II SA/Ol 599/25

II SA/Ol 599/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska
Ewa Osipuk
Piotr Chybicki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 858
art. 2 pkt 2, art. 7 pkt 2 lit. c
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia aktywni rodzice w pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS) z 4 sierpnia 2015r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 28 stycznia 2025r. odmawiającą J. J. przyznania świadczenia aktywny rodzic w pracy na dziecko M. J. Jako powód odmowy organ podał, że drugi rodzic K. J. nie spełnia warunku aktywności zawodowej z art. 7 pkt 2a-d ustawy z dnia 15 maja 2024r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – " Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024, poz. 858 j.t., dalej ustawa). Organ nadmienił, ze K. J. podlega ubezpieczeniu społecznemu w ZUS jako żołnierz niezawodowy w służbie czynnej/żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie szkolenia. Jednakże od tegoż tytułu zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego nie jest dokonywane za pośrednictwem ZUS, a tym samy w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt c ustawy K. J. (w uzasadnieniu błąd co do tożsamości) nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2002r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2024. poz. 146).
W skardze J. J. podał, ze mąż od 22 sierpnia 2024r. rozpoczął służbę w wojsku jako żołnierz aktywnej rezerwy i od poniedziałku do piątku ( a zdarza się że także w weekendy) odbywa służbę w jednostce wojskowej. Załączyła zaświadczenie Jednostki Wojskowej nr [...] z 3 września 2015r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi J. J. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 sierpnia 2025 r. utrzymującą w mocy własną decyzję z 28 stycznia 2025 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na dziecko M. J.
Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. z 2024 r. poz. 858) - dalej: ustawa.
Wskazana ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, zwanych dalej "świadczeniami "aktywny rodzic" ", oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1 ustawy). Celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (art. 2 ust. 2 ustawy). Katalog przewidzianych ustawą świadczeń zawarto w art. 2 ust. 1 ustawy, który w pkt 1 wymienia wnioskowane przez skarżącego świadczenie "aktywni rodzice w pracy".
Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje obywatelom polskim (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy), jak i cudzoziemcom, spełniającym określone prawem warunki (art. 8 ust. 1 pkt 8 ustawy). Prawo do ww. świadczenia przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie "aktywni rodzice w pracy", chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 8 ust. 2 ustawy).
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo
3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r.o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743).
W przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymującej to świadczenie, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje, jeżeli zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymująca to świadczenie, jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż:
1) 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy";
2) 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Definicję pojęcia "aktywności zawodowej" ustawodawca zawarł w art. 2 pkt 2 ustawy wskazując, iż oznacza to:
a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-8, 10 i 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497),
b) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), z wyjątkiem zasiłków i świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego albo wypadkowego, oraz pobieranie wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465),
c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) – w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
d) podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek.
Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. Świadczenie przysługuje w wysokości 1500 zł miesięcznie na dziecko, a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w wysokości 1900 zł miesięcznie (art. 11 ust. 1 – 2 ustawy).
W niniejszej sprawie sporna jest kwestia, czy pomimo niepodważanej przez organy okoliczności, co do pełnienia przez skarżącego służby w [...] od 22 sierpnia 2024r., zgodnie z zapisem ustawy o Obronie Ojczyzny pozostaje on aktywnym zawodowo w rozumieniu powołanego wcześniej art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic". Organ uznał, że nie, gdyż wprawdzie podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jednak zgłoszenie z tego tytułu nie jest dokonywane za pośrednictwem ZUS. Stwierdzenie ma oparcie w przywołanym już zaświadczeniu Jednostki Wojskowej nr [...] z 11 lutego 2025r. (zaświadczenie) stwierdzającym, że K. J. pełni służbę w wskazanej już jednostce wojskowej w systemie 8 godzinnego dnia pracy od poniedziałku do piątku na czas nieokreślony zgodnie z art. 24 ustawy o Obronie Ojczyzny. Rodzaj pełnionej służby: "Aktywna Rezerwa" stosownie do art. 130 ust. 1 pkt 3 ustawy o Obronie Ojczyzny. Nadto zaświadczenie stwierdza, że płatnikiem żołnierza jest [...] Wojskowy Oddział Gospodarczy i że płatnik na konto żołnierze odprowadza składki emerytalne rentowe oraz zdrowotne.
Zawarte w art. 7 pkt 2 ustawy przesłanki definiujące pojęcie "aktywności zawodowej", stanowią przesłanki rozłączne. Oznacza to, iż spełnienie przez stronę wnioskującą choćby jednego z warunków określonych w art. 7 pkt 2 lit a-d ustawy, nadaje jej przymiot podmiotu aktywnego zawodowo w rozumieniu ustawy.
Niewątpliwie, wykładnia literalna powoływanego przez organy art. 7 pkt 2 lit. c ustawy prowadzi do stwierdzenia, iż za osoby aktywne zawodowo w rozumieniu przepisu, uznać należy osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednakże należy dostrzec, że w myśl art. 130 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny (Dz.2025, poz. 825 j.t.) służba w aktywnej rezerwie w dniach pełnienie tej służby oraz odbywanie ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy jest rodzajem czynnej służby wojskowej. Z tego tytułu osoba pełniąca służbę w aktywnej rezerwie w dniach pełnienia tej służby podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, o czym stanowi art. 6 ust. 1pkt 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę wojskową). Taki właśnie rodzaj służby, tj. " Aktywna rezerwa" pełni K. J., co potwierdza także tytułu jego ubezpieczenia w ZUS określony jako " żołnierz niezawodowy w służbie czynnej oraz żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia". Nie ulega zatem wątpliwości, że nie wskazanie w definicji aktywności zawodowej takiego tytułu podlegania rzeczonemu ubezpieczeniu jawi się jako niezamierzone zaniechanie legislacyjne.
Jednocześnie K. J. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako żołnierze odbywający zawodowąsłużbę wojskową w trakcie kształcenia ( tytuł ubezpieczenia ZUS) i jednocześnie jako żołnierz powołany do służby w aktywnej rezerwie w dniach pełnienia tej służby (zaświadczenie), o czym stanowi art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Faktyczne tytułu ubezpieczenia nie różną się zatem od tych wymienianych w art. 66 ust. 1 pkt 4-15 w/w ustawy, a w szczególności od ubezpieczenia żołnierza (pkt 5 w/w artykułu). Tak też uznał ZUS w tytule ubezpieczenia definiując K. J. także jako " żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia".
Należy mieć także na uwadze ratio legis całego aktu - mianowicie wolę ustawodawcy, aby świadczenie "aktywni rodzice w pracy" miało charakter wspierający, a nie formalistyczny.
W ocenie Sądu ograniczenie prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy żołnierzom niezawodowym w służbie czynnej oraz żołnierzom odbywającym zawodową słuszne wojskową w trakcie kształcenia tylko ze względu na "techniczny sposób" przekazywania ich zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, o jakim mowa w art. 7 pkt 2 lit c ustawy, byłoby ewidentnie sprzeczne z celem wprowadzenia ustawy, którym jest zapewnienie równych warunków wsparcia rodzicom aktywnym zawodowo niezależnie od formy zatrudnienia lub służby (uzasadnienie do projektu ustawy - druk sejmowy X.319).
W rezultacie, zaakceptowanie interpretacji Prezesa ZUS i przyjętego przez niego wyniku sprawy oznaczałoby że strony Sądu zgodę na nieuprawnione w kontekście art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zróżnicowania osób w służbie w aktywnej rezerwie w dniach tej służby względem funkcjonariuszy pozostałych służb państwa, co do których zgłoszenia następują w zgodzie z formułą gramatyczną art. 7 pkt 2 lit c ustawy aktywny rodzic. Tak więc, norma art. 7 pkt 2 lit c u.w.r.a.z. w odniesieniu do osób w " Aktywnej rezerwie" (art. 130 ust. 1 pkt 3 usatwy o obronie ojczyzny) będzie pozostawać w zgodzie z zasadą równości i zasadą niedyskryminowania obywateli w życiu społecznym o ile będzie interpretowana jako nie wymagająca do uznania za aktywną zawodowo osobę, co do której zgłoszenie do ubezpieczenia następuje za pośrednictwem ZUS. Udział ZUS w procedurze zgłoszenia z powodów zakotwiczonych w wartościach konstytucyjnych oraz logice i doświadczeniu życiowym, nie może bowiem świadczyć o tym, że osoba pełniąca czynną służbę wojskową w aktywnej rezerwie w dniach tej służby nie jest aktywny zawodowo w rozumieniu przepisów u.w.r.a.z.
Wobec tych ustaleń zaskarżona do WSA decyzja Prezesa ZUS oraz decyzja ją poprzedzająca na skutek błędu w wykładni art. 7 pkt 2 lit c, u.w.r.a.z. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach zdrowotnych oraz art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, doprowadziła do nieodpowiadającego prawu wyniku sprawy w postaci odmowy przyznania na rzecz wnioskodawczyni świadczenia aktywny rodzic.
Mając na uwadze taką ocenę działań Prezesa ZUS, Sąd uznał wniesioną skargę za w pełni zasadną i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji.
Ponownie rozpoznając żądanie wnioskodawczyni Organy ZUS przyjmą zaprezentowany wobec osoby pełniącej czynną służbę wojskową w aktywnej rezerwie w dniach tej służby sposób wykładni art. 7 ust. 2 lit c u.w.r.a.z. poprzez nieuzależnienie decyzji o świadczeniu od sposobu dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego za pośrednictwem ZUS.