II SA/Ol 579/05

II SA/Ol 579/05 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Katarzyna Matczak /sprawozdawca/
Alicja Jaszczak-Sikora
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2005 r. sprawy ze skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005 r., Nr XIX/133/05 w przedmiocie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Wilczęta I. stwierdza nieważność: § 4 ust. 1 i 2 oraz § 4 ust. 8 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Wilczęta stanowiącego załącznik do uchwały Nr XIX/133/05 Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta; II. stwierdza, że uchwała w zaskarżonej części nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Rada Gminy Wilczęta podjęła w dniu 30 marca 2005r. uchwałę Nr XIX/133/05 w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta. Uchwałę tę podjęto na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm) oraz art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572, ze zm).
W dniu 20 czerwca 2005r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski, działając na podstawie art. 93 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm), złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o stwierdzenie nieważności: § 4 ust. l i ust. 2; § 4 ust. 8 uchwały Nr XIX/133/05 Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005r. sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta.
Zarzucił, iż w § 4 ust. l wskazanej uchwały postanowiono, iż stypendium szkolne udzielane jest w formie świadczenia pieniężnego z zastrzeżeniem ust. 2, zgodnie z którym wójt gminy w indywidualnych przypadkach ma prawo przyznać stypendium szkolne w formie rzeczowej, natomiast z art. 90d ust. 2 i 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r. Nr256, póz. 272, ze zm.) wynika, iż stypendium szkolne może być udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych i w formie rzeczowej o charakterze edukacyjnym nie jest możliwe. Taki zapis uchwały jest niezgodny zatem z art. 90d ust. 2 i 5 powołanej ustawy, gdyż rada gminy nie może ograniczyć formy udzielanego stypendium szkolnego tylko do świadczenia pieniężnego.
W ocenie skarżącego sprzeczny z art. 90f ust. l ustawy o systemie oświaty jest również § 4 ust. 8 powołanej uchwały, w którym postanowiono, iż indywidualna wysokość stypendium oraz liczba miesięcy jest określana przez wójta gminy w decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 90f ust. l powołanej ustawy rada gminy uchwala regulamin pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej, w którym określa w szczególności sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin. Rada gminy nie może swoich kompetencji w tym zakresie scedować zatem na wójta, jak to uczyniono w § 4 ust. 8 powołanej uchwały.
W odpowiedzi na skargę Gmina Wilczęta uznała za zasadny zarzut dotyczący stwierdzenia nieważności § 4 ust. l i 2 uchwały z dnia 30 marca 2005r., bowiem formy udzielania stypendium szkolnego zostały określone w art 90d ust. 2 i 5 ustawy o systemie oświaty, wobec czego nie ma potrzeby regulowania tej kwestii ponownie w regulaminie rady gminy. Nie podzielono natomiast zarzutu, iż w § 4 ust. 8 uchwały scedowano na Wójta prawo decydowania o wysokości stypendium. Wysokość stypendium jest bowiem uzależniona od kryterium dochodowego i jest ściśle określona w regulaminie ( § 4 ust. 3). Intencją § 4,ust. 8 było potwierdzenie zakwalifikowania rodziny do określonego przedziału dochodowego i ustalenie wysokości należnego stypendium. Pozostawienie możliwości określania liczby miesięcy nie ma zastosowania do sytuacji jednostkowych. Ograniczenie liczby miesięcy ma zastosowanie do wszystkich świadczeniobiorców, a wynika ze zbyt niskiej w stosunku do minimalnych potrzeb dotacji celowej.
Na rozprawie w dniu 27 października 2005r. pełnomocnik Wojewody Warmińsko -Mazurskiego podtrzymując skargę sprecyzował, iż wnosząc o stwierdzenie nieważności: § 4 ust. l i 2 oraz § 4 ust. 8 uchwały Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005r. chodziło mu nie o stwierdzenie nieważności wymienionych paragrafów tej uchwały lecz regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Wilczęta stanowiącego załącznik do uchwały Nr XIX/133/05 Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005r. w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. l ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ l ).
Kontrola, o której mowa w § l, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 ). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych
przepisów.
Z zasady legalności wynika konsekwencja, iż administracyjny sąd wojewódzki ocenia, czy wydany akt jest zgodny z prawem obowiązującym w dacie jego wydania (vide: wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1999r., sygn. akt II SA 4731/97, niepublikowany).
Wskazać należy również na zapis art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwana dalej: Prawem o postępowaniu, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Przeprowadzona w takim zakresie kontrola zaskarżonej uchwały wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa, przy czym waga stwierdzonych naruszeń prawa ma charakter istotnych i przesądziła o konieczności stwierdzenia nieważności omówionej uchwały we wskazanym wyżej zakresie.
Na wstępie jednak Sąd zbadał dopuszczalność skargi wniesionej przez Wojewodę.
Stosownie do art. 93 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591, ze zm) po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. l organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Powołany przepis nie wprowadza zatem ograniczenia terminem prawa organu nadzoru do zaskarżenia uchwały lub zarządzenia organu gminy do sądu administracyjnego. Natomiast powołana wyżej ustawa Prawo o postępowaniu przyjmuje jako jeden z wymogów formalnych skargi do sądu administracyjnego zachowanie terminu do złożenia skargi.
Zgodnie z art. 53 ustawy Prawo o postępowaniu skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie (§ l ). Natomiast w przypadkach o których mowa w art. 52 § 3 i 4 skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organom na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (§ 2 ). Natomiast § 3 powołanego przepisu przewiduje termin do wniesienia skargi przez Prokuratora lub Rzecznika Prawa Obywatelskich. Jak z powyższego wynika ustawa Prawo o postępowaniu w art. 53 nie uregulowała terminu do wniesienia przez organ nadzoru skargi do sądu administracyjnego na uchwały lub zarządzenia organów samorządu terytorialnego. Wobec tego w obecnie obowiązującym stanie prawnym nie można już wyprowadzać przez analogię terminu do złożenia skargi przez organ nadzoru z rozwiązania prawnego uregulowanego w art. 35 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.
368, ze zm), która utraciła moc z dniem l stycznia 2004r., a który to przepis przewidywał sześćdziesięciodniowy termin do złożenia skargi od dnia otrzymania uchwały. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż organ nadzoru jest związany terminem do wniesienia skargi na uchwałę organu gminy (vide; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2005r. sygn. akt OSK 1575/04, nie publikowany).
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż Sąd podzielił stanowisko Wojewody Warmińsko- Mazurskiego, iż zapis § 4 ust. l i 2 regulaminu udzielania pomocy materialnej .o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta [zwanego dalej: regulaminem udzielania pomocy materialnej], jest niezgodny z unormowaniem art. 90d ust. 2 i 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r. Nr 256, póz. 2572, ze zm.).
Na wstępie wyjaśnić należy, iż z art. 90f ustawy o systemie oświaty wynika, że "Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnych dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: 1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1; 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolonego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego".
Udzielona radzie gminy norma kompetencyjna ma charakter otwarty, bowiem rada uchwala regulamin uwzględniając w szczególności elementy wymienione w pkt l do 4. Nie oznacza to jednak dowolności w zakresie ustalania regulaminu udzielania pomocy materialnej. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że każda norma kompetencyjna musi być tak realizowana, aby nie naruszyła innych przepisów ustawy.
Rozpatrując zapis § 4 ust. l i 2 regulaminu udzielania pomocy materialnej w kontekście art. 90f ustawy o systemie oświaty nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, iż w regulaminie można wskazać formy, w jakich będzie udzielane stypendium. Rada może bowiem wybrać poszczególne formy wyliczone w ustawie lub wskazać, że stypendium może być udzielane we wszystkich formach, jakie ustawa dopuszcza. Nie ma jednak podstaw do tego aby rada zmieniła ustawowe warunki jakie muszą zostać spełnione do udzielania stypendium w formie rzeczowej. Niezgodny jest zatem zapis, iż to Wójt w indywidualnych przypadkach ma prawo przyznać stypendium szkolne w formie rzeczowej.
Na uwzględnienie zasługuje także kolejny zarzut skarżącego dotyczący niezgodności z art. 90f ust. l ustawy o systemie oświaty § 4 ust. 8 regulaminu udzielania pomocy materialnej. Rada gminy zapisała w nim, iż indywidualna wysokość stypendium oraz liczba miesięcy jest określana przez Wójta Gminy w decyzji administracyjnej. Gdyby zaakceptować stanowisko Rady przedstawione w odpowiedzi na skargę, iż intencją tego zapisu było tylko potwierdzenie zakwalifikowania danej rodziny do określonego przedziału i ustalenie wysokości należnego stypendium, to zapis taki byłby zbędny z uwagi na brzmienie art. 90m ust. l i art. 90n ust. l ustawy o systemie oświaty. Zgodnie bowiem z powołanymi wyżej przepisami świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, przy czym w tych sprawach wydaje się decyzje administracyjne. Zatem gdyby tylko chodziło o potwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej uprawnień do stypendium szkolnego w określonej wysokości, to nie takie brzmienie winien posiadać wskazany wyżej przepis uchwały. Obecne zaś brzmienie § 4 ust. 8 regulaminu udzielania pomocy materialnej wprowadza wątpliwości, czy wójt indywidualną wysokość stypendium oraz liczbę miesięcy określi w oparciu o wcześniej zapisane w regulaminie reguły, brak jest bowiem odniesienia do nich w tym zapisie, czy też zostanie ona określona przez wójta w sposób dowolny, a to pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zapisami ustawowymi tj. art. 90 f ustawy o systemie oświaty.
W tym stanie rzeczy Sąd uznając za zasadne zarzuty naruszenia prawa, na podstawie art. 147 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm.) stwierdził nieważność: § 4 ust. l i 2; § 4 ust. 8 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Wilczęta stanowiącego załącznik do uchwały Rady Gminy Wilczęta z dnia 30 marca 2005r. Nr XIX/133/05 w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Wilczęta. Sąd rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej części uchwały podjął w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy.