II SA/Ol 56/24

II SA/Ol 56/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 988
art. 130a ust. 1 pkt 1, ust. 6, ust. 10, 10e, 10h
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Dnia 18 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem z drogi, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz E. G. – kurator ustanowionej dla nieznanego z miejsca pobytu A. D. wynagrodzenie w kwocie 1440 (tysiąc czterysta czterdzieści) złotych.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 maja 2023 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Olsztyna (dalej jako: "organ I instancji"), A. D.(dalej jako: "skarżący") został zobowiązany do zapłaty kwoty 27.310,00 zł brutto z tytułu kosztów za usunięcie z drogi, przechowywanie
i oszacowanie pojazdu marki Opel Astra o nr rej. [...] (dalej jako: "pojazd")
– w terminie 30 dni od daty, w której decyzja stanie się ostateczna. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał: art. 130a ust. 10h, oraz ust. 10j ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 ze zm., dalej
jako "u.p.r.d.", uchwałę nr XIV/230/19 Rady Miasta Olsztyna z dnia 30 października 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat obowiązujących w 2020 roku za usunięcie pojazdu z drogi, uchwałę nr XXVI/452/20 Rady Miasta Olsztyna z dnia 28 października 2020 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat obowiązujących w 2021 roku za usunięcie pojazdu z drogi i uchwałę nr XXXIX/646/21 Rady Miasta Olsztyna z dnia 24 listopada
2021 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat obowiązujących w 2022 r. za usunięcie pojazdu z drogi.
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że 17 września 2020 r. Komenda Miejska Policji w Olsztynie wydała dyspozycję usunięcia pojazdu, który był przechowywany
na parkingu strzeżonym firmy A, na mocy obowiązujących umów. Skarżącego uznano za właściciela pojazdu na podstawie umowy sprzedaży samochodu z dnia 30 czerwca 2018 r. Wobec nieodebrania pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia jednostka prowadząca parking strzeżony powiadomiła o fakcie nieodebrania pojazdu z parkingu starostę oraz podmiot wydający dyspozycję usunięcia pojazdu, w ustawowym trzydniowym terminie liczonym od upływu ww. terminu. W związku z tym organ I instancji wystąpił o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Gminy Olsztyn. Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt [...], orzekł przepadek pojazdu na rzecz Gminy Olsztyn. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 14 lipca 2022 r. Zauważono, że sąd cywilny, orzekając o przepadku pojazdu, badał merytorycznie aspekty sprawy: czy zostały spełnione wszystkie przesłanki do orzeczenia przepadku, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do odbioru pojazdu dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd wydając postanowienie o przepadku pojazdu przesądził o prawidłowości postępowania organów. Wyjaśniono, że na podstawie powołanych uchwał Rady Miasta Olsztyna za usunięcie pojazdu z drogi ustalono opłatę - 443,00 zł brutto; za przechowywanie pojazdu od 17 września 2020 r do 14 lipca 2022 r. - 26.517,00 zł brutto oraz za oszacowanie/wycenę pojazdu - 350 zł brutto.
Decyzja ta doręczona została kuratorowi ustanowionemu dla skarżącego nieznanego z miejsca pobytu.
W ustawowym terminie kurator wywiódł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie przez organ I instancji:
- art. 130a ust. 6, art. 130a ust. 10 h i 10j u.p.r.d w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: "k.p.a.") poprzez obciążenie skarżącego kosztami usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu w łącznej kwocie 27.310,00 zł brutto;
- art. 12 § 1 k.p.a. poprzez dopuszczenie się opieszałości w działaniu, co skutkowało powstaniem nadmiernych kosztów, którymi został obciążony skarżący;
- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, iż doszło do spełnienia wszystkich przesłanek uzasadniających usunięcie z drogi pojazdu oraz obciążenia skarżącego kosztami usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu w łącznej kwocie 27.310,00 zł brutto.
Kurator wniósł o przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie:
- postępowania sądowego sygn. akt [...] w przedmiocie przepadku pojazdu;
- ustalenia czy stawki kosztów usunięcia pojazdu z drogi, przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym oraz oszacowania wartości pojazdu odpowiadają stawkom rynkowym;
Kurator oświadczył, że podjęta próba nawiązania kontaktu ze skarżącym nie odniosła skutku, nie udało mu się ustalić aktualnego miejsca pobytu skarżącego.
W uzasadnieniu odwołania kurator podniósł, że nie została udowodniona okoliczność pozwalająca na przyjęcie, iż pojazd pozostawiony został w miejscu niedozwolonym i utrudniającym ruch. W dyspozycji usunięcia pojazdu funkcjonariusze Komendy Miejskiej Policji w Olsztynie wskazali jedynie lakonicznie, że pojazd został pozostawiony w miejscu zabronionym i utrudnia ruch. W aktach postępowania brakuje szczegółowych informacji dotyczących dokładnego usytuowania pojazdu, które pozwoliłyby na ustalenie, czy przedmiotowy pojazd rzeczywiście znajdował się w miejscu niedozwolonym oraz zagrażał ruchowi drogowemu. W ocenie kuratora ustalone koszty są zawyżone, co wynika m.in. z opieszałości organu I instancji albowiem od dnia wydania dyspozycji usunięcia pojazdu - 17 września 2020 r. do dnia uprawomocnienia się postanowienia o przepadku pojazdu - 14 lipca 2022 r. minął okres 1 roku i 10 miesięcy. Kurator podkreślił, że skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku staranności organu w procedowaniu. Bezczynność i zaniechania organu I instancji wygenerowały powstanie wysokich kosztów przechowywania pojazdu. W latach 2020-2022 zastosowano aż trzy rodzaje stawek określających koszt przechowywania pojazdu, przy czym z roku na rok stawka wzrastała. Jest zatem rzeczą zrozumiałą, że organ I instancji powinien podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu zminimalizowanie kosztów.
Decyzją z 23 listopada 2023 r., nr SKO.522.256.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił przepisy mające w sprawie zastosowanie. Wskazał, że powołane przepisy mają charakter obligatoryjny. Potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji i ich prawidłową subsumcję. Stwierdził, że kwoty stawek wynikają wprost z obowiązujących w chwili usunięcia i przechowywania pojazdu uchwał Rady Miasta Olsztyna. Kolegium wskazało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 896/19, wyjaśnił, że: "Właściciel pojazdu zostaje obciążony opłatą w wysokości stałej
i ryczałtowej wskazanej w uchwale bez względu na wysokość rzeczywistych kosztów spowodowanych dyspozycją usunięcia pojazdu". Podkreślono, że właściwy organ jest zobowiązany usunąć pojazd w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniającej usunięcie, nie jest to pozostawione jego uznaniu. Celem regulacji zawartej w art. 130a u.p.r.d. jest ochrona dobra o istotnym publicznie znaczeniu - bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz życia i zdrowia jego uczestników. Istota regulacji dotyczącej usuwania pojazdów z drogi
i dalszego postępowania z tymi pojazdami wynika z tego, że jest to wykonywanie zadania publicznego o charakterze administracyjnoprawnym; jest ono wykonywane przez organy administracji publicznej, ale w części także przy pomocy (z udziałem) podmiotów spoza administracji publicznej, którymi są jednostki wyznaczone do usunięcia pojazdów z drogi lub prowadzenia parkingów dla takich pojazdów. Skoro zatem zadanie to jest wykonywane przez jednostki wyznaczone przez organy administracji publicznej, to również te jednostki wykonują zadanie z zakresu administracji publicznej, a wobec tego łączy te jednostki także z organami administracji publicznej stosunek prawny o charakterze administracyjnym, oparty na założeniu, że otrzymają one wynagrodzenie i zwrot kosztów za wykonywanie nałożonych na nie obowiązków. Za niezasadny Kolegium uznało zarzut opieszałości organu w rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy i wydaniu decyzji z opóźnieniem, a co za tym idzie przyczynienia się przez organ do ustalenia tak wysokiej kwoty kosztów usunięcia
i przechowywania pojazdu. Kolegium przyznało, że nie jest dopuszczalna w państwie prawa sytuacja, w której organ administracji nie wykonuje czynności, do których jest zobowiązany w racjonalnym terminie i wskutek jego bezczynności generowane są koszty obciążające obywatela. Wskazało, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury do kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, obciążających właściciela tego pojazdu, nie można zaliczyć takich kosztów, które spowodowane były zaniechaniem dokonania stosownych czynności przez organ administracji. Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy, Kolegium wskazało, że w piśmie z 15 września 2023 r., przesłanym w odpowiedzi na zapytanie Kolegium, organ I instancji opisał dokładnie podejmowane w niniejszej sprawie czynności od momentu otrzymania dokumentacji z Policji (dyspozycji usunięcia pojazdu wraz z dokumentami) do momentu złożenia do Sądu Rejonowego wniosku o orzeczenie przepadku pojazdu. Zauważono, że szereg czynności związany był z ustaleniem prawidłowego adresu skarżącego i podejmowanymi próbami doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie. W ocenie Kolegium, zarówno z akt sprawy, jak też z wyjaśnień organu I instancji nie wynika, aby organ podejmował kolejne czynności w nieuzasadnionych, czy też nadmiernych odstępach czasu. Dlatego też nie można stwierdzić, aby organ dopuścił się jakiejkolwiek opieszałości w załatwieniu przedmiotowej sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kurator skarżącego podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy skutkujące uznaniem, że doszło do spełnienia wszystkich przesłanek uzasadniających usunięcie
z drogi pojazdu oraz obciążenia skarżącego kosztami usunięcia, przechowywania
i oszacowania pojazdu;
- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez obciążenie skarżącego kosztami przewlekłości działania organu
I instancji, która doprowadziła do wygenerowania kosztów dalece przewyższających wartość przedmiotowego pojazdu.
Kurator wniósł o uchylenie obu decyzji instancyjnych i przyznanie wynagrodzenia za reprezentację osoby nieznanej z miejsca pobytu, według norm przepisanych. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Próby ustalenia pobytu skarżącego okazały się bezskuteczne.
W uzasadnieniu skargi kurator podniósł, że skarżącemu zostało skutecznie doręczone jedynie pismo z 21 października 2020 r., które stanowi powiadomienie nadane przez Komendę Miejską Policji w Olsztynie o dyspozycji usunięcia z drogi pojazdu na parking strzeżony. Powyższe wynika z potwierdzenia nadania oraz doręczenia korespondencji przedłożonego przez Komendę Miejską Policji w Olsztynie. Brak jest natomiast dowodu na okoliczność, że skarżący otrzymał oraz zapoznał się z treścią zawiadomień organu I instancji z 14 stycznia 2021 r. oraz 26 lutego 2021 r., w których
to pismach organ informuje m.in. o wysokości stawek opłat związanych z usunięciem pojazdu oraz jego przechowywaniem na parkingu depozytowym. Wbrew ustaleniom organu II instancji z dokumentu opatrzonego datą 7 lutego 2018 r. nie wynika fakt, że skarżący nabył na własność jakiś pojazd. Z tego dokumentu nie wynika również okoliczność, że chodziło o pojazd marki Renault Clio o numerze rejestracyjnym [...]. Podkreślenia wymaga to, iż pojazd Renault Clio nie był przedmiotem postępowania administracyjnego, które prowadzone było wobec skarżącego. Przedmiotem postępowania nie był także pojazd marki Opel Corsa, o którym czytamy w uzasadnieniu decyzji wydanej przez Kolegium. Nasuwa się zatem wątpliwość co do prawidłowości przeprowadzenia przez organ II instancji analizy sprawy. Kurator zaznaczył, że od dnia wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do dnia uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie przepadku pojazdu minęło niemal 2 lata. Przez ten okres zastosowano trzy rodzaje stawek określających koszt przechowywania pojazdu. Każda z nich była wyższa od poprzedniej. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 753/17, właściciela pojazdu powinny obciążać tylko koszty uzasadnione, czyli takie, które są normalnym skutkiem jego niewłaściwego zachowania,
a nie takie, które są wynikiem zaniechań czy bezczynności organów. Kurator podkreślił, że mimo wniesienia odwołania i złożenia wniosku, organ II instancji nie dokonał zbadania okoliczności, kiedy dokładnie doszło do złożenia w sądzie wniosku o przepadek pojazdu. Przez to organ II instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający czy koszty, którymi został obciążony skarżący, są kosztami uzasadnionymi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy wniósł
o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Postanowieniem z 7 marca 2024 r. kurator, ustanowiony dla skarżącego
w postępowaniu administracyjnym, został ustanowiony kuratorem do reprezentowania skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa
w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził, podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią
w mocy decyzji organu I instancji. W szczególności Sąd nie stwierdził zarzucanego w skardze naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do wydania decyzji. W konsekwencji nie zachodziła potrzeba uzupełniania materiału dowodowego. Dokonanej ocenie materiału dowodowego nie można przypisać cech dowolności. Jest ona spójna z całym zgromadzonym materiałem dowodowym oraz jest zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Odpowiada tym samym wymogom art. 80 k.p.a. Organy dokonały prawidłowej subsumcji ustaleń faktycznych pod mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym i przepisy wykonawcze do tej ustawy. Wbrew przekonaniu strony skarżącej przeprowadzone dowody nie wywołują wątpliwości co do stanu faktycznego.
Materialnoprawne przesłanki wydania decyzji w przedmiocie obciążenia właściciela pojazdu kosztami usunięcia pojazdu z drogi, jego przechowywania na parkingu strzeżonym
i oszacowania określa art. 130a u.p.r.d. Zgodnie z ust. 10 h tego artykułu koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. W przypadku miast działających na prawach powiatu prezydent miasta sprawuje funkcję starosty.
Decyzja wydawana na podstawie art. 130a ust. 10h u.p.r.d. jest decyzją związaną,
a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek do jej wydania, organ wydaje ją obligatoryjnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2142/15, z dnia 20 kwietnia 2018r., sygn. akt I OSK 2470/17, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie ozreczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Podstawową przesłanką do ustalenia kosztów jest wystąpienie okoliczności uzasadniających usunięcie pojazdu z drogi na koszt właściciela pojazdu. W rozpoznawanej sprawie podstawę usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela stanowił art. 130a ust. 1 pkt 1 u.p.r.d., w myśl którego pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. W aktach sprawy znajduje się dyspozycja usunięcia pojazdu marki Opel Astra nr rej [...] z ul. Turowskiego 8 (k. 10 akt administracyjnych). Funkcjonariusz Policji zaznaczył w dyspozycji usunięcia pojazdu, że pojazd był uszkodzony, miał połamany zderzak, pogiętą pokrywę silnika. Pojazd pozostawiony został w miejscu zabronionym i utrudniał ruch. Dyspozycja usunięcia pojazdu jest dokumentem urzędowym sporządzonym w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy i stanowi dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k.p.a.). Skuteczne zanegowanie ustaleń wynikających z treści dyspozycji usunięcia pojazdu wymaga przedstawienia dowodów, które wykażą sprzeczność jej treści ze stanem faktycznym (art. 76 § 3 k.p.a.). Nie wystarcza samo tylko negowanie przez stronę treści tego dokumentu.
Podnieść należy, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Aby norma prawa materialnego mogła być prawidłowo zastosowana, muszą zostać ustalone wszystkie okoliczności objęte hipotezą lub dyspozycją przepisu. W tym celu organ dokonuje wykładni przepisu i ustala zakres koniecznego postępowania wyjaśniającego oraz sposób jego udokumentowania. W myśl art. 7 k.p.a. organ orzekający stoi na straży praworządności i przeprowadza dowody
z urzędu lub na wniosek strony. Wywodzona z tego przepisu zasada oficjalności postępowania oznacza, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu do ustalenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością. W tym celu jest zobligowany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co zostało wprost wyrażone w art. 77 § 1 k.p.a. Nie zwalnia to jednak strony postępowania z obowiązku dostarczenia dowodów służących wyjaśnieniu okoliczności sprawy, z których to strona wywodzi skutki prawne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyroki NSA z 15 listopada 2000 r. sygn. akt III SA/2431/99, z 7 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2123/16, publ. w CBOSA). W wyroku z 25 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2859/16, publ. w CBOSA, NSA wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne (zob. też F. Elżanowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, W-wa 2014, str. 325). W wyroku z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 20/21, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że w postępowaniu administracyjnym, w tym w szczególności w sprawach sankcji administracyjnych, to na organie spoczywa ciężar dowodu. Zasada ta jednak doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony. W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. NSA podkreślił, że organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Z art. 77 § 1 nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji gdy ta ostatnia środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach. Przyjmuje się, że jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dowodów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania (wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., sygn. II OSK 1933/08, publ. w CBOSA). Skład orzekający przytoczone stanowisko w całości podziela.
W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do negowania treści dyspozycji usunięcia pojazdu marki Opel Astra nr rej. [...], z której jednoznacznie wynika, że ziściła się treść art. 130a ust. 1 pkt 1 u.p.r.d., czyli przedmiotowy pojazd podlegał obligatoryjnemu usunięciu z drogi na koszt właściciela, gdyż został pozostawiony w miejscu zabronionym i utrudniającym ruch drogowy. W sprawie istotne jest, że skarżącemu doręczone zostało skutecznie powiadomienie o usunięciu pojazdu z drogi na parking strzeżony (co przyznaje kurator skarżącego), które odebrał osobiście 28 października 2020 r. (k. 8-9 akt administracyjnych). W powiadomieniu tym pouczono skarżącego, że odbiór pojazdu wymaga uiszczenia opłaty za jego usunięcie
i parkowanie, a także pouczono o skutkach nieodebrania pojazdu w okresie 3 miesięcy od jego usunięcia z drogi. Skarżący pozostawił to powiadomienie bez odpowiedzi. Nie zanegował swoich praw do pojazdu ani okoliczności usunięcia pojazdu na parking strzeżony. W konsekwencji nie ma podstaw do przyjęcia, że inny podmiot władał pojazdem w czasie pozostawienia go na drodze, na podstawie innego niż własność tytułu prawnego (art. 130a ust. 10i u.p.r.d.). Przepis ten nakazuje pociągnąć do współodpowiedzialności za koszty spowodowane koniecznością usunięcia pojazdu z drogi osobę, w której władaniu znajdował się faktycznie pojazd w czasie wystąpienia zdarzenia uzasadniającego usunięcie pojazdu. Chodzi tu o osoby, które władały pojazdem, nie będąc jego właścicielem. Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności obowiązek finansowania kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu spoczywa na jego właścicielu. Ustawodawca przewidział dodatkowo odpowiedzialność solidarną osoby, we władaniu której pojazd znajdował się w chwili usunięcia. Rozwiązanie takie ma służyć temu, by w sytuacji gdy właściciela nie można ustalić lub nie można uzyskać od niego środków na pokrycie kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu - koszty te pokryła osoba, która faktycznie przyczyniła się do tego, że zaistniała konieczność usunięcia pojazdu, a co za tym idzie, wygenerowała koszty z tym związane. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, aby w chwili pozostawienia pojazdu na drodze władał nim inny podmiot niż jego właściciel. Wykazanie takiej okoliczności leżało w interesie właściciela pojazdu. Ten zaś takich okoliczności nie podnosił. W sprawie brak jest też jakichkolwiek informacji, które pozwalałyby przypuszczać, że nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela (art. 130a ust. 10c u.p.r.d.).
Słusznie organ I instancji dostrzegł, że na podstawie art. 130a ust. 10 e u.p.r.d.
w postępowaniu cywilnym przy orzekaniu przepadku pojazdu na rzecz gminy sąd cywilny badał zasadność usunięcia pojazdu z drogi i weryfikował podmiot uprawniony do odbioru pojazdu. Kurator skarżącego w postępowaniu cywilnym (ten sam, który występował w postępowaniu administracyjnym) nie negował w ogóle spełnienia przesłanek do usunięcia przedmiotowego pojazdu z drogi na koszt właściciela, nie było też sporne, że właścicielem przedmiotowego pojazdu jest właśnie skarżący. Przepadek pojazdu został prawomocnie orzeczony, co przesądza prawidłowość kwestionowanych przez kuratora ustaleń faktycznych.
Podkreślić trzeba, wobec podnoszonych przez kuratora zarzutów, że z dyspozycji usunięcia pojazdu jasno wynika, jaki pojazd został usunięty i stanowił przedmiot postępowania. Na podstawie nr rejestracyjnego i nr VIN pojazdu ustalono bezspornie, że jego właścicielem był skarżący. Świadczy o tym umowa sprzedaży z 30 czerwca 2018 r., załączona do akt administracyjnych sprawy (k. 6). Następne czynności postępowania,
w tym orzeczony przepadek i wydane decyzje o kosztach, dotyczyły ściśle pojazdu marki Opel Astra nr rej. [...]. W komparycji i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na stronach 1- 5 organ II instancji prawidłowo określił przedmiot postępowania jako Opel Astra nr rej. [...]. Raz w uzasadnieniu wskazano na stronie 5, że dyspozycja usunięcia pojazdu dotyczyła pojazdu marki Renault Clio, a na stronie 6 uzasadnienia podano, że orzeczony przepadek dotyczył pojazdu marki Opel Corsa. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego i przedstawionych przez organ II instancji ustaleń faktycznych zapisy te należy uznać za oczywiste błędy pisarskie, które mogą zostać w każdym czasie sprostowane, a tym samym pozostają bez wpływu dla rozstrzygnięcia.
Brzmienie przepisów jest kategoryczne i organy orzekające nie mogły odstąpić od żądania zwrotu kosztów od właściciela pojazdu. W wyroku z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1290/20 (publ. w CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepisy art. 130a ust. 10h oraz 10i u.p.r.d. zostały uchwalone na podstawie art. 1 pkt 10 lit. k nowelizacji ustawy Prawo ruchu drogowym wprowadzonego ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. – o zmianie ustawy Prawo ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 152 poz. 1018). Celem nowej regulacji było m.in. ograniczenie "pozostawionych
i nieodebranych pojazdów, co w konsekwencji wpłynie również na poprawę stanu środowiska naturalnego, bowiem znaczną cześć pojazdów usuniętych i nieodebranych przez uprawnioną osobę stanowią pojazdy zdekapitalizowane – przedstawiające niewielką wartość. Pojazdy usunięte i nieodebrane w ustawowym terminie (które dodatkowo przejdą na własność powiatu dopiero po prawomocnym orzeczeniu sądu) będą bowiem stanowić zagrożenie dla środowiska naturalnego ze względu na możliwość przenikania do środowiska płynów eksploatacyjnych oraz pozostawienia substancji stałych nieulegających biodegradacji" (Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym; Druk Sejmowy nr 2916, Sejm VI Kadencji, s. 16). Ustawodawca wprowadził zatem proponowane rozwiązania po to, aby stworzyć skuteczny system usuwania pojazdów pozostawionych na drogach, tak aby zapewnić bezpieczeństwo w ruchu drogowym i ograniczyć zanieczyszczenie środowiska. Oczywistym jest przy tym, że aby taki system był efektywny powinien posiadać zabezpieczenie finansowe. Nie ma żadnej racji, aby koszty usunięcia pozostawionych pojazdów pokrywać ze środków publicznych. Logiczna jest natomiast i zgodna z obowiązującym systemem prawnym odpowiedzialność finansowa ze strony osób, które pojazdy pozostawiły na drodze. Ustalenie kosztów na podstawie art. 130a ust. 10 h u.p.r.d. ma charakter obiektywny, nie zależy w ogóle od stopnia zawinienia, wartości pozostawionego pojazdu ani co do zasady od okoliczności powodujących konieczność usunięcia pojazdu z drogi. Nie budzi wątpliwości, że usunięcie pojazdu z drogi, jego przechowywanie i oszacowanie generuje wymierne koszty, które mogą znacznie przekraczać wartość pojazdu, szczególnie uszkodzonego, którego właściciel nie chce odebrać. Przy ustalaniu omawianych kosztów istotne jest tylko spełnienie przesłanek do usunięcia pojazdu z drogi. W art. 130a ust. 1-3 u.p.r.d. określone zostały przypadki, w których obligatoryjnie lub fakultatywnie pojazd jest usuwany z drogi na koszt jego właściciela, który odpowiada za swoją własność także w sytuacji udostępnienia czy powierzenia pojazdu innej osobie. W skonkretyzowanych w ustawie przypadkach policjant musi wydać dyspozycję usunięcia pojazdu z drogi (art. 130a ust. 4 pkt 1 u.p.r.d.). Następnie obowiązuje procedura przechowywania i orzeczenia przepadku pojazdu
w sytuacji jego nieodebrania przez uprawnionego. Za wykonanie zleconej usługi holowania i dozoru przedsiębiorcy przysługuje wynagrodzenie od starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu). W myśl art. 130a ust. 5f u.p.r.d. usuwanie pojazdów oraz prowadzenie parkingu strzeżonego dla pojazdów usuniętych w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, należy do zadań własnych powiatu. Starosta realizuje te zadania przy pomocy powiatowych jednostek organizacyjnych lub powierza ich wykonywanie zgodnie
z przepisami o zamówieniach publicznych. Stosownie do obowiązującego ust. 5c pojazd usunięty z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1-2, umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie
i parkowanie. W myśl ust. 6 tego przepisu rada powiatu, biorąc pod uwagę konieczność sprawnej realizacji zadań, o których mowa w ust. 1-2 oraz koszty usuwania
i przechowywania pojazdów na obszarze danego powiatu, ustala corocznie, w drodze uchwały, wysokość opłat za usunięcie pojazdu i jego parkowanie. Ustawodawca określił maksymalne stawki opłat w ust. 6a art. 130a u.p.r.d. Zgodnie z art. 130a ust. 6b u.p.r.d., maksymalne stawki opłat określone w ust. 6a, obowiązujące w danym roku kalendarzowym ulegają corocznie zmianie na następny rok kalendarzowy w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie pierwszego półrocza roku,
w którym stawki ulegają zmianie, w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego. Jak stanowi art. 130a ust. 6c u.p.r.d. na każdy rok kalendarzowy minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" maksymalne stawki opłat, o których mowa w ust. 6a, z uwzględnieniem zasady określonej w ust. 6b, zaokrąglając je w górę do pełnych złotych. Wskaźnik cen, o którym mowa w ust. 6b, ustala się na podstawie komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie 20 dni od dnia jego ogłoszenia (art. 130a ust. 6d). Zgodnie z ust. 6e opłaty, o których mowa w ust. 6 stanowią dochód własny powiatu. Analiza przytoczonych przepisów wskazuje, że ustawodawca ustanowił mechanizm ustalania opłat za usunięcie pojazdów niezależny od faktycznej wysokości tych opłat w konkretnym przypadku (tak NSA w wyroku z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 982/16, publ. w CBOSA).
Stawki opłat ustalane przez radę powiatu (radę miasta na prawach powiatu) za usuwanie i parkowanie pojazdów w sytuacjach opisanych w ust. 1 i 2 art. 130a nie stanowią wynagrodzenia przysługującego przedsiębiorcy, któremu zlecono usunięcie i parkowanie pojazdu, ale jak to sprecyzował ustawodawca stanowią dochód jednostki samorządu terytorialnego, której powierzono te zadania. Wysokość naliczonej opłaty uwzględnia należne przechowawcy wynagrodzenie, ale prócz niego opłata zawiera sankcję za naruszenie porządku prawnego i konieczność podjęcia działania przez organy państwa (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 527/13 i z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 383/15, publ. w CBOSA). Z treści art. 130a ust. 5 c i ust. 6 u.p.r.d. jednoznacznie wynika, że opłata za usunięcie i parkowanie pojazdu ustalana jest według stawek określonych w uchwale rady powiatu, stanowiącej akt prawa miejscowego. Tym samym organy orzekające nie miały swobody w ustaleniu wysokości kosztów i naliczyły je prawidłowo zgodnie z obowiązującymi stawkami, określonymi w uchwałach. Jak już wskazano, uchwały wydane na podstawie przytoczonych przepisów stanowią akty prawa miejscowego i bezwzględnie wiążą przy wydawaniu decyzji
w przedmiocie ustalenia kosztów. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. akty prawa miejscowego podlegają odrębnemu zaskarżeniu. Nie można ich kwestionować w skardze na decyzję. Uchwały te określają sztywno stawki odrębnie za usunięcie pojazdu oraz za jego przechowywanie na parkingu strzeżonym za każdą dobę. Ponieważ koszty naliczane są za każdą dobę przechowywania pojazdu, to ich wysokość zależy w głównej mierze od postępowania właściciela, czy pojazd odbierze czy nie.
W rozpoznawanej sprawie wysokie koszty przechowywania pojazdu spowodowane były zaniechaniem skarżącego, który nie przejawił woli odebrania pojazdu
z parkingu strzeżonego. Skutkowało to koniecznością wyczerpania procedury przejścia własności pojazdu na rzecz gminy, która poprzedzona musiała być poszukiwaniem skarżącego. Art. 130a ust. 10e u.p.r.d. wymaga wprost, aby organy administracji publicznej dołożyły należytej staranności w poszukiwaniu właściciela pojazdu. Jest to warunek orzeczenia przepadku pojazdu.
Zgodzić należy się z organem II instancji, który wbrew zarzutom skargi wyjaśnił, że nie można stwierdzić jakichkolwiek zaniedbań ze strony policjantów, jednostki prowadzącej parking strzeżony ani organu I instancji, które pozwalałyby uznać koszty za zawyżone
z winy organów. Zważyć trzeba, że w niniejszej sprawie pojazd został usunięty z drogi na parking strzeżony 17 września 2020 r. Policja musiała następnie ustalić właściciela pojazdu i adres jego zamieszkania. Powiadomienie z pouczeniem zostało nadane do skarżącego 22 października 2020 r. Skarżący odebrał je 28 października 2020 r. Następnie, zgodnie
z art. 130a ust. 10 u.p.r.d., należało oczekiwać 3 miesiące na odbiór pojazdu przez skarżącego, licząc od dnia jego usunięcia. Termin ten upłynął 17 grudnia 2020 r. Tego też dnia, stosownie do art. 130a ust. 10g u.p.r.d., jednostka prowadząca parking strzeżony powiadomiła Urząd Miasta Olsztyna o nieodebraniu pojazdu przez właściciela. W związku z tym organ I instancji podjął niezwłocznie działania zmierzające do ustalenia spełnienia przesłanek orzeczenia przepadku pojazdu i ustalenia kosztów za usunięcie
i przechowywanie pojazdu na parkingu strzeżonym. W tym celu wystąpił 28 grudnia 2020 r. do KMP w Olsztynie o udostępnienie posiadanej dokumentacji. Dokumenty przekazane zostały organowi I instancji 5 stycznia 2021 r. 14 stycznia 2021 r. organ I instancji skierował do skarżącego zawiadomienie na ustalony adres zamieszkania o aktualnym miejscu przechowywania pojazdu, obowiązujących stawkach za jego usunięcie
i przechowywanie, i możliwości jego odbioru. Zawiadomienie, jako niepodjęte w terminie, zostało zwrócone organowi 5 lutego 2021 r. 26 lutego 2021 r. organ I instancji ponowił próbę doręczenia zawiadomienia skarżącemu, ale bezskutecznie. Jednocześnie organ
I instancji występował do różnych instytucji i organów administracji publicznej z zapytaniem o miejsce pobytu skarżącego. Wysyłał zawiadomienia pod inne adresy prawdopodobnego pobytu skarżącego, ale bezskutecznie, zgodnie z wymogiem dołożenia należytej staranności w poszukiwaniu osoby uprawnionej (art. 130a ust. 10e u.p.r.d.). 26 maja
2021 r. organ I instancji wystąpił do Sądu Rejonowego w Olsztynie o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz gminy (wniosek ten został dołączony do akt administracyjnych - k. 132, zgodnie z żądaniem kuratora skarżącego). Powyższe przekonuje, że działania organu
I instancji były celowe i skoncentrowane. Nie można tym samym przypisać organowi
I instancji bezczynności ani przewlekłości w postępowaniu. Sąd cywilny orzekł przepadek pojazdu na rzecz gminy postanowieniem z 29 czerwca 2022 r., które uprawomocniło się 14 lipca 2022 r. Organ I instancji nie mógł mieć wpływu na bieg postępowania cywilnego. Długość postępowania o przepadek pojazdu determinowana była nieobecnością skarżącego i koniecznością ustalenia dla niego z tego powodu kuratora.
W sprawie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, że skarżący nie brał udziału
w postępowaniu, w szczególności, że nie zostały mu doręczone zawiadomienia informujące o obowiązujących stawkach za usunięcie i przechowywanie pojazdu. Interes skarżącego był chroniony przez reprezentującego go kuratora, ustanowionego w tym celu.
Z podanych przyczyn, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Wysokość wynagrodzenia przysługującego kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieznanej z miejsca pobytu ustalono zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536). W orzecznictwie przyjmuje się, że rozporządzenie to należy stosować odpowiednio w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 25 września 2018 r. sygn. akt I OSK 845/18, publ w CBOSA). Zgodnie ze wskazanymi przepisami wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony nie może przekraczać 40% stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Wysokość stawek minimalnych ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbliżej zbliżonym rodzaju. Biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotem skargi była należność pieniężna, zastosowanie miał § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) , a zatem stawka minimalna – 3600 zł x 40%, co stanowi kwotę 1440 zł.