II SA/Sz 63/24

II SA/Sz 63/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
I OSK 1784/24 - Wyrok NSA z 2025-01-09
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 205 par. 2, art. 3 par. 1, art. 134 par. 1,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 735
art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 71 ust. 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 16, art. 145 par. 1, art. 145a par. 1, art. 145aa par. 1, art. 145b par. 1, art. 151 par. 1, art. 150, art. 149 par. 2, art. 10 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 45 par. 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 365 par. 1, art. 366
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 23 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną oraz odmowa uznania za osobę bezrobotną I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 9 października 2023 r., nr [...], II. zasądza od Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz skarżącej J. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 października 2023 r. nr DEŚ.5231.020317/00002.2023.RL Starosta S. (dalej: "organ I instancji"), działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 735 ze zm., dalej: "u.p.z.i.r.p."):
1. uchylił decyzję ostateczną nr 143/04/20 Starosty S. z dnia 6 kwietnia 2020 r. o uznaniu J. W. z dniem 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną,
2. odmówił uznania J. W. z dniem 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną.
Wskutek odwołania J. W. Wojewoda Zachodniopomorski (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy"), decyzją z dnia 23 listopada 2023 r., nr WZPS-1.8640.2.42.2023.GP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy podał, że J. W. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. (dalej: "PUP w S.") w dniu 1 kwietnia 2020 r., co wynika z decyzji Starosty S. nr [...]/20 - akta administracyjne k.13. Od tego dnia przyznano J. W. prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 80% zasiłku podstawowego tj. 689,20 zł. miesięcznie brutto, co wynika z decyzji Starosty S. nr 143/04/20 - akta administracyjne k. 14. Następnie w dniu 4 czerwca 2020 r. z raportu usługi elektronicznej ZUS-U1 Prawo, świadczonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na potrzeby publicznych służb zatrudnienia, PUP w S. powziął informację, iż J. W. podlegała zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 maja 2020 r. z tytułu zatrudnienia w firmie: "S." K. G..
Starosta S. w dniu 27 lipca 2023 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr 143/04/20 w przedmiocie uznania J. W. za osobę bezrobotną z dniem 1 kwietnia 2020 r. zaś w dniu 28 lipca 2023 r. zwrócił się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Inspektorat w S. o udzielenie informacji o okresie podlegania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego J. W. z tytułu zatrudnienia w firmie "S. " K. G.. Dnia 20 września 2023 r. wpłynęła odpowiedź z ZUS, z której wynika, że J. W. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 maja 2020 r. z tytułu umowy o pracę u płatnika składek K. G. z firmy "S. " oraz, że cyt. (...) "Zapis ten jest zgodny z przedstawionym świadectwem pracy przez płatnika" (...)
Organ odwoławczy stwierdził, że mimo deklarowanego przez J. W. rozwiązania stosunku pracy w dniu 31 marca 2020 r., na moment ubiegania się o status osoby bezrobotnej (1 kwietnia 2020 r.), nadal podlegała ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pracy w firmie "S. ". Wobec tego w dacie rozstrzygania sprawy nie mogła zostać uznana za osobę bezrobotną.
Organ odwoławczy odwołał się do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l u.p.z.i.r.p. wskazując, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o bezrobotnym - oznacza to między innymi osobę, nie podlegającą na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że J. W. wniosła pozew do Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne oświadczenia pracodawcy z dnia 24 marca 2020 r. o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem. Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S., sygn. akt [...], określa inną datę rozwiązania umowy o pracę z J. W., ze względu na niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 24 marca 2020 r. - cyt. (...) "Brak zgody na cofnięcie wypowiedzeń oznacza, że umowy o pracę rozwiązały się z końcem upływu prawidłowych okresów wypowiedzeń (art. 49 KP w związku z art. 36 KP i art. 30 § 21) tj. z dniem 30 kwietnia 2020 r. w przypadku J. W. (...)". Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że od dnia 1 kwietnia 2020 r. J. W., nie mogła pozostawać w rejestrze osób bezrobotnych. Organ odwoławczy wskazał również, że organ administracji publicznej rozstrzygający sprawę statusu osoby bezrobotnej jest związany stanowiskiem organu rentowego i nie może opierać się jedynie na świadectwie pracy z dnia 31 marca 2020 r., przedłożonym przez J. W. oraz jej twierdzeń odmiennie kształtujących tę kwestię. Raport Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, w rozumieniu art. 76 § 1 Kpa dokument urzędowy, sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania, który stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dopóki zatem uprawniony podmiot nie wyrejestruje pracownika z ubezpieczenia społecznego, niezależnie od tego czy zachodzą ku temu przesłanki, skutek ubezpieczenia trwa nadal. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby. Przepis ten ustanawia tzw. prawomocność materialną orzeczeń, czyli dotyczy zakresu ich mocy wiążącej. Zatem organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę, w której zapadło orzeczenie sądu są związane tym orzeczeniem.
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji należycie ustalił okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz prawidłowo zastosował właściwe normy prawa materialnego. Organ odwoławczy wskazał, że wyjaśnienie kwestii sugerowanego nadużycia prawa przez byłą pracodawczynię dotyczącą nie wyrejestrowania J. W. z ubezpieczenia społecznego - nie leży w kompetencji organu zatrudnienia i z tą sprawą należało zwrócić się do właściwego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem strona wystąpiła do Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. W tym zakresie Sąd uznał za niezgodne z przepisami prawa pracy wypowiedzenie umowy o pracę w dniu 24 marca 2020 r. i zasadził na rzecz powódki odszkodowanie, stwierdził również, że umowa rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że organ zatrudnienia nie posiada kompetencji do podważania danych jakie otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o osobie bezrobotnej. Jeśli z danych tych wynika, że strona od dnia 01.01.2018 r. do dnia 31.05.2020 r. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ramach umowy o pracę, a pracodawca nie dokonał korekty w deklaracji lub nie wyrejestrował z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, to dane te są dla niego wiążące.
Skargę na powyższą decyzję złożyła J. W. (dalej: "skarżąca"), zarzucając jej oraz decyzji organu I instancji naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 2 ust.1 pkt 2 lit. I u.p.z.i.r.p., poprzez błędną jego wykładnię i błędne przyjęcie, że skarżąca rejestrując się w dniu 1 kwietnia 2020 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy nie spełniała warunków do uznania jej za osobę bezrobotną;
- art. 6 k.p.a., poprzez naruszenia zasady praworządności tj. zasady działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób miarodajny czy nie wyrejestrowanie skarżącej z ubezpieczenia społecznego przez pracodawcę z dniem rozwiązania stosunku pracy tj. 31 marca 2020 r. stanowiło nadużycie prawa przez byłego pracodawcę i czynność pozorną mając na uwadze rozwiązanie stosunku pracy pomiędzy J. W. i K. G.,
- art. 10 ust. 1 k.p.a., poprzez ograniczenie możliwości skarżącej udziału w postępowaniu, bowiem przed wydaniem decyzji organ l instancji nie powiadomił skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ II instancji stwierdzając, że "strona wystąpiła do Sądu Pracy o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie umowy o pracę i w tym zakresie Sąd uznał za niezgodne z przepisami prawa pracy wypowiedzenie umowy o pracę w dniu 24 marca 2020 r." pominął ustalenie zawarte na stronie 1 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 20 września 2020 r., sygn. akt [...], że "W toku postępowania powódka J. W. zmodyfikowała swe roszczenie wnosząc o ustalenie, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane wobec powódki przez pozwana K. G. narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 5 400 zł tytułem odszkodowania". Ponadto wbrew temu co sugeruje organ II instancji w sentencji ww. wyroku Sąd nie określił daty rozwiązania umowy o pracę skarżącej. Skarżąca w toku postępowania przed Sądem I instancji nigdy takiego wniosku nie zgłosiła, ponieważ twierdziła i twierdzi, że wypowiedzenie umowy o pracę wręczone skarżącej w dniu 24 marca 2020 r., choć wadliwe, było skuteczne i wywołało skutek w postaci rozwiązania umowy o pracę z dniem 31 marca 2020 r. ponieważ oświadczenie woli pracodawcy - K. G. nie zostało skutecznie cofnięte, ponieważ skarżąca nie wyraziła na to zgody. Potwierdził to Sąd Rejonowy w S. w uzasadnieniu ww wyroku.
Skarżąca przyznała, że w uzasadnieniu ww. wyroku zawarte jest stwierdzenie "Brak zgody na cofnięcie wypowiedzeń oznacza, że umowy o pracę rozwiązały się z końcem upływu prawidłowych okresów wypowiedzeń (art. 49 KP w związku z art. 36 KP i art. 30 § 2ą) tj. z dniem 30 kwietnia 2020 r. w przypadku J.. W." jednakże w jej ocenie stwierdzenie to pozostaje w oczywistej kolizji ze stanem faktycznym ustalonym w sprawie oraz z art. 61 § 1 Kodeku cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy i nie ma charakteru konstytutywnego tj. nie określa innej daty rozwiązania umowy o pracę pomiędzy skarżącą i byłym pracodawcą K. G. niż data wskazana w wadliwym wypowiedzeniu umowy o pracę wręczonemu skarżącej przez pracodawcę w dniu 24 marca 2020 r. na cofnięcie którego skarżąca nigdy nie wyraziła zgody.
Skarżąca zwróciła uwagę, że w dniu 15 czerwca 2020 r. złożyła wyjaśnienia dotyczące okresu jej zatrudnienia u pracodawcy - K. G. oraz przedłożyła kopię pozwu z dnia 10 kwietnia 2020 r., który został złożony w Sądzie Rejonowym w S. . Ponadto w swoich wyjaśnieniach wskazywała, że wielokrotnie usiłowała skontaktować się z pracodawcą, aby ją wyrejestrował z ZUS zgodnie z datą wskazaną na świadectwie pracy tj. 31 marca 2020 r., które zostało jej wydane. Skarżąca dodatkowo występowała do ZUS o podjęcie działań, które przymuszą byłego pracodawcę do jej wyrejestrowania w dacie zgodnej z datą wskazaną na świadectwie pracy jako data rozwiązania stosunku pracy. Niestety ww. działania skarżącej nie doprowadziły do wyrejestrowania jej z ubezpieczenia społecznego z datą wskazaną na świadectwie pracy tj. 31 marca 2020 r. ZUS opierając się wyłącznie na oświadczeniu pracodawcy pismem z dnia 22 maja 2020 r. poinformował skarżącą, że nie uwzględnił jej wniosku o wyrejestrowanie z ubezpieczeń społecznych. Powyższe zachowanie byłego pracodawcy skarżącej było związane z przyjętą na użytek postępowania przed Sądem Rejonowym w S. irracjonalną linią obrony przed zarzutami postawionymi byłemu pracodawcy przez skarżącą w pozwie. Działania byłego pracodawcy zmierzające do uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę skarżącej nie mogły przynieść oczekiwanego przez byłego pracodawcę rezultatu, ponieważ były sprzeczne z przepisami prawa. Powyższe zostało potwierdzone przez Sąd Rejonowy w S. w wyroku z dnia 20 października 2020 r. sygn. akt [...], który zasądzając na rzecz skarżącej odszkodowanie od pracodawcy - K. G., odszkodowanie w wysokości 5 400,00 zł stwierdził, że "W sprawie wbrew stanowisku pełnomocnika pozwanych (k. 65) powódki w żaden sposób nie wyraziły zgody na cofnięcie wadliwych wypowiedzeń. Brak na to jakiegokolwiek dowodu" oraz "do czasu upływu okresu wypowiedzenia pracodawca może skutecznie cofnąć swoje wypowiedzenie umowy o pracę, jednakże brak zgody pracownika skutkuje tym, iż w obrocie pozostają oba wypowiedzenia, a pracownik może domagać się przed sądem ochrony prawnej powołując się na wybrane przez siebie wypowiedzenie, także to "anulowane". Skarżąca wskazała, że zgodnie z orzecznictwem powodem korekty wypowiedzenia może być dostrzeżenie wad formalnych w pierwotnym wypowiedzeniu czy też dokonanie drugiego wypowiedzenia w innym stanie faktycznym z innej przyczyny. W stanie faktycznym i prawnym sprawy rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy w S. - sygn. akt [...] sytuacja była inna. W ocenie Sądu "za wadę formalną powstałą z przeoczenia nie sposób uznać celowe antydatowanie wypowiedzeń umów o pracę doręczonych powódkom w czasie urlopu wypoczynkowego z pominięciem wskazania przyczyn i sposobu odwołania."
Skarżąca wskazała również, że z uwagi na uwzględnienie przez Sąd Rejonowy w S. żądań zawartych w pozwie - po jego modyfikacji w toku postępowania sądowego - nie wystąpiła o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, więc nie miała wiedzy o stwierdzeniu zawartym w uzasadnieniu wyroku na które powołują się zarówno organ I instancji jak też organ II instancji. Gdy taką wiedzę powzięła to nie miała możliwości formalnej wniesienia apelacji nawet przy wątpliwym przyjęciu, że naruszenie art. 327ą § 1 k.p.c. mogło w stanie faktycznym sprawy być skuteczną podstawą zaskarżenia ww. wyroku.
Podsumowując skarżąca wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją organu II instancji i decyzją organu I instancji, ponieważ pozostają one w oczywistej sprzeczności ze stanem faktycznym i prawnym w sprawie. Wskazała, że stosunek pracy z K. G. został rozwiązany za wadliwym wypowiedzeniem pracodawcy wręczonym w dniu 24 marca 2020 r. z dniem 31 marca 2020 r., co potwierdza świadectwo pracy będące w aktach sprawy. Skarżąca nie wyraziła nigdy zgody na cofnięcie wypowiedzenia umowy o pracę przez ww. pracodawcę co skutkować musi uznaniem, że z dniem 31 marca 2020 r. nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Zaznaczyła jednocześnie, że dysponuje wyłącznie świadectwem pracy potwierdzającym rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 marca 2020 r. Wobec tego, w ocenie skarżącej, w dniu 1 kwietnia 2020 r. nie podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu, ponieważ została z nią rozwiązana umowa o pracę z dniem 31 marca 2020 r. co zostało potwierdzone świadectwem pracy. Pracodawca miał obowiązek jej wyrejestrowania z ubezpieczenia społecznego, zaś zaniechanie wykonania tego obowiązku przez pracodawcę z wyżej przywołanych przyczyn nie może wywierać negatywnego wpływu na sytuację prawną skarżącej.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. skarżąca wskazała, że organ I instancji prowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez brak informacji o otrzymaniu odpowiedzi z ZUS. Skarżąca działając w zaufaniu do organu I instancji oczekiwała, że przed wydaniem decyzji umożliwi się jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 12 lutego 2024 r. skarżąca poinformowała o zmianie nazwiska z "W. " na "M. ", przedkładając jednocześnie odpis skrócony aktu małżeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy rozstrzyganiu sprawy Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie skarżącego, okolicznościami, które miałyby uzasadniać zastosowanie czy też niezastosowanie jakiegoś przepisu prawa.
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a, b, c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji oraz na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd uznał, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane wskutek wznowienia postępowania.
Podkreślić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją szczególną, gdyż stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej określonej w art. 16 k.p.a. Wynikająca z art. 16 k.p.a. zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Przepis art. 16 § 1 k.p.a. przewiduje możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej, ale jedynie w wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym, w tym w trybie wznowienia postępowania.
Wznowienie postępowania stwarza zatem prawną możliwość ponownego rozpoznania sprawy i jej rozstrzygnięcia zakończonego ostateczną decyzją administracyjną, która nie może być wzruszona w zwykłym trybie instancyjnym, jeżeli postępowanie w którym wydano decyzję ostateczną zostało dotknięte jedną z wad procesowych wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Celem wznowionego w sprawie postępowania jest: ustalenie czy zwykłe postępowanie (zakończone wydaniem decyzji) było dotknięte wadami i w jakim zakresie ewentualne wadliwości zwykłego postępowania mają wpływ na byt prawny decyzji i w konsekwencji - w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji - doprowadzenie do uchylenia weryfikowanej decyzji i wydania w jej miejsce nowej i rozstrzygającej o istocie sprawy decyzji.
W pierwszej kolejności należało zatem ustalić czy istniały podstawy do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr 143/04/20 Starosty S. z dnia 6 kwietnia 2020 r. o uznaniu skarżącej z dniem 1 kwietnia 2020 r. za osobę bezrobotną.
W niniejszej sprawie podstawą wznowienia postępowania było "wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał tę decyzję", a więc przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że uchylenie ostatecznej decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., obwarowane jest łącznym wystąpieniem trzech przesłanek. Po pierwsze, ujawnione istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub dowody są nowe; drugą przesłanką jest wymóg istnienia "nowych okoliczności faktycznych" i "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej, zaś trzecią przesłanką jest to, że "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. np. wyroki NSA: z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2176/21, z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 63/19, z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1961/15, M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2024).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. użyty został spójnik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody"), a więc ustawodawca sformułował w tym wypadku alternatywę nierozłączną. W takiej sytuacji alternatywa dwóch zdań jest prawdziwa, jeśli co najmniej jedno z nich jest prawdziwe. Tak więc wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy stanowi samoistną i wystarczającą przesłankę wznowienia, jeżeli równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2106/18).
Wznowienie postępowania może więc następować nie tylko wówczas gdy wyjdą na jaw nowe dowody, ale także w sytuacji, gdy mamy do czynienia z nowymi okolicznościami faktycznymi istotnymi dla sprawy. Każda z tych przesłanek jest samodzielną podstawą wznowienia postępowania. W odniesieniu do nowych okoliczności istotne jest jedynie, aby miały one miejsce przed wydaniem ostatecznej decyzji, były one istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jego wydawania.
Jednocześnie wskazać należy, że ujawnienie się nowych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia (ujawnienia się) dowodów po wydaniu decyzji, aby tylko rzecz dotyczyła faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. Stąd też wznowić postępowanie należy także wtedy, gdy wprawdzie nowe dowody powstaną po wydaniu decyzji, ale ujawnione równocześnie zostaną wynikające z nich nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o których organ w chwili wydawania decyzji nie wiedział (por. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 1794/18, z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1937/11).
Organy obu instancji stwierdziły, iż mimo deklarowanego przez skarżącą rozwiązania stosunku pracy w dniu 31 marca 2020 r., na moment ubiegania się o status osoby bezrobotnej (tj. dzień 1 kwietnia 2020 r.) skarżąca nadal podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Okoliczność tę organy wywiodły z informacji ZUS, z której wynikało, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2020 r. oraz wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt [...], który ze względu na niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 24 marca 2020 r. stwierdził inną datę rozwiązania umowy o pracę ze skarżącą (30 kwietnia 2020 r.), niż wynikająca ze świadectwa pracy przedstawionego przez skarżącą podczas rejestracji w 2020 r. (31 marca 2020 r.).
W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie w sprawie ma ww wyrok Sądu Pracy. Z wyroku tego niewątpliwie wynika inna data rozwiązania umowy o pracę ze skarżącą, niż z przedłożonego przez nią świadectwa pracy, co oznacza, że w dniu 1 kwietnia 2020 r. skarżąca nie pozostawała bez pracy i w konsekwencji podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Nie budzi również wątpliwości, że okoliczność dotycząca faktycznej daty rozwiązania stosunku pracy nie była znana ani organowi, który wydał weryfikowaną decyzję, ani skarżącej. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia statusu osoby bezrobotnej. Skoro skarżąca w dniu 1 kwietnia 2020 r. pozostawała w stosunku pracy to nie mogła uzyskać statusu osoby bezrobotnej z tym dniem. Z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. wprost wynika, że za osobę bezrobotną uznaje się m.in. osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Okoliczność, że skarżąca była osobą zatrudnioną w dacie wydania ostatecznej decyzji stanowiła zatem "nieznaną organowi istotną okoliczność faktyczną mającą wpływ na wynik sprawy", i dawała podstawę do uchylenia weryfikowanej decyzji ostatecznej nr 143/04/20 Starosty S. z dnia 6 kwietnia 2020 r.
Należy jednak wskazać, że zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., powinna zatem zawierać rozstrzygnięcie składające się z dwóch elementów, z których jeden - eliminuje z obrotu prawnego dotychczasową decyzję (uchyla), drugi zaś - ponownie rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Rozstrzyganie o istocie sprawy obejmuje stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania orzeczenia. W przeciwnym wypadku należałoby przyjąć, że postępowanie wznowione ogranicza się wyłącznie do oceny wpływu przyczyny wznowienia na prawidłowość wydanej wcześniej decyzji ostatecznej.
Podkreślić należy, odwołując się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt OPS 11/02, że celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami i usunięcie ewentualnych wadliwości zakończonego postępowania zwykłego, ustalenie, czy i w jakim zakresie wadliwość postępowania zwykłego wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym oraz, w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji dotychczasowej, doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy albo stwierdzenie, że decyzja dotychczasowa wydana została z określonym naruszeniem prawa (art. 151 § 1 pkt 1 i 2 i § 2 k.p.a.).
Zatem wznowienie postępowania w sprawie uznania za osobę bezrobotną powinno doprowadzić do ponownej oceny uprawnień osoby wnioskującej.
Skoro przedmiotem rozpoznania przez organy obu instancji, w realiach kontrolowanej sprawy, była kwestia uznania skarżącej za osobę bezrobotną, to organy te powinny wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie tej sprawy z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego regulujących te zagadnienia. Nie zostało w żaden sposób jednak wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji, dlaczego ograniczono się w tym zakresie do daty 1 kwietnia 2020 r. Nie można bowiem uznać, że okoliczność zarejestrowania skarżącej pierwotnie z tą właśnie datą jako bezrobotnej, powoduje że przy ponownym rozpoznaniu sprawy w toku wznowienia postępowania wydaniu decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ zostaje tą datą bezwzględnie związany, nie mogąc przyjąć innej, zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy daty, od której skarżącej przyznany powinien być status osoby bezrobotnej. Inaczej rzecz ujmując organ prowadzący postępowanie wznowieniowe, uznając że skarżąca nie była osobą bezrobotną w początkowo przyjętej dacie wskazanej w decyzji pierwotnej powinien dokonać wszechstronnej oceny, przeprowadzając ewentualnie uzupełniające postępowanie wyjaśniające, czy skarżąca stała się bezrobotną od innej daty, a jeżeli tak, to wskazać od jakiej daty status ten jej przysługuje, względnie przysługiwał z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych nieznanych uprzednio organowi, których ujawnienie się stanowiło przesłankę wznowienia postępowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 559/22).
W ocenie Sądu, wznowienie postępowania nie może zatem skutkować - w przypadku uchylenia decyzji dotychczasowej - pozbawieniem strony skarżącej uprawnień za cały okres, w tym także ten, gdy strona spełniała materialnoprawne warunki do ich przyznania. Konsekwencją odmiennej wykładni art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 71 ust. 1 i w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. byłaby bezpowrotna utrata uprawnień do posiadania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 393/15, wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1702/14). Wbrew temu, co wynika ze stanowiska organów, istotą sprawy nie jest rozstrzygnięcie, czy skarżąca w stanie prawnym i faktycznym istniejącym w dniu 1 kwietnia 2020 r. spełniała przesłanki uznania jej za bezrobotną, ale czy może być - a jeżeli tak - to z jaką datą, uznana za osobę bezrobotną, a w konsekwencji też legitymującą się prawem do zasiłku.
W tym miejscu należy wskazać, że fakt że informacja z ZUS stanowi dokument urzędowy nie oznacza, że jest dowodem niepodważalnym. Z informacji ZUS przywoływanej przez organy wynika, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2020 r. u płatnika K. G. "S. Natomiast ze wskazanego powyżej wyroku Sądu Pracy wynika, że umowa o pracę zawarta pomiędzy skarżącą a K. G. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą "S. K. G. rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Organy powinny zatem ocenić czy skarżąca od dnia 1 maja 2020 r. spełniała warunki uprawniające ją do uzyskania statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p.
Odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi, w ocenie Sądu nie jest uprawnione powoływanie się przez skarżącą na datę rozwiązania stosunku pracy (31 marca 2020 r.) wynikającą z przedłożonego przez nią podczas rejestracji świadectwa pracy. Jak wskazano powyżej Sąd Pracy, w wyroku z dnia 20 października 2020 r. ustalił, że umowa o pracę, z pracodawcą, który wydał rzeczone świadectwo pracy, rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2020 r. Wyrokiem tym Sąd zasądził od pozwanej K. G. na rzecz powódki J. W. kwotę 5 400 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z przepisami prawa pracy wypowiedzenie umowy o pracę. Zgodnie z art. 45 § 1 Kodeksu pracy w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika – orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. Zatem w przypadku orzeczenia o odszkodowaniu, obok ustaleń czy wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umowy o pracę, konieczne jest ustalenie czy umowa o pracę uległa już rozwiązaniu. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to rozciąga się ona również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą by objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają istotę danego stosunku prawnego (por. A. Patryk (w:) O.M. Piaskowska (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1 – 505(39). Tom I, WKP 2024, LEX/2024; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III AUa1247/20). Kwestia rozwiązania umowy o pracę skarżącej z dniem 30 kwietnia 2020 r. niewątpliwie jest elementem motywów rozstrzygnięcia, który odnosi się do istoty sprawy rozstrzygniętej powyższym wyrokiem. Zgodnie z art. 365 § 1 i art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego organy administracji i Sąd są tym ustaleniem związane. Jednocześnie podkreślić należy, że nie jest przy tym rolą organów administracji ustalanie okoliczności związanych z rozwiązaniem stosunku pracy. Ponadto wbrew stanowisku skarżącej organ I instancji, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, skierował do niej zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Zawiadomienie to z dnia 21 września 2023 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 27 września 2023 r.
Konkludując, odmowa przyznania skarżącej statusu osoby bezrobotnej bez jednoczesnego rozstrzygnięcia w granicach wznowionego postępowania o przyznaniu tego statusu z chwilą gdy zaistniały do tego ustawowe warunki, stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania w postaci art. 151 ust. 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Zebrane w sprawie dowody nie mogły stanowić wyłącznego oparcia dla decyzji o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej.
Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (punkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę organy będą zobowiązane uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania, co do dalszego postępowania.
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.