II SA/Ol 6/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Olsztynie oddalił skargę na decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że skarżąca nie skorzystała z możliwości wyboru świadczenia mimo pouczenia.
Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, jednak organ odmówił, wskazując na pobieranie przez nią emerytury. Po uchyleniu poprzednich decyzji przez sądy administracyjne, organ ponownie odmówił, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca została pouczona o możliwości wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, ale nie złożyła wniosku o zawieszenie emerytury. Sąd uznał, że brak takiego wniosku uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Sprawa dotyczyła skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z. O. Organ pierwszej instancji oraz organ odwoławczy odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na fakt pobierania przez skarżącą emerytury oraz świadczenia uzupełniającego, co stanowiło przesłankę negatywną zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po wcześniejszych uchyleniach decyzji przez WSA i NSA, organy ponownie rozpoznały sprawę. Organ pierwszej instancji odmówił świadczenia pielęgnacyjnego, a umorzył postępowanie od dnia śmierci matki. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów i wcześniejszych wyroków sądów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. WSA w Olsztynie, rozpoznając skargę, odwołał się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach, zgodnie z którą osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emerytalno-rentowym. Sąd wskazał, że organ pierwszej instancji prawidłowo poinformował skarżącą o możliwości wyboru i konieczności zawieszenia prawa do emerytury poprzez złożenie wniosku do ZUS. Skarżąca nie skorzystała z tej możliwości, żądając jedynie różnicy między świadczeniami. Sąd uznał, że brak dokumentu potwierdzającego zawieszenie emerytury uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił również, że nie istnieje przepis pozwalający na wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą. W związku z tym, skarga została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, ale wymaga to dokonania wyboru i złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
Uzasadnienie
Sąd powołując się na orzecznictwo NSA i WSA, stwierdził, że osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji jest zawieszenie prawa do emerytury.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
u.e.r.f.u.s. art. 134
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do emerytury może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy i sądy.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego kwotowo.
u.ś.r. art. 27 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń, przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną.
u.e.r.f.u.s. art. 95 § ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W razie zbiegu prawa do kilku świadczeń, wypłaca się jedno z nich - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
u.e.r.f.u.s. art. 103 § ust. 3
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do emerytury może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta.
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli Sądu.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o oddaleniu skargi.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
k.p.a. art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Poinformowanie strony o możliwości wyboru świadczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pobieranie przez skarżącą emerytury stanowiło przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca została prawidłowo pouczona o możliwości wyboru świadczenia i konieczności zawieszenia emerytury, ale z tej możliwości nie skorzystała. Brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca złożenia wniosku z kompletem dokumentów, w tym dokumentem potwierdzającym zawieszenie emerytury.
Odrzucone argumenty
Organ przedwcześnie odmówił prawa do świadczenia z uwagi na pobieraną emeryturę bez uprzedniego pouczenia i wezwania do zawieszenia prawa do emerytury. Skarżąca oczekuje spłaty świadczenia pielęgnacyjnego pomniejszonego o pobieraną emeryturę.
Godne uwagi sformułowania
nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
Skład orzekający
Katarzyna Matczak
przewodniczący sprawozdawca
Marzenna Glabas
sędzia
Beata Jezielska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, konieczność wyboru świadczenia oraz moment ustalania prawa do świadczeń rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe od emerytury i wymaga rezygnacji z emerytury. Nie dotyczy sytuacji, gdy emerytura jest wyższa lub gdy nie ma możliwości zawieszenia emerytury.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zbiegu świadczeń i wyboru między nimi, co jest istotne dla wielu osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny. Pokazuje praktyczne konsekwencje przepisów.
“Emerytura czy świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia, jak dokonać wyboru i jakie są konsekwencje.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 6/22 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2022-02-03 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-01-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Katarzyna Matczak /przewodniczący sprawozdawca/ Marzenna Glabas S. Beata Jezielska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Zabezpieczenie społeczne Sygn. powiązane I OSK 1057/22 - Wyrok NSA z 2024-02-22 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2020 poz 53 art. 95 ust. 1, art. 134 Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j. Sentencja Dnia 3 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 roku sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm) dalej: "u.ś.r." oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika C. C. (dalej: "Skarżąca"), od decyzji Wójta Gminy R., z upoważnienia którego działał Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia [...] r., którą: 1- odmówiono C. C. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. O., za okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do 29 listopada 2020 r., 2 - od dnia 30 listopada 2020 r. umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego, - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji będącą przedmiotem odwołania. Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy. Wnioskiem z 17 stycznia 2020 r. Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, stosownie do art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nadto, z powodu pobierania przez wnioskodawczynię emerytury - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy. Na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium [...] decyzją z [...] roku (nr: [...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kontrolując legalność tej decyzji na skutek skargi pełnomocnika Skarżącej, wyrokiem z dnia 22 września 2020 r. (sygn. akt II SA/Ol 394/20) uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W dniu 30 listopada 2020 r. wnioskodawczyni poinformowała o śmierci mamy Z.O. Natomiast wyrokiem z 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 2917/20) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Kolegium od wyroku WSA w Olsztynie. Po przekazaniu akt sprawy i ponownym jej rozpoznaniu, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przysługiwanie stronie prawa do emerytury oraz świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym za okres od 1 stycznia 2020 r. do 29 listopada 2020 r. Nadto umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 30 listopada 2020 roku, czyli od dnia śmierci niepełnosprawnej matki. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił jej, że NSA w uzasadnieniu wyroku stwierdziło, iż organy orzekające w sprawie przedwcześnie odmówiły prawa do świadczenia z uwagi na pobieraną przez nią emeryturę bez uprzedniego pouczenia i wezwania do zawieszenia prawa do emerytury i wstrzymania jej wypłaty. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. Wyjaśniono, że nie budzi wątpliwości, iż wnioskodawczyni opiekowała się w odpowiedni sposób niepełnosprawną w znacznym stopniu Z. O. do dnia jej śmierci tj. do 29 listopada 2020 r. Z tego też powodu strona nie mogła podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Jednakże organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na przysługiwanie stronie prawa do emerytury oraz świadczenia uzupełniającego. Wskazano, że NSA w cytowanym powyżej wyroku, mając na uwadze zasady konstytucyjne, stwierdził, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2021.291 t.j.), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Oznacza to, że warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania świadczeń z ZUS w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, było dokonanie wyboru przez uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez nią prawa do emerytury i świadczenia uzupełniającego. Zwrócono uwagę, że stosownie do art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji pismem z 22 lipca 2021 r. poinformował C. C. o możliwości wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami z ZUS - emeryturą oraz rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym - a świadczeniem pielęgnacyjnym. W tym zakresie strona została pouczona o możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury oraz prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Jednocześnie strona została zobowiązana do przedłożenia w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma dodatkowych dowodów aby wykazać spełnienie warunków do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury oraz zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Wyjaśniono nadto, że w odpowiedzi na to pismo pełnomocnik strony oświadczył, że skarżąca oczekuje "spłaty świadczenia pielęgnacyjnego" pomniejszonego o pobieraną emeryturę za okres od stycznia 2020 r. do dnia śmierci niepełnosprawnej, czyli 29 listopada 2020 r. Organ odwoławczy uznał zatem, że strona właściwie poinformowana o tym, iż warunkiem niezbędnym do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie przysługującego jej prawa do emerytury i świadczenia uzupełniającego nie skorzystała z tej możliwości i dlatego prawidłowo odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnośnie zaś odwołania wskazano, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Gl 969/19). W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił jej wydanie niezgodnie z obowiązującymi przepisami, z zasadami współżycia społecznego oraz wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 22.09.2020 r. sygn. akt II SA/Ol 394/20, jak też wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.04.2021r. sygn. akt I OSK 2917/20. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 14 stycznia 2022 r. pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że prawdą jest, iż dopiero pismem z 22.07.2021 r. organ I instancji poinformował Skarżącą o możliwości wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami z ZUS a świadczeniem pielęgnacyjnym, jednak nastąpiło to dopiero 1,5 roku od złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne oraz 8 miesięcy od śmierci matki. Gdyby poinformowano Skarżącą o tym we właściwym czasie na pewno skorzystałaby z takiej możliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też okoliczność, że w przedmiotowej sprawie wyrażona została ocena prawna, co do zgłoszonego przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyrok z 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 394/20 oraz wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20. Zastosowanie w sprawie znajduje zatem przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Podkreślić należy, że powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, ponieważ są nimi związane. Przez ocenę prawną powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej; dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el.). Unormowane w art. 153 p.p.s.a. związanie oceną prawną oznacza więc, że zarówno organy, jak i sądy orzekające w danej sprawie są zobowiązane do podporządkowania się wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie, aż do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wyrażony wcześniej przez sąd pogląd stał się nieaktualny wskutek zmiany stanu prawnego lub okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 269/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). W wyroku z dnia 22 wrzenia 2020 r. (sygn. akt II SA/Ol 394/20) Sąd I instancyjny uchylając pierwotną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji (z dnia [...] r.), wyjaśnił, że " podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (...). Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego." Wyżej wymienioną ocenę prawną podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 2917/20) wskazując, że: "osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (...). Zarówno w u.ś.r., jak i w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2018 poz. 1270), dalej jako "u.e.r.f.u.s." ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z kolei zgodnie z art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s. w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Natomiast jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Zdaniem jednak sądu w składzie orzekającym należy stanąć na stanowisku, mając na uwadze zasady konstytucyjne, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie niższa jest wysokość pobieranej przez skarżącą emerytury). Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty". Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, którą 1. odmówiono przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, za okres od 1 stycznia 2020 r. do 29 listopada 2020 r., 2. od dnia 30 listopada 2020 r. umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą do rozstrzygnięcia w zakresie punktu 2 decyzji była okoliczność śmierci matki w dniu 29 listopada 2020 r., co skutkuje zasadnie umorzeniem postępowania w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co do rozstrzygnięcia w zakresie pkt. 1 decyzji, to zostało ono sformułowane zasadnie w oparciu o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak wynika zatem z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego tej sprawy oraz przywołanej oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 22 września 2020r. oraz wykładni zaprezentowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrażonej w przywołanym fragmencie wyroku, sam fakt pobierania emerytury przez Skarżącą nie powinien skutkować w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Aby jednak Skarżąca mogła otrzymać wyższe świadczenie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego winna zrezygnować z pobierania emerytury, które to uprawnienie może zrealizować w oparciu o art. 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53), dalej: "u.e.r.f.u.s. Zatem mimo, że emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać pozostaje, że zawieszenie tego prawa w oparciu o art. 134 u.e.r.f.u.s. eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skoro tak, to prawidłowo orzekające w tej sprawie organy po zwrocie akt z NSA poinformowały Skarżącą, stosownie do treści art. 79a k.p.a., o możliwości dokonania wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia ZUS (emerytury oraz rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego) lub świadczenia pielęgnacyjnego. Pouczono stronę o możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury wraz z rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym, jednak Skarżąca nie skorzystała z tego uprawnienia. W odpowiedzi na przedstawioną jej informację zażądała natomiast "spłaty świadczenia pielęgnacyjnego" w postaci różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymaną emeryturą za okres od stycznia 2020 r. do dnia śmierci matki. W sprawie tej bowiem matka Skarżącej, nad którą sprawowała opiekę, zmarła w dniu 29.11.2020 r., a zatem po wydaniu nieprawomocnego wyroku przez WSA w Olsztynie. Jednakże stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skoro zatem wniosek Skarżącej złożony w organie I instancji w dniu 17 stycznia 2020 r. nie zawierał wszystkich istotnych dla sprawy dokumentów, brak było bowiem dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia prawa do emerytury, w oparciu o art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s., co skutkować miało wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu jej wypłaty, to brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej od dnia złożenia tego wniosku. Dopiero przedstawienie organowi I instancji decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. umożliwiłoby przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie zostało wyrażone w wyroku NSA z 26 kwietnia 2021 r. sygn. I OSK 2917/20, gdzie wskazano, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury." Jak wynika z przekazanych akt tej sprawy Skarżąca nie przedstawiła takiego dokumentu potwierdzającego wstrzymanie jej wypłaty emerytury, zatem prawidłowo orzekające organy stwierdziły brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na okres od 1 stycznia 2020 r. do dnia śmierci matki, tj. 29 listopada 2020 r. Odpowiadając na żądanie Skarżącej podnoszone w toku postępowania o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością pobieranej emerytury a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego za okres od stycznia 2020 r. do dnia śmierci matki wyjaśnić pozostaje, że prawidłowo organ odwoławczy w sprawie uznał, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który uprawniałby organ do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości takiej różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a kwotą wypłaconej emerytury. W świetle obecnie dominującej linii orzeczniczej (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19 oraz z dnia 24 sierpnia 2020r., I OSK 650/20, wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, dostępne w CBOSA) przyjęto rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy podstawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020r., sygn. I OSK 650/20). Reasumując, Skarżącej umożliwiono dokonanie wyboru, o którym mowa powyżej, bowiem organ w wykonaniu zaleceń wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r. sygn. I OSK 2917/20 poinformował o możliwości wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym. Skarżąca nie złożyła dokumentu potwierdzającego wstrzymanie jej wypłaty emerytury za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zatem prawidłowo stwierdzono zaistnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach zdaniem Sądu orzeczenie przez organy o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku o oddaleniu skargi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI