola skarżącej przy jego składaniu.
Kwestią zupełnie niezrozumiałą w sprawie jest orzeczenie przez organ pierwszej instancji o odmowie umorzenia opłat za zrealizowane zajęcia przewidziane planem III, IV i VI semestru, skoro skarżąca zwracała się wyłącznie o umorzenie opłaty czesnego wyłącznie za III i IV semestr (vide: treść wniosku z dnia z dnia "[...]", k. 124 akt administracyjnych). Powyższe uchybienie procesowe przeoczył również organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję (zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury i orzecznictwa organy administracji obu instancji są organami merytorycznie rozpatrującymi sprawę, zaś organ odwoławczy nie jest tylko organem powołanym do kontroli rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego). Zauważyć należy, że wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy i wnikliwą analizą treści wniosku, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Jakiekolwiek zaistniałe wątpliwości co do treści wniosku nie mogą być przedmiotem dowolnej interpretacji organu (a w konsekwencji przedmiotem orzekania przez organ z przekroczeniem zakresu wyznaczonego wnioskiem), lecz powinien się on zwrócić do strony o doprecyzowanie bądź wyjaśnienie jej rzeczywistego żądania. Z uzasadnień decyzji organów nie wynika dlaczego procedowały w przedmiocie umorzenia opłaty za VI, nie objęty wnioskiem, semestr. Uzasadnienie decyzji jest bowiem źródłem informacji dotyczącej sposobu rozumowania organu podejmującego decyzję, jak również przyjętych przez niego założeń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wymogów tych z całą pewnością nie spełnia. Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazana wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia dokonanie przez Sąd jej pełnej oceny pod względem zgodności z prawem. Nie jest bowiem rolą Sądu domyślanie się motywów podjęcia przez organ administracji takiego, a nie innego rozstrzygnięcia w sprawie i przedstawianie ich skarżącej w zastępstwie organu.
Wskazać należy, iż zgodnie zasadą czynnego udziału w postępowaniu - art. 10 k.p.a. - organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie indywidualnej ma obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym jego stadium. Omawiana zasada obejmuje m.in. prawo strony do wypowiadania się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem - prezentowanym zarówno w bogatym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak również przez doktrynę - strona ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Jest to prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. W literaturze przedmiotu prezentowany jest pogląd, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Podkreślenia wymaga ponadto, iż zasada, gwarantująca stronom możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, odnosi się do wszystkich dowodów i materiałów, bez względu na to, z czyjej inicjatywy są one przeprowadzone lub zbierane (z urzędu czy na wniosek strony). Zasada wyrażona w art. 10 k.p.a., jako jedna z zasad ogólnych mających charakter norm prawnych, jest integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i ma zastosowanie zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej jak i drugiej instancji. Pozbawienie strony prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji stanowi naruszenie przepisów postępowania. Dlatego też, zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji nie mogą uchylić się od obowiązku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się, a w przeciwnym razie zawsze dojdzie do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie Prorektor naruszył powyższą zasadę, bowiem w aktach administracyjnych brak jest dowodu, że prowadząc postępowanie pouczył skarżącą o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów. Lektura akt sprawy wskazuje również, że w trakcie postępowania Prorektor w ogóle nie zawiadomił skarżącej o przystąpieniu do fazy rozstrzygnięcia, a tym samym została ona pozbawiona prawa do przedstawienia swojego stanowiska. Powyższe uchybienia procesowe zostały niejako sanowane przez organ odwoławczy, który przed wydaniem swojej decyzji zawiadomił skarżącą o możliwości zapoznania się z materiałami i dowodami zebranymi w sprawie, jak też możliwością wypowiedzenia się i zgłoszenia żądań. Uchybienia procesowe organu pierwszej instancji stanowią bez wątpienia naruszenie postanowień art. 10 k.p.a., lecz ze względu na fakt zawiadomienia skarżącej przez Rektora o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem przez niego decyzji, okoliczność ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przez Sąd.
Reasumując, rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przeanalizuje treść wniosku skarżącej, a analizę i ocenę treści wniosku przedstawi w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. O wstrzymaniu wykonania zakwestionowanej decyzji orzeczono stosownie do treści art. 152 p.p.s.a.
-----------------------
1

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI