II SA/Ol 559/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2021-10-21
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwałanajem lokalizasoby mieszkaniowekompetencje rady gminyprawo cywilnerozstrzygnięcie nadzorczekontrola administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Gminy Miasta Braniewa na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając za zasadne stwierdzenie nieważności części uchwały dotyczącej zasad wynajmowania lokali komunalnych.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy Miasta Braniewa na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, które stwierdziło nieważność części uchwały Rady Miejskiej w sprawie zasad wynajmowania lokali komunalnych. Wojewoda uznał, że Rada przekroczyła swoje kompetencje, ingerując w materię ustawową i cywilnoprawną. Sąd administracyjny, analizując przepisy ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o ochronie praw lokatorów, uznał, że Wojewoda prawidłowo stwierdził nieważność części uchwały dotyczącej pierwszeństwa w najmie socjalnym dla osób eksmitowanych oraz zasad cofania wypowiedzenia umowy najmu i przydziału lokalu do remontu, gdyż naruszały one kompetencje rady gminy i ingerowały w prawo cywilne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał skargę Gminy Miasta Braniewa na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, które stwierdziło nieważność części uchwały Rady Miejskiej w sprawie ustalenia "Zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Braniewa". Wojewoda zakwestionował m.in. § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1, uznając, że przyznanie pierwszeństwa w najmie socjalnym osobom, dla których obowiązek dostarczenia lokalu wynika z wyroku sądowego, wykracza poza kompetencje rady gminy, gdyż jest to materia ustawowa zastrzeżona dla sądu powszechnego. Zakwestionowano również § 30 ust. 2 i § 31 ust. 4 załącznika nr 1, dotyczące cofnięcia wypowiedzenia umowy najmu i cofnięcia przydziału lokalu do remontu, jako ingerencję w materię prawa cywilnego i przekroczenie delegacji ustawowej. Gmina Miasta Braniewa wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego, argumentując, że rada gminy miała kompetencje do kompleksowej regulacji zasad wynajmowania lokali, w tym określenia kryteriów wyboru osób z pierwszeństwem, a także że przepisy dotyczące cofnięcia wypowiedzenia i przydziału lokalu do remontu mieszczą się w zakresie zasad wynajmu. Sąd administracyjny, po analizie przepisów Ustawy o ochronie praw lokatorów oraz Ustawy o samorządzie gminnym, uznał stanowisko Wojewody za prawidłowe. Sąd podkreślił, że przyznawanie prawa do lokalu socjalnego osobom eksmitowanym na mocy wyroku sądu jest kompetencją sądu powszechnego, a rada gminy nie może tworzyć w tym zakresie pierwszeństwa. Ponadto, sąd stwierdził, że regulacje dotyczące cofnięcia wypowiedzenia umowy najmu i przydziału lokalu do remontu stanowią ingerencję w materię prawa cywilnego i wykraczają poza upoważnienie ustawowe rady gminy, naruszając tym samym przepisy ustrojowe. W konsekwencji, sąd oddalił skargę Gminy, uznając rozstrzygnięcie nadzorcze za zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie ma takich kompetencji. Uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu w wyroku eksmisyjnym jest zastrzeżone dla sądu powszechnego, a gmina zapewnia najem socjalny na zasadach określonych ustawą, bez możliwości tworzenia dodatkowego pierwszeństwa dla osób eksmitowanych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 14 ust. 1 UoPL, który przyznaje sądowi kompetencję do orzekania o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego, ma charakter przepisu szczególnego wobec art. 21 ust. 3 pkt 3 UoPL, który określa ogólne zasady ustalania kryteriów pierwszeństwa wynajmowania lokali. Rada gminy nie może tworzyć dodatkowych preferencji dla osób eksmitowanych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

UoPL art. 21 § 3

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Określa zakres kompetencji rady gminy do ustalania zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy.

UoPL art. 14 § 1

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Określa kompetencję sądu powszechnego do orzekania o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu.

Pomocnicze

u.s.g. art. 85

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 86

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 30 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Określa zadania wójta, w tym gospodarowanie mieniem komunalnym, co jest istotne dla oceny kompetencji rady.

UoPL art. 4 § 1

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

UoPL art. 4 § 2

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

UoPL art. 4 § 2b

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

u.g.n. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przewiduje, że gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt.

k.c. art. 60

Kodeks cywilny

k.c. art. 61

Kodeks cywilny

Reguluje moment złożenia i skuteczność odwołania oświadczenia woli, co jest istotne dla oceny ingerencji rady w materię cywilnoprawną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nadzoru (Wojewoda) prawidłowo stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej, gdyż naruszała ona przepisy prawa materialnego i ustrojowego. Rada Miejska przekroczyła swoje kompetencje, ingerując w materię ustawową (prawo do lokalu socjalnego) i cywilnoprawną (zasady wypowiadania i cofania umów najmu, przydział lokalu do remontu).

Odrzucone argumenty

Argumentacja Gminy Miasta Braniewa, że rada miała kompetencje do kompleksowej regulacji zasad wynajmowania lokali, w tym ustalania pierwszeństwa dla osób eksmitowanych oraz zasad dotyczących cofnięcia wypowiedzenia umowy najmu i przydziału lokalu do remontu.

Godne uwagi sformułowania

"wyszła ewidentnie poza kompetencje przyznane jej przez przepis art. 14 ust. 1 UoPL" "Przyznawanie prawa do lokalu socjalnego osobom eksmitowanym jest bowiem przewidziane art. 14 ust. 1 ustawy i zastrzeżone do kompetencji sądu powszechnego" "nie ma podstaw prawnych do wprowadzania pierwszeństwa w zawarciu umowy najmu lokalu socjalnego z osobą, która została eksmitowana z mocy wyroku sądu" "Władcze uregulowanie przez radę gminy długości obowiązywania umowy najmu czy też kwestii cofnięcia wypowiedzenia umowy najmu stanowi nieuprawnioną ingerencję w materię prawa cywilnego" "Rada nie może modyfikować zagadnień unormowanych przepisami prawa cywilnego, w drodze wprowadzenia przepisów prawa miejscowego."

Skład orzekający

Bogusław Jażdżyk

przewodniczący

Beata Jezielska

członek

Tadeusz Lipiński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kompetencji organów gminy w zakresie regulowania zasad najmu lokali komunalnych, w szczególności w kontekście pierwszeństwa dla osób eksmitowanych oraz ingerencji w prawo cywilne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ochronie praw lokatorów i zasadami wynajmowania lokali komunalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z zarządzaniem zasobem mieszkaniowym gmin i kompetencjami organów samorządowych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i samorządowym.

Gmina nie może tworzyć własnych zasad pierwszeństwa w najmie socjalnym dla eksmitowanych – kluczowe orzeczenie WSA.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 559/21 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2021-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
S. Beata Jezielska
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III OSK 780/22 - Wyrok NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 713
art. 85, art. 86 i art. 91
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Dz.U. 2020 poz 611
art. 21 ust. 3, art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - t. j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta Braniewo na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr PN.4131.162.2021 w sprawie ustalenia "Zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Braniewa" oddala skargę.
Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że rozstrzygnięciem nadzorczym z 29 kwietnia 2021 r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (organ nadzoru), na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r., poz. 713 ze zm., dalej: "u.s.g.") stwierdził nieważność uchwały Nr XXIV/237/21 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie ustalenia "Zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Braniewa", w części obejmującej:
- § 3 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 8 ust. 1 pkt 3) załącznika nr 1 do uchwały,
- § 8 ust. 4 - ust. 6 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 23 załącznika nr 1 do uchwały, w zakresie dotyczącym sformułowania: "który może zostać złożony po upływie jednego roku od dnia skreślenia na zasadach ogólnych",
- § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 33 załącznika nr 1 do uchwały.
Organ nadzoru podniósł m.in., że w treści § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika do uchwały, przyznane zostało pierwszeństwo w prawie do ubiegania się o najem lokalu na czas nieoznaczony i najem socjalny, w przypadku, w którym obowiązek dostarczenia lokalu wynika z wyroku sądowego. Materia zaś dotycząca możliwości zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z osobą upoważnioną do tego na mocy wyroku sądu, stanowi materię uregulowaną w ustawie i leży poza kompetencją uchwałodawczą rady gminy.
Z przekroczeniem delegacji ustawowej, a nadto - wbrew obowiązującym zasadom systemu prawa cywilnego, ustanowione zostały także postanowienia § 30 ust. 3 oraz § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały.
Pierwszy z powołanych przepisów, wskazuje przypadki, w których Burmistrz może cofnąć wypowiedzenie umowy najmu, natomiast drugi - reguluje sytuację strony, umowy zawartej w związku z przydzieleniem lokalu do remontu, w przypadku, w którym w terminie 6 miesięcy od dnia podpisania umowy z wynajmującym, nie rozpocznie on w lokalu prac budowlanych.
W obu przypadkach, Rada Miejska w Braniewie, w sposób nieuprawniony i bez podstawy prawnej, wkroczyła w obszar materii umownej, ustalając szereg zasad, które w swej istocie stanowią 2 prawa i obowiązki stron stosunku cywilnoprawnego, jakim pozostaje m.in. umowa najmu lokalu a także umowa dotycząca przydziału lokalu do remontu, przez zawarciem umowy najmu. Rada nie posiadała żadnych kompetencji do regulowania w drodze aktu prawa miejscowego istotnych postanowień takich umów, kształtowania praw podmiotowych o charakterze cywilno - prawnym, w tym warunków wypowiedzenia i cofnięcia wypowiedzenia umowy oraz cofnięcia praw nabytych w drodze zawartej umowy.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze wywiodła Gmina Miasta Braniewa w Braniewie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego w części dotyczącej stwierdzenia nieważności:
- § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały.
W skardze podniesiono, że stwierdzenie nieważności § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały, organ nadzoru motywuje brakiem kompetencji uchwałodawczej Rady Miejskiej w Braniewie do regulowania zagadnienia stanowiącego materię ustawową zawartą w przepisie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (UoPL). Według skarżącej stanowisko organu nadzoru w powyższym zakresie jest błędne i wynika z wadliwej wykładni przepisu art. 21 ust. 3 pkt. 3 UoPL, który to przepis uprawnia Radę do kompleksowej regulacji zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym do określenia kryteriów wyboru osób, którym przysługuje pierwszeństwo zawarcia umowy najmu na czas nieoznaczony i umowy najmu socjalnego lokalu. Kryteria te winny odnosić się do lokalnych uwarunkowań społecznych, ekonomicznych i organizacyjnych w sposób pozwalający na optymalne wykorzystanie gminnego zasobu mieszkaniowego z punktu widzenia obowiązków gminy związanych z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych jej mieszkańców (w szczególności art. 4 ust. 1 i 2 UoPL). Osoby w stosunku, do których orzeczono nakaz opróżnienia lokalu łącznie z uprawnieniem do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego mogą należeć do kategorii osób objętych przepisem art. 4 ust. 1 i 2 UoPL. W związku z tym wyłączanie takiej kategorii osób z katalogu osób, w stosunku do których stosowane jest pierwszeństwo, o jakim mowa w art. 21 ust. 3 pkt. 3 UoPL, nie znajduje podstawy w przepisie art. 14 ust. 1 UoPL, który ma charakter proceduralny i nie ogranicza kompetencji uchwałodawczej określonej w przepisie art. 21 ust. 3 pkt. 3 UoPL.
Również stwierdzenie nieważności § 30 ust. 2 i § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały poprzez przekroczenie delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 21 ust. 3 UoPL jest wadliwe. Określenie "w szczególności" oznacza, że uchwała powinna regulować wszystkie wskazane w art. 21 ust. 3 pkt 3 zagadnienia, a ponadto może zamieścić w uchwale jeszcze inne, dodatkowe zagadnienia związane z najmem. Zagadnienia uregulowane w § 30 ust. 2 i § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały są związane z najmem lokali wchodzących w skład gminnego zasobu mieszkaniowego. Pierwszy dotyczy reaktywacji stosunku najmu w odniesieniu do najemców podejmujących działania zmierzające do spłaty zadłużenia, natomiast drugi - skutków niewywiązania się przyszłego najemcy lokalu gminnego ze zobowiązania do jego uprzedniego remontu. Obie regulacje jako bezpośrednio związane z najmem lokali gminnych - mieszczą się w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 21 ust. 3 UoPL, którego zakres obejmuje określenie zasad wynajmu lokali, co siłą oznacza upoważnienie do ingerowania w kwestie cywilno-prawne związane z wynajmem lokali. Kluczowym zagadnieniem decydującym o prawidłowości zapisów jest poziom ich szczegółowości. Wyłącznie regulacje jednostkowe i dotyczące konkretnych stanów faktycznych należałoby uznać za niemieszczące się w pojęciu "zasady wynajmu lokali" i wkraczające w kompetencję organu wykonawczego gminy dotyczące gospodarowania mieniem komunalnym. Zapisy zawarte w § 30 ust. 2 i 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały do tego typu regulacji nie należą.
Postanowienie § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały nie może naruszać przepisu art. 61 K.c., gdyż nie ma przeszkód prawnych dla sformułowania przez organ wykonawczy gminy umowy najmu lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy w sposób umożliwiający cofnięcie (odwołanie) wypowiedzenia umowy najmu w sytuacjach określonych w § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności
z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r., poz. 137).
Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia
z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,
a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, to że sąd orzeka na podstawie akt sprawy
co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019 r., poz. 2523 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Z art. 85 i art. 86 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym wynika natomiast, że wojewoda sprawuje nadzór nad działalnością gminną na podstawie kryterium zgodności z prawem. W myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Organ nadzoru o nieważności orzeka w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały. W rozpoznawanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że powyższy termin został przez Wojewodę zachowany.
Rozstrzygnięcie nadzorcze o nieważności uchwały zapada w razie ustalenia, że jest ona dotknięta wadą kwalifikowaną polegającą na tego rodzaju sprzeczności z prawem, która jest "czymś więcej" niż tylko nieistotnym naruszeniem prawa (por. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak – Postępowanie w sprawach nadzoru nad działalnością komunalną, Warszawa 1995, str. 28). Rozstrzygnięcie nadzorcze musi jednoznacznie wskazywać, jaki przepis prawa został uchwałą naruszony i na czym to naruszenie polegało. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r. w sprawie o sygn. III SA 397/00 (ONSA z 2001 r., z. 3, poz. 117) stwierdził, że stosując środek nadzorczy uprawniony do tego organ jest zobowiązany w sposób niebudzący wątpliwości do wykazania sprzeczności postanowień badanej uchwały z prawem, wyjaśniając sens przepisów, które w jego ocenie zostały naruszone.
Orzecznictwo sądowoadministracyjne jednolicie przyjmuje, że istotne naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności uchwały organu gminy to naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego – przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał.
W niniejszej sprawie Wojewoda rozstrzygnięciem nadzorczym stwierdził nieważność uchwały Nr XXIV/237/21 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 24 marca 2021 r. w części.
Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie nieważności uchwały w zakresie:
- § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały,
- § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały.
Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały w pierwszej kolejności uprawnienie do ubiegania się o najem lokalu na czas nieoznaczony i najem socjalny przysługuje osobom, spełniającym warunki w zakresie osiągnięcia dochodów określonych w § 4 i § 5 i jednocześnie obowiązek dostarczenia lokalu wynika z wyroku sądowego.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że według art. 21 ust 3 UoPL, zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać w szczególności:
1) wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą oddanie w najem lub podnajem lokalu na czas nieoznaczony i najem socjalny lokalu oraz wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą stosowanie obniżek czynszu;
2) warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy;
3) kryteria wyboru osób, którym przysługuje pierwszeństwo zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony i umowy najmu socjalnego lokalu;
4) warunki dokonywania zamiany lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy oraz zamiany pomiędzy najemcami lokali należących do tego zasobu a osobami zajmującymi lokale w innych zasobach;
5) tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i najem socjalny lokali oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej;
6) zasady postępowania w stosunku do osób, które pozostały w lokalu opuszczonym przez najemcę lub w lokalu, w którego najem nie wstąpiły po śmierci najemcy;
6a) warunki, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb wynikających z rodzaju niepełnosprawności;
6b) zasady przeznaczania lokali na realizację zadań, o których mowa w art. 4 ust. 2b.
Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 1 UoPl w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia najmu socjalnego lokalu ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu.
W ocenie Sądu Rada Miejska w § 8 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do uchwały wyszła ewidentnie poza kompetencje przyznane jej przez przepis art. 14 ust. 1 UoPL. Przyznawanie prawa do lokalu socjalnego osobom eksmitowanym jest bowiem przewidziane art. 14 ust. 1 ustawy i zastrzeżone do kompetencji sądu powszechnego orzekającego o obowiązku opróżnienia lokalu. Zapewnienie przez gminę lokali w ramach najmu socjalnego następuje wyłącznie na zasadach i w przypadkach określonych ustawą (vide: art. 4 pkt 2 ustawy). Żaden z przepisów wskazanej ustawy nie pozwala na uprzywilejowanie osób eksmitowanych z przyznanym wyrokiem sądu powszechnego uprawnieniem do lokalu socjalnego, względem innych osób oczekujących na lokal socjalny. W sytuacji zatem, gdy nie istnieją regulacje ustawowe wskazujące na uprzywilejowaną pozycję eksmitowanych osób względem innych oczekujących na lokal socjalny, rada gminy nie ma podstaw prawnych do wprowadzania pierwszeństwa w zawarciu umowy najmu lokalu socjalnego z osobą, która została eksmitowana z mocy wyroku sądu.
Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Potwierdza to stanowisko między innymi wyrok NSA z 25 października 2010 r. sygn. I OSK 732/10, w uzasadnieniu którego przedstawiona została szeroka argumentacja wykazująca na przekroczenie granic upoważnienia ustawowego wprowadzeniem uprzywilejowania sytuacji osób eksmitowanych. Zgodnie ze stanowiskiem NSA, przepis art. 21 ust. 3 pkt 3 ustawy o ochronie praw lokatorów, przyznający radzie gminy kompetencje do ustalenia zasad pierwszeństwa wynajmowania lokali socjalnych i lokali na czas nieoznaczony, dotyczy wyłącznie kształtowania przesłanek zawierania umowy najmu takich lokali na zasadach ogólnych, a nie na podstawie art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów. Ten ostatni przepis ma bowiem w stosunku do art. 21 ust. 3 pkt 3 ustawy charakter przepisu szczególnego wyłączającego stosowanie art. 21 ust. 3 pkt 3 do przypadków przyznawania uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego na podstawie wyroku sądu. To sąd w prawomocnym orzeczeniu eksmisyjnym oznacza krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania lokalu socjalnego. Gmina nie może zatem ustalać w tym zakresie pierwszeństwa, przyznając uprawnienie do realizacji wyroku eksmisyjnego z wyprzedzeniem innych osób. Tożsamy pogląd wyraziły sądy administracyjne między innymi w dostępnych w CBOSA wyrokach z 7 lutego 2013 r. (sygn. IV SA/Po 1133/12) czy 12 kwietnia 2019 r. (sygn. III SA/Łd 82/19).
Dlatego też zasadnie organ nadzoru stwierdził nieważność wskazanego przepisu uchwały.
Z kolei według § 30 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały Burmistrz może cofnąć wypowiedzenie umowy najmu lokalu z tytułu posiadanych zaległości czynszowych tylko w przypadku całkowitego uregulowania należności czynszowych lub w przypadku:
1) zawarcia porozumienia na spłatę zaległości w ratach,
2) zawarcia porozumienia w sprawie przystąpienia do programu odpracowywania zaległości czynszowych jako formy spłaty zaległości poprzez wykonywanie prostych prac porządkowych w obrębie terenów gminnych,
3) zawarcia porozumienia w sprawie przystąpienia do "Programu restrukturyzacji zadłużenia dłużników lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Braniewa na lata 2020-2021."
Natomiast stosownie do § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały osobom, którym przydzielony lokal do remontu, a które w terminie sześciu miesięcy od daty podpisania umowy z wynajmującym nie rozpoczną prac budowlanych, może być on cofnięty i przeznaczony do ponownego przydziału, a osoby te zostają skreślone z listy oczekujących na lokal z mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Braniewa.
Przede wszystkim należy podkreślić, że ustawodawca nie przyznał radzie gminy żadnych kompetencji w zakresie ustalania okresu, na jaki może być zawarta umowa najmu lokalu socjalnego. Długość okresu na jaki ma być zawarta taka umowa ustalają - stosownie do przepisów Kodeksu cywilnego, strony umowy, tj. najemca i organ wykonawczy gminy. Natomiast uprawnienia organu wykonawczego gminy w tym zakresie wynikają z przepisów art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym do zadań wójta należy gospodarowanie mieniem komunalnym oraz z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przewidującym, iż gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt.
Władcze uregulowanie przez radę gminy długości obowiązywania umowy najmu czy też kwestii cofnięcia wypowiedzenia umowy najmu stanowi nieuprawnioną ingerencję w materię prawa cywilnego, bowiem jest interwencją w uprawnienie stron do ustalenia treści łączącego je stosunku prawnego o charakterze cywilnoprawnym. Jest również działaniem organu wykraczającym poza granice upoważnienia ustawowego. Uregulowanie przyjęte przez Radę wkracza w kompetencje organu wykonawczego, istotnie naruszając przepisy prawa ustrojowego, zwłaszcza art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 lipca 2016 roku, sygn. akt IV SA/Gl 216/16, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).
Ponadto, jak zasadnie podniósł organ nadzoru w swoim rozstrzygnięciu nadzorczym, ustanowione w treści § 30 ust. 2 załącznika do uchwały regulacje, są sprzeczne z art. 60 i nast. Kodeksu cywilnego. Wypowiedzenie umowy najmu, stanowi oświadczenie woli w rozumieniu Kodeksu cywilnego i wywołuje skutki prawne w nim przewidziane. Zgodnie z art. 61 k. c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią, a odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Rada nie może modyfikować zagadnień unormowanych przepisami prawa cywilnego, w drodze wprowadzenia przepisów prawa miejscowego.
W nieuprawniony sposób unormowano również sytuację strony umowy zawartej w związku z przydzieleniem lokalu do remontu, w przypadku w którym w terminie 6 miesięcy od dnia podpisania umowy z wynajmującym, nie rozpocznie ona w lokalu prac budowlanych. Władcze uregulowanie również tej kwestii stanowi nieuprawnioną ingerencję w materię prawa cywilnego, bowiem jest interwencją w uprawnienie stron do ustalenia treści łączącego je stosunku prawnego o charakterze cywilnoprawnym. Jest również w tym przypadku działaniem organu wykraczającym poza granice upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 21 ust. 3 UoPL. Brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do określenia wiążącego okresu (6 miesięcy od momentu podpisania umowy) rozpoczęcia prac budowlanych w przydzielonym lokalu pod rygorem cofnięcia przydziału. Natomiast szczegółowe ustalenia należą do sfery cywilnoprawnej, która może być zawarta w umowie, a nie w akcie prawa miejscowego, jakim jest zaskarżona uchwała. Dlatego też zarzuty strony skarżącej w tym zakresie, w tym zarzut nieprzekroczenia upoważnienia z art. 21 ust. 3 UoPl, są również niezasadne.
Rada Miejska w Braniewie nie posiadała kompetencji, wynikających z przepisów upoważniających, do regulowania w drodze aktu prawa miejscowego istotnych postanowień takich umów, jak również kształtowania praw podmiotowych o charakterze cywilno - prawnym, w tym warunków wypowiedzenia i cofnięcia wypowiedzenia umowy, czy też cofnięcia praw nabytych w drodze zawartej umowy.
W obu przypadkach Rada Miejska w sposób nieuprawniony i bez podstawy prawnej zaingerowała w materię regulowaną przepisami ustawy, i ustaliła własne zasady, ustanawiające prawa i obowiązki stron stosunku cywilnoprawnego.
Dlatego też organ nadzoru zasadnie stwierdził nieważność § 30 ust. 2 i § 31 ust. 4 załącznika nr 1 do uchwały.
Sąd nie dostrzegł, podobnie jak strona skarżąca, innych istotnych naruszeń prawa w podjętym rozstrzygnięciu nadzorczym.
Reasumując, podjęte rozstrzygnięcie nadzorcze jest zgodne z prawem, a w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI