II SA/Ol 562/19

II SA/Ol 562/19 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2019-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Ewa Osipuk
S. Beata Jezielska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
I OSK 101/20 - Wyrok NSA z 2022-12-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2107
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art.134 par.1,art.151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 554
art.5 ust.3 pkt 1 i ust.3a;
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art.10 par.1,art.12 par.1,art.43,art.55;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działającego z upoważnienia Burmistrz M. (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 554 ze zm. – tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania decyzji - dalej jako: u.p.o.u.a.), uznano dłużnika alimentacyjnego A. P. (dalej jako: strona lub skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. Wskazano, że w dniu 25 października 2018r. organ I instancji wezwał stronę w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, strona nie zgłosiła się w wyznaczonym terminie. W związku z tym zawiadomieniem z dnia 7 stycznia 2019r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 14 marca 2019r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony z prośbą o ponowne wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W związku z tym pracownik organu I instancji w dniu 18 marca 2019r. skontaktował się telefonicznie ze stroną, która zobowiązała się do stawienia w organie w dniu 21 marca 2019r. W terminie tym strona nie zgłosiła się. Podano, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. wynika, że w okresie 6 miesięcy, tj. od dnia 1 września 2018r. do dnia 28 lutego 2019r., nie została wyegzekwowana żadna kwota na poczet zobowiązań alimentacyjnych strony, pomimo zasądzonych alimentów na dziecko w kwocie 300 zł miesięcznie.
Od powyższej decyzji odwołała się strona podnosząc zarzut naruszenia:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności twierdzeń odwołującego się, co skutkowało wadliwym, niepełnym uzasadnieniem decyzji;
- art. 39 k.p.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niedoręczenie odwołującemu się wezwania do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego za pośrednictwem operatora pocztowego oraz pominięcie w przedmiocie doręczenia pisma ustanowionego w sprawie pełnomocnika;
- art. 104 k.p.a. poprzez przedwczesne wydanie decyzji uznającej odwołującego się za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych;
- art. 4 ust 1 u.p.o.u.a. poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego, co uniemożliwiało wydanie zaskarżonej decyzji;
- art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie, że dłużnik alimentacyjny uchyla się od obowiązku przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.
W świetle powyższych zarzutów strona odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji lub ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Podniesiono, że próbę doręczenia wezwania za pośrednictwem poczty polskiej organ podjął w dniu 25 października 2018r., ale odwołujący się nie przebywał stale pod adresem zamieszkania, pod który wysłano wezwanie i nie mógł skutecznie wykonać obowiązku nałożonego przez organ. Wskazano, że pismem z dnia 18 marca 2019r. pełnomocnik odwołującego się, na mocy pełnomocnictwa z dnia 14 marca 2019r., przystąpił do postępowania prowadzonego przez organ I instancji i od tej pory organ administracji miał obowiązek informowania pełnomocnika o wszystkich czynnościach przedmiotowego postępowania. Natomiast pracownik organu poinformował telefonicznie odwołującego się o konieczności osobistego stawiennictwa strony w siedzibie organu w dniu 21 marca 2019r., co zdaniem strony narusza art. 39 k.p.a. W związku z tym organ nie przeprowadził wywiadu alimentacyjnego oraz nie zebrał materiału dowodowego zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u.a. i błędnie przyjął, że odwołujący się uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, co skutkowało wydaniem decyzji przedwcześnie. Zarzucono także nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia, gdyż zdaniem strony w ogóle nie odnosi się ono do faktu, że w postępowaniu pierwszej instancji strona ustanowiła dla siebie pełnomocnika do działania w jej imieniu.
Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podano, że strona odwołująca się pismem z dnia 13 marca 2019r. wystąpiła o ponowne wyznaczenie terminu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, co oznacza że wiedziała o konieczności stawienia się w siedzibie organu I instancji oraz o celu tego stawiennictwa. Natomiast w dniu 18 marca 2019r. pracownik organu I instancji skontaktował się telefonicznie ze stroną, która zobowiązała się do stawienia w siedzibie organu I instancji w dniu 21 marca 2019r., a pismo pełnomocnika strony wraz z pełnomocnictwem wpłynęło do organu I instancji w dniu 21 marca 2019r. Zatem w dacie telefonicznego wezwania strony do osobistego stawiennictwa organ I instancji nie wiedział o ustanowieniu pełnomocnika. W ocenie Kolegium przesyłka zawierająca zawiadomienie o wszczęciu postępowania była w niniejszej sprawie prawidłowo awizowana i wobec tego należało uznać ją za doręczoną w myśl art. 44 § 4 k.p.a. Wyjaśniono przy tym, że kodeks postępowania administracyjnego wprowadza zasadę oficjalności doręczeń, co wynika z art. 39 k.p.a. , ale w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 55 k.p.a. Pracownik organu I instancji sporządził notatkę służbową, w której zawarł istotne okoliczności dokonania wezwania w trybie przewidzianym w art. 55 k.p.a., a okoliczność wezwania w trybie telefonicznym nie została skutecznie podważona. Ponadto z chwilą powzięcia wiadomości o ustanowieniu przez stronę pełnomocnika w sprawie organ I instancji poinformował go o toku postępowania i doręczył mu decyzję. Zatem z ocenie Kolegium zachodzą przesłanki do uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podano także, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że skoro art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. warunkuje uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, od niewywiązywania się od tych zobowiązań w okresie 6 miesięcy, to okoliczność ta również może uzasadniać wszczęcie postępowania w takiej sprawie.
W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenia w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia:
- art 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu administracyjnym polegające na niepoinformowaniu skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i przed wydaniem decyzji uniemożliwieniu ani skarżącemu, ani jego pełnomocnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
- art. 55 § 1 k.p.a. w zw. z art. 39 k.p.a. poprzez wezwanie skarżącego do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego telefonicznie zamiast za pośrednictwem operatora pocztowego w sytuacji gdy sprawa nie miała charakteru "nie cierpiącej zwłoki";
- art. 40 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie w przedmiocie doręczenia pisma ustanowionego w sprawie pełnomocnika;
- art. 104 k.p.a. poprzez przedwczesne wydanie decyzji uznającej odwołującego się za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych;
- art. 4 ust 1 u.p.o.u.a. poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego co uniemożliwiało wydanie zaskarżonej decyzji;
- art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie, że dłużnik alimentacyjny uchyla się od obowiązku przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. strona powinna mieć możliwość wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem decyzji, a organ jedynie powiadomił pełnomocnika o toku postępowania i doręczył mu decyzję. Natomiast organ ma obowiązek pouczyć stronę o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a w pewnych sytuacjach powinien nawet wstrzymać się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie. Naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. uniemożliwiło stronie zapoznanie się z aktami sprawy i odniesienie się do materiału dowodowego tam zgromadzonego, co więcej w istocie uniemożliwiło skarżącemu udzielenie wywiadu alimentacyjnego. Zarzucono ponadto, że z treści art. 55 k.p.a. jednoznacznie wynika, że można go zastosować jedynie w sprawie niecierpiącej zwłoki, tj. takiej, której szybkie załatwienie jest konieczne ze względu na stan zagrożenia życia lub zdrowia, poważne skutki "gospodarcze lub społeczne, lub kiedy wymaga tego wyjątkowo ważny interes strony. Zdaniem skarżącego naruszenie art. 39 k.p.a. nastąpiło poprzez niedoręczenie odwołującemu się wezwania do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego za pośrednictwem operatora pocztowego. Ponadto z zasady prawdy obiektywnej wynika dla organu odwoławczego obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, których organ nie podjął, a więc także dopuszczenia nowych dowodów, jeżeli przyczyniają się do wyjaśnienia sprawy. W konsekwencji jeżeli organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy nie jest kompletny, a zakres postępowania dowodowego, które miałoby być przeprowadzone, był nieznaczny, to organ powinien to postępowanie dowodowe uzupełnić we własnym zakresie, a następnie wydać decyzję reformatoryjną. Przy uwzględnieniu zobowiązań skarżącego się, organ powinien stwierdzić, że nie można uznać dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych tylko na podstawie niestawiennictwa strony na telefoniczne wezwanie organu do złożenia wyjaśnień i przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz pominięcie w sprawie działającego za stronę pełnomocnika.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3 pkt 1 i ust. 3a u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, o ile przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zatem przesłanki wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które w istocie - łącznie z przesłanką negatywną z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. - określają również warunki wydania decyzji w tym przedmiocie, zostały w sposób enumeratywny wymienione w pkt od 1 do 3 ust. 3 art. 5 u.p.o.u.a. (por. E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz do art. 5, opubl. LexisNexis 2015, wraz z powołanym tam wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 9 grudnia 2012r., sygn. akt II SA/Sz 889/2012, LexisNexis nr 6678659). Przy czym wskazać należy. że wprawdzie postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.o.p.o.u.a., ale jej spełnienie nie stanowi jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego. Rozstrzygająca pozostaje bowiem treść art. 5 ust. 3a u.o.p.o.u.a., który wymaga ustalenia, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzających wszczęcie postępowania administracyjnego skarżący nie wywiązał się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżących alimentów. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia 22 stycznia 2019r. (k. 9 akt administracyjnych) w okresie od 1 lipca 2018r. do 31 grudnia 2018r. nie wyegzekwowano od skarżącego żadnych należności alimentacyjnych, a z kolejnego zaświadczenie Komornika z dnia 20 marca 2019r. (k. 15 akt administracyjnych), skarżący nie uiścił żadnych należności z tego tytułu także w okresie od 1 styczna do 28 lutego 2019r. Zatem spełniony został warunek, o którym mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.
Ponadto organy prawidłowo uznały, że zaistniała przesłanka, o której stanowi art. 5 ust. 3 pkt 1 u.o.p.o.u.a., albowiem skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz – pomimo wezwania - nie złożył oświadczenia majątkowego. Należy przy tym wskazać, że wezwanie skarżącego do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, datowane na dzień 25 października 2018r., zostało skutecznie doręczone na adres skarżącego w trybie art. 43 k.p.a. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego twierdzi, że w tym czasie skarżący nie przebywał stale pod tym adresem, ale musiał uzyskać informację o wezwaniu, skoro w dniu 14 marca 2019r. do organu wpłynęła jego prośba o ponowne wyznaczenie terminu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Co więcej skarżący ustalił telefonicznie z pracownikiem organu termin jego stawienia się w organie na dzień 21 marca 2019r. Potwierdza to zarówno notatka urzędowa (k. 14 akt administracyjnych), jak i pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 18 marca 2019r., w którym wniósł o wyjaśnienie powodów wezwania skarżącego do stawiennictwa w organie. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że w rozmowie telefonicznej ustalono jedynie – i to na wniosek skarżącego - kolejny termin stawienia się skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, co jest dopuszczalne nie tylko w świetle art. 55 k.p.a., ale także jest zgodne z ogólną zasadą szybkości postępowania, określoną w art. 12 § 1 k.p.a. Należy przy tym podkreślić, że pomimo ustalonej daty skarżący nie pojawił się w organie, nie wyjaśnił przyczyn swojej nieobecności, ani też nie podjął żadnych działań, które wskazywałyby na gotowość złożenia oświadczenia majątkowego, czy też umożliwienia organowi przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Takich wyjaśnień brak jest także w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 18 marca 2019r. Ponadto w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik skarżącego wprawdzie zakwestionował prawidłowość doręczenia wezwania przez organ, ale nie wskazał na gotowość złożenia oświadczenia majątkowego, czy też informacji w ramach wywiadu alimentacyjnego przez skarżącego. W tej sytuacji Sąd podziela stanowisko organów, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz uchylił się od złożenia oświadczenia majątkowego. Skoro bowiem skarżący nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, to przede wszystkim powinien zadbać o kontakt z organami pomocy społecznej, które za niego ten obowiązek wykonują. Jeżeli zaś tego obowiązku nie dopełnił, to zasadnie organy administracji uznały go za uniemożliwiającego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, a tym samym została spełniona przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 1 u.p.o.u.a..
Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika odnośnie do pominięcia działającego w sprawie pełnomocnika wyjaśnić należy, że od momentu jego zgłoszenia się do postępowania, co miało miejsce dopiero w dacie wpłynięcia jego pisma do organu, tj. w dniu 21 marca 2019r., organy dokonywały doręczeń na adres pełnomocnika. Natomiast co do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. podnieść należy, że faktycznie przed wydaniem decyzji organ winien umożliwić stronie wypowiedzenie się odnośnie do zgromadzonego materiału dowodowego. Jednakże zarzut ten mógłby odnieść skutek, jeśli wskazane uchybienie miałoby istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skoro jednak podstawą wydania zaskarżonej decyzji był brak złożenia oświadczenia majątkowego i uniemożliwienia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a zatem postępowanie dowodowe ograniczyło się w zasadzie czynności, do których zobowiązany był wyłącznie skarżący, to nie sposób uznać, że wskazywane uchybienie proceduralne miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Ponadto skarżący - uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz uchylając się od złożenia oświadczenia majątkowego – pozbawił organ możności prowadzenia jakichkolwiek ustaleń związanych z sytuacją majątkową skarżącego, a tym samym prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Dlatego też niezasadny jest także zarzut niekompletności materiału dowodowego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.