II SA/Ol 581/23

II SA/Ol 581/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Klimek
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 988
art. 72 ust. 1, art. 73 ust. 1e pkt 1
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi T.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz skarżącego T. R. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że T. R. (dalej jako: "strona", "skarżący") złożył w Starostwie Powiatowym wniosek z 10 marca 2023 r. o rejestrację pojazdu marki [...].
Starosta Elbląski (organ I instancji) decyzją z 5 kwietnia 2023 r. odmówił rejestracji pojazdu, którego dotyczył przywołany wniosek. Organ I instancji podniósł, że wezwał stronę do dostarczenia oryginałów dokumentów przenoszących własność wskazanego pojazdu z Zakładu Rolnego [...] na kolejnego właściciela/ kolejnych właścicieli aż do Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa [...] oraz zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym wskazanego pojazdu, w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego wezwania. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada innych dokumentów dotyczących pojazdu, poza tymi, które przedstawił do rejestracji wraz z wnioskiem z 10 marca 2023 r. Organ wskazał, że obowiązek przedłożenia dokumentów ciąży na osobie wnioskującej o zarejestrowanie pojazdu. W razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, nie może nastąpić jego rejestracja. Dokumenty te muszą być prawdziwe oraz zgodne ze stanem faktycznym. Oznacza to, że dowód własności pojazdu nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności ani też co do podmiotu, któremu to prawo przysługuje. Jeżeli wnioskujący o rejestrację nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu, organ administracji publicznej ma obowiązek odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu. Ponadto, rejestrując pojazd, organ dopuszcza go do ruchu, a to nastąpić może wyłącznie w przypadku pojazdu, który jest sprawny technicznie i nie zagraża bezpieczeństwu w ruchu drogowym, co potwierdza wyłącznie ważne zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu. Strona nie przedstawiła jednak wymaganych przepisami dokumentów, przez co nie można było zarejestrować przedmiotowego pojazdu.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący, zarzucając organowi naruszenie prawa poprzez nienależyte rozpoznanie sprawy i wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i zarejestrowanie pojazdu marki [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że organ stwierdził, iż nie przedłożył bezspornych dowodów własności pojazdu, tzn. nie wykazał się dokumentami w jaki sposób własność pojazdu przeszła z Zakładu Rolnego [...] na Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa [...] również w okresie, gdy zarejestrowany był na Zakład Rolny [...]. Wynikało to z faktu, że ten zakład rolny nie był samodzielną osobą prawną, a jedynie jednostką organizacyjną GRSP [...]. Wpisanie zakładu rolnego jako właściciela zarejestrowanego pojazdu wynikało z ówczesnej praktyki wydziałów komunikacji, ale nie zmieniało faktu, że zakład ten był tylko jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Zakład Rolny [...] nie mógł więc nabyć własności pojazdu ani przenieść tej własności na inny podmiot. Rzeczywistym właścicielem pojazdu w świetle prawa cywilnego było GRSP [...], zatem nie ma potrzeby (ani możliwości prawnej) wykazania przejścia własności pojazdu między tymi podmiotami. Wiedza o tym, że ZT [...] nie był samodzielną osobą prawną, a jedynie jednostką organizacyjną GRSP [...] jest powszechnie znana i potwierdzona informacjami pochodzącymi od poprzednich właścicieli pojazdu. Sam jest osobą starszą i w przeciwieństwie do organu nie posiada odpowiedniej wiedzy i orientacji, żeby ustalić gdzie znajdują się dokumenty po zlikwidowanych państwowych gospodarstwach rolnych. Na te okoliczności organ, jeśli powziął wątpliwości, mógł zwrócić się o informację do odpowiednich jednostek, przechowujących archiwa po tych podmiotach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 8 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podniesiono, że zawarty w art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym katalog dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu jest wyczerpujący. Przepis ten formułuje wymagania formalne rejestracji i musi być rozumiany restrykcyjnie, co oznacza, że niespełnienie wymogu wskazanego pkt 1 tego przepisu, tj. przedstawienia dowodu własności pojazdu stanowi bezwzględną przeszkodę do zarejestrowania pojazdu. Zarejestrowany może być zatem jedynie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności.
Z uwagi na to, że rejestracja pojazdu odbywa się wyłącznie na podstawie dokumentów, organ administracyjny nie ma możliwości zarejestrowania pojazdu, jeżeli brak jest podstaw do przyjęcia, że dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę są bezsprzecznie prawdziwe, wiarygodne i dają pewność dokonania przeniesienia prawa własności między poszczególnym zbywcami i nabywcami. Wnioskujący zaś o rejestrację pojazdu, pomimo wezwania o uzupełnienie dokumentów, nie przedstawił oryginałów dokumentów przenoszących własność pojazdu z Zakładu Rolnego [...] na kolejnego właściciela/kolejnych właścicieli aż do Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa [...]. Dodatkowo podniesiono, że organ rejestrując pojazd dopuszcza go do ruchu, co może nastąpić wyłącznie, gdy pojazd jest sprawny technicznie, przeszedł badanie techniczne potwierdzone odpowiednim zaświadczeniem. Kolegium podkreśliło, że obowiązek przedłożenia dokumentów ciąży na osobie wnioskującej o zarejestrowanie pojazdu, a nie organie, do którego złożono wniosek o rejestrację pojazdu.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1e pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę rejestracji pojazdu marki [...]. Skarżący podniósł, że do wniosku o rejestrację ciągnika załączył umowę kupna - sprzedaży oraz rachunek uproszczony. Są to wszystkie dokumenty jakie posiada dotyczące tego pojazdu. Wskazał, że starał się uzyskać historię pojazdu w zakresie ich poprzednich właścicieli, ale z Archiwum Państwowego dostał informację, że dokumenty zostały zniszczone w 1995 r. Taką informacje przekazał również organowi. Pomimo więc tego, że złożył wszystkie dokumenty i udowodnił, że jest właścicielem pojazdu, odmówiono mu zarejestrowania pojazdu. Ponadto wskazał, że wszystkie dokumenty techniczne dotyczące tego pojazdu znajdują się w Starostwie Powiatowym w [...], a strona stosowne pismo w tym zakresie już złożyła.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności
z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2022 r., poz. 2325).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia
z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,
a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy
co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2023 r., poz. 1634 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z 8 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 5 kwietnia 2023 r. o odmowie rejestracji pojazdu skarżącego.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 z późn. zm.), dalej: "Prd", rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy, pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e), samochód ciężarowy (kategoria homologacyjna N1), podrodzaj "furgon", "furgon/podest", "ciężarowo-osobowy", "terenowy", "wielozadaniowy" lub "van" lub samochód specjalny (kategoria homologacyjna Ml i N1), został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy.
Stosownie zaś do art. 73 ust. 1e pkt 1 ustawy organ rejestrujący wydaje decyzję o odmowie rejestracji pojazdu w przypadku braku pozytywnej weryfikacji dokumentów, o których mowa w art. 72 ust. 1, z uwzględnieniem przy tej weryfikacji art. 72 ust. 1b-5.
Na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1847, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie", w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu składa do organu rejestrującego wniosek o rejestrację pojazdu na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia, a w przypadku pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 2a ustawy, na formularzu, którego wzór jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia, z zastrzeżeniem § 24, zwane w niniejszym rozdziale "wnioskiem o rejestrację", do którego dołącza:
1) dowód własności pojazdu;
2) oświadczenie, o którym mowa w § 4 ust. 6 pkt 2, jeżeli zostało dołączone do dowodu własności pojazdu;
3) dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
4) tablice (tablicę) rejestracyjne, jeżeli pojazd był zarejestrowany; w przypadku pojazdu sprowadzonego z zagranicy bez tablic (tablicy) rejestracyjnych albo konieczności zwrotu tych tablic (tablicy) organowi rejestrującemu państwa, z którego pojazd został sprowadzony, właściciel pojazdu zamiast tablic (tablicy) rejestracyjnych dołącza oświadczenie, że pojazd został sprowadzony z zagranicy bez tablic (tablicy) rejestracyjnych albo oświadczenie o konieczności zwrotu tych tablic (tablicy) organowi rejestrującemu państwa, z którego pojazd został sprowadzony; oświadczenie może być złożone na wniosku o rejestrację, w tym na jego odwrocie;
5) dodatkową tablicę rejestracyjną, o której mowa w art. 73 ust. 1b ustawy, jeżeli była wydana, a w przypadku jej utraty właściciel pojazdu zamiast dodatkowej tablicy rejestracyjnej dołącza oświadczenie o jej utracie; oświadczenie może być złożone na wniosku o rejestrację, w tym na jego odwrocie.
Stosownie zaś do § 4 ust. 1 rozporządzenia dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów:
1) umowa sprzedaży;
2) umowa zamiany;
3) umowa darowizny;
4) umowa o dział spadku;
5) umowa o zniesienie współwłasności;
6) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu;
7) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności;
8) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Według natomiast § 4 ust. 2 rozporządzenia w przypadku gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela pojazdu zawartymi w dowodzie rejestracyjnym, dowodem własności są wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu.
Wymieniony w rozporządzeniu katalog dokumentów, które mogą stanowić dowód własności pojazdu nie jest zamknięty. Ustalenie, czy wnioskodawca jest właścicielem pojazdu może zatem być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych. Powyższe nie oznacza oczywiście, że organ dokonujący rejestracji pojazdu może we własnym zakresie przesądzać na podstawie innych, niż wymienione we wskazanym przepisie dowodów, czy wnioskodawcy przysługuje prawo własności pojazdu objętego wnioskiem o rejestrację. Powołany § 4 rozporządzenia wymaga bowiem w każdym przypadku przedłożenia określonego dokumentu potwierdzającego własność.
Na gruncie niniejszej sprawy skarżący do wniosku o rejestrację pojazdu marki [...] przedłożył m.in.: zaświadczenie potwierdzające dane zawarte w utraconym dowodzie rejestracyjnym z 20 kwietnia 2022 r., rachunek uproszczony nr [...] z 18 września1995 r., umowę sprzedaży z 17 marca 2001 r., umowę sprzedaży z 20 lutego 2023 r., oświadczenie z 10 marca 2023 r.
Następnie skarżący został wezwany do dostarczenia oryginałów dokumentów przenoszących własność pojazdu z Zakładu Rolnego [...] na kolejnego właściciela/ kolejnych właścicieli aż do Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa [...] oraz zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu, w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego wezwania. Organy podniosły, że wnioskujący o rejestrację pojazdu, pomimo wezwania o uzupełnienie dokumentów, nie przedstawił oryginałów dokumentów przenoszących własność pojazdu z Zakładu Rolnego [...] na kolejnego właściciela/kolejnych właścicieli aż do Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa [...]. Nie załączył też stosownych badań technicznych. Dlatego też w ich ocenie nie można było zarejestrować spornego pojazdu.
Dogłębna analiza stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonych dokumentów wymaga wzięcia pod uwagę specyficznej sytuacji związanej z przekształceniem oraz likwidacją na początku lat 90-tych Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGRy). Po przejściu na gospodarkę rynkową na podstawie ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa państwowe gospodarstwa rolne zostały zlikwidowane a ich majątek przejęty przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa. Większość PGR-ów postawiono w stan likwidacji w roku 1992, ostatecznie zaś wszystkie PGRy zostały postawione w stan likwidacji do 31 grudnia 1993 r. Na ich bazie utworzono Gospodarstwa Rolne Skarbu Państwa zarządzane przez tymczasowych zarządców i administratorów a docelowo zamierzono je likwidować. W ramach tego procesu dążono do sprzedaży lub dzierżawy gospodarstw i majątku z nim związanego. W ramach przekształceń własnościowych właścicieli zmieniał majątek związany z tymi gospodarstwami, również majątek ruchomy w postaci sprzętu rolniczego, maszyn, ciągników itd. W trakcie tych procesów możliwe było przechodzenie elementów majątku z jednych podmiotów na drugie, także z likwidowanych PGRów na inne jeszcze funkcjonujące PGRy lub przedsiębiorstwa państwowe. Niewątpliwie charakter tych procesów, specyfika szybko postępujących przekształceń ustrojowych - w tym tych dotyczących właśnie gospodarstw rolnych - powodowała, że miały one charakter dynamiczny i nie zawsze pozostawiały one ślady w dokumentach, bądź dokumenty te nie zostały zachowane.
Odnosząc te rozważania do rozpatrywanej sytuacji dostrzec należy kluczowy dla sprawy dokument w postaci rachunku uproszczonego nr [...] (akta adm. k. – 4), dokumentującego sprzedaż przedmiotowego ciągnika [...] przez sprzedawcę Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa [...] na rzecz G. B.. W ocenie sądu biorąc pod uwagę kontekst zaprezentowanych przekształceń własnościowych na początku lat 90-tych dotyczących Państwowych Gospodarstw Rolnych i ich majątku należy przyjąć, że wskazany rachunek uproszczony jest w zaistniałej sytuacji wystarczającym dowodem potwierdzającym, że Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa [...] było prawowitym właścicielem spornego pojazdu. Podnieść w tym miejscu również trzeba, że na rachunku widnieje zapis [...], co potwierdza, że ów ciągnik wszedł w skład mienia ruchomego Gospodarstwa Rolnego Skarbu Państwa [...] wskutek przekształceń własnościowych ze zlikwidowanego Zakładu Rolnego [...]. Jak już wspomniano, mechanizmy przekształceń własnościowych Państwowych Gospodarstw Rolnych dopuszczały obrót ich majątkiem, który mógł przechodzić pomiędzy poszczególnymi PGRami, mogły też ten majątek przejmować jedne PGRy od innych likwidowanych. Przekształcenie Państwowych Gospodarstw Rolnych oraz przekazywanie ich majątku regulowane było przepisami szczególnymi. W związku z tym i wobec ograniczonego dostępu do dokumentacji jaka pozostała po PGRach należy przyjąć założenie - oparte o dokument w postaci wskazanego rachunku uproszczonego - że kwestia bycia właścicielem spornego ciągnika przez Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa [...] została potwierdzona i wszedł on do obrotu prawnego w sposób zgodny z prawem. Zauważyć przy tym należy, że skarżący - jak twierdzi - starał się uzyskać pełną historię pojazdu w zakresie jego poprzednich właścicieli, ale z Archiwum Państwowego otrzymał informację, że dokumenty zostały zniszczone w 1995 r. Biorąc pod uwagę dynamikę toczących się procesów, ich całkowicie nowy charakter oraz brak w tamtych czasach procesu digitalizacji dokumentów sytuacja braku zachowania tego typu dokumentów jest wysoce prawdopodobna. Trudno wobec tego wymagać od strony, żeby przedstawiła określone dokumenty, skoro nie jest w stanie ich uzyskać z instytucji państwowych. W tej specyficznej sytuacji zatem należało oprzeć się o zachowany dokument w postaci przytoczonego rachunku uproszczonego, który w ocenie sądu przekonuje o tym, że własność ciągnika została prawidłowo przeniesiona na wspomniane Gospodarstwo Rolne [...] i w związku z tym dalszy proces zmian właścicielskich tego pojazdu należy również uznać za prawidłowy.
Trzeba mieć jednak na uwadze, że dla skutecznej rejestracji pojazdu niezbędnym warunkiem jest przedstawienie aktualnych badań technicznych i bez spełnienia tego warunku pojazd nie będzie mógł być zarejestrowany.
Organ rozpoznając sprawę ponownie zastosuje się do oceny prawnej przedstawionej w wyroku. Koniecznym będzie ponowne zobowiązanie skarżącego do przedłożenia aktualnych badań technicznych pojazdu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., sąd w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzje organu I instancji.
O kosztach orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a.