II SA/Ol 543/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2025-12-16
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznazasiłek celowykryterium dochodoweszczególnie uzasadniony przypadekemeryturaalimentywyrównanie emeryturyuznanie administracyjnesytuacja materialna

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego, uznając, że sytuacja skarżącego, mimo trudności, nie stanowiła "szczególnie uzasadnionego przypadku" wymagającego przyznania świadczenia ponad kryterium dochodowe.

Skarżący W. K. domagał się przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup lekarstw i żywności, jednak organy pomocy społecznej odmówiły, wskazując na jego dochody z emerytury, w tym jednorazowe wyrównanie za okres pozbawienia wolności. Sąd administracyjny uznał, że choć sytuacja skarżącego była trudna, nie spełniała ona kryteriów "szczególnie uzasadnionego przypadku" pozwalającego na przyznanie zasiłku mimo przekroczenia kryterium dochodowego, zwłaszcza w kontekście posiadania znacznych środków jednorazowo.

Sprawa dotyczyła skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego. Skarżący wnioskował o pomoc finansową na zakup lekarstw i żywności, argumentując trudną sytuacją materialną. Organy pomocy społecznej uznały, że skarżący, mimo potrąceń alimentacyjnych z emerytury, posiadał dochody przekraczające kryterium dochodowe, w tym znaczną kwotę jednorazowego wyrównania emerytury za okres pozbawienia wolności. Sąd administracyjny, analizując przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 41 dotyczący specjalnego zasiłku celowego w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", stwierdził, że sytuacja skarżącego, choć trudna, nie miała charakteru wyjątkowego i nie uzasadniała przyznania świadczenia ponad kryterium dochodowe. Sąd podkreślił, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wymaga od beneficjenta aktywnego przezwyciężania trudności, a nie stałego wyręczania. Wskazano również na ograniczone środki finansowe organów pomocy społecznej i konieczność sprawiedliwego podziału tych środków. W konsekwencji, sąd oddalił skargę, uznając decyzje organów za zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sytuacja skarżącego, mimo trudności, nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ nie odbiega w sposób zdecydowany od sytuacji innych osób potrzebujących i wnioskujących o świadczenia, a skarżący dysponował znacznymi środkami jednorazowo.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wymaga od beneficjenta aktywnego przezwyciężania trudności. "Szczególnie uzasadniony przypadek" musi mieć charakter wyjątkowy i nie może sprowadzać się jedynie do trudnej sytuacji materialnej czy zdrowotnej, która nie jest odosobniona wśród osób ubiegających się o pomoc. Posiadanie znacznych środków jednorazowo, nawet przy bieżących trudnościach, nie uzasadnia przyznania świadczenia ponad kryterium dochodowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.p.s. art. 8 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego (w przypadku osoby samotnie gospodarującej 1010 zł), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

u.p.s. art. 41 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Pomocnicze

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

u.p.s. art. 3 § 1-4

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

u.p.s. art. 8 § 12

Ustawa o pomocy społecznej

Kwotę jednorazowego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

u.p.s. art. 39 § 1-2

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

P.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 250 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

r. art. 23 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

r. art. 4 § 3

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Odrzucone argumenty

Sytuacja skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Organy pomocy społecznej nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały przepisy prawa. ZUS wstrzymał bezprawnie wypłaty emerytury, co spowodowało zamęt. MOPS mógłby ograniczyć zatrudnienie i przeznaczyć zaoszczędzone środki na pomoc finansową.

Godne uwagi sformułowania

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu trudnych sytuacji życiowych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów u.p.s. bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. "Szczególnie uzasadniony przypadek" nie może sprowadzać się wyłącznie do okoliczności związanych z sytuacją materialną czy zdrowotną osoby ubiegającej się o świadczenie - tego rodzaju okoliczności, nie negując ich uciążliwości dla wnioskodawcy, nie mają jednak charakteru wyjątkowego w stosunku do innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej.

Skład orzekający

Katarzyna Matczak

przewodniczący

Piotr Chybicki

sprawozdawca

Grzegorz Klimek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście przyznawania specjalnego zasiłku celowego, zwłaszcza w sytuacji posiadania jednorazowych, znaczących dochodów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje praktyczne problemy związane z dostępem do pomocy społecznej i interpretacją przepisów dotyczących "szczególnie uzasadnionych przypadków", co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem socjalnym.

Czy jednorazowe wyrównanie emerytury pozbawia prawa do pomocy społecznej? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 543/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-12-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego E. M. wynagrodzenie w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększone o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 4 czerwca 2025 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez p.o. Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Świadczeń i Usług MGOPS w [...] (dalej jako: "organ I instancji"), na podstawie art. 106 ust. 1, ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 7 pkt 2-15, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako: u.p.s.), po rozpatrzeniu wniosku W. K. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") o udzielenie pomocy finansowej na zakup lekarstw i żywności, odmówiono przyznania prawa do specjalnego zasiłku celowego na zakup lekarstw i żywności.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona posiada własne źródło utrzymania, którym jest emerytura z ZUS. W kwietniu emerytura wyniosła 2.571,89 zł, świadczenie jest obciążone potrąceniami alimentacyjnymi w kwocie 1.724,76 zł. W okresie od 17.05.2023 r. do 18.12.2024 r. zainteresowany odbywał karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w [...]. W dniu 22.01.2025 r. otrzymał emeryturę wraz z wyrównaniem za okres pozbawienia wolności w wysokości 30.022,74 zł. Świadczenie obciążone jest tytułem zobowiązań alimentacyjnych, zgodnie z zaświadczeniem z ZUS z dnia 07.02.2025 r. Uzyskany zatem został dochód jednorazowo. Zgodnie z art. 8 ust 12 u.p.s., kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód (1/15 z jednorazowego dochodu wypłaconego w styczniu 2025 r., tj. 30.022,74:15=2.001,52 zł). Łączny dochód uzyskany w kwietniu 2025 r. wynosi 4.573,41 zł. Dodatkowo w miesiącu kwietniu 2025 r. strona otrzymała z ZUS dodatkowe roczne świadczenie w kwocie 1.484,81 zł, które nie jest wliczone do dochodu a jest własnym zasobem, z którego strona może kupić lekarstwa. Wnioskodawca jest osobą chorą przewlekle, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 15.01.2025 r.
Podkreślono, że specjalny zasiłek celowy został zarezerwowany dla szczególnej kategorii osób, które przekroczyły kryterium dochodowe i - jakkolwiek co do zasady nie zasługują na świadczenie z pomocy społecznej - potrafiły wskazać wyjątkowo niepomyślne zdarzenie ("szczególnie uzasadniony przypadek"), które, pomimo znacznych dochodów, uniemożliwiło im skorzystanie z własnych środków, zasobów lub uprawnień. Specjalny zasiłek celowy przyznawany jest decyzją uznaniową i usprawiedliwione racje natury celowościowej mogą spowodować jego odmowę.
W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Wnioskodawca na dzień rozpatrywania wniosku uzyskuje znaczne, jak na osobę niewykonującą pracy zarobkowej, dochody z tytułu świadczeń emerytalnych. Dochody mają charakter stałego źródła utrzymania i przekraczają kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 1.010,00 zł, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. W dniu 27.05.2025 r. skarżący oświadczył, że ponosi opłaty mieszkaniowe w kwocie 550 zł, jednak nie przedstawił dowodu wpłaty. Dalej oświadczył, że na zakup lekarstw wydaje co miesiąc 450 zł a paragony przedstawił na kwotę 248,81 zł. W ocenie organu strona dysponując pieniędzmi otrzymanymi z wyrównania emerytury, winna uwzględnić wydatki związane z zakupem lekarstw, gdyż jest osobą chorą przewlekle i przyjmuje leki na stałe.
Odwołanie od wskazanej decyzji wniósł skarżący, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Podkreślił, że nie ma środków na zaspokojenie swoich potrzeb i nie stać go na wykupienie leków. Zaznaczył, że musi przeżyć za kwotę 846,13 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 15 lipca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że strona posiada własne źródło utrzymania, którym jest emerytura z ZUS. W kwietniu emerytura wyniosła 2.874,60 zł, świadczenie obciążone było potrąceniami alimentacyjnymi w kwocie 1.724,76 zł oraz zaliczką na podatek - 45 zł i składką na ubezpieczenie zdrowotne - 257,71 zł. Łączny dochód strony uzyskany w kwietniu 2025 r. po potrąceniach, wraz z uwzględnieniem jednorazowego dochodu w wysokości 30.022,74 zł (1/15 z jednorazowego dochodu wypłaconego w styczniu 2025 r., tj. 30.022.74:15=2.001,52 zł) wyniósł zatem 2.848,65 zł. Dodatkowo w miesiącu kwietniu 2025 r. skarżący otrzymał z ZUS dodatkowe roczne świadczenie w kwocie 1.484,81 zł, które choć nie jest wliczone do dochodu pozostaje do jego dyspozycji.
W konsekwencji, w sytuacji majątkowej strony świadczenie mogło zostać przyznane jedynie przy uznaniu występowania szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ pierwszej instancji prawidłowo za taką nie uznał sytuacji strony. Kolegium potwierdziło, że sytuacja wnioskodawcy wskazuje, że winien on przezwyciężyć trudności finansowe wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, gdyż osiąga dochody pozwalające na zakup lekarstw i żywności. Oceny tej nie zmienia wskazana w treści wniosku okoliczność "złego zagospodarowania" wcześniej pozyskanych środków, nie wykazana przez stronę.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i powielanie decyzji organu I instancji. Stwierdzono, że "ZUS wstrzymał bezprawnie wypłaty emerytury co miesiąc, czym spowodował bezprawny zamęt." Skarżący zasugerował, że MOPS mógłby ograniczyć ilość nadmiernie zatrudnionych osób a zaoszczędzone środki przeznaczyć na pomoc finansową takim osobom jak on.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 12 września 2025 r. skarżący podtrzymał swoją skargę na decyzję Kolegium. Zaznaczył, że otrzymuje miesięcznie 846,13 zł, co nie starcza mu na wykupienie lekarstw. Strona stwierdziła, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, które wcześniej źle zagospodarowała, a w chwili obecnej jest w czasowym kryzysie gospodarczym i finansowym
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako: "u.p.s.".
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu trudnych sytuacji życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów u.p.s. bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyroki: NSA z: 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2031/16; WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2647/21 oraz WSA w Łodzi z 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 536/24, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Zasiłek celowy, zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosiło w dacie wydawania decyzji w przedmiotowej sprawie 1010 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Natomiast zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Podkreślić pozostaje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, arbitralności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa winna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy, a także analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy.
Podnieść należy, że art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202, wyroki NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, z 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 179/18, z 16 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 3072/18, z 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1557/19, dostępne w Internecie). Nie ulega wątpliwości, że specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel, związany z niecodzienną sytuacją, gdy dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę przekracza wprawdzie ustawowe kryterium dochodowe, ale nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony. Decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powinna uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.).
Wyjaśnić pozostaje, że uznaniowość decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowe dotyczy nie tylko samego przyznania świadczenia, ale także jego wysokości. Nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wsparcia z art. 41 u.p.s., organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Jeżeli organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (patrz np. wyroki NSA z 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3349/19 i 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 503/22, dostępne w CBOSA).
Dochodem skarżącego jest emerytura uzyskiwana z ZUS. W kwietniu 2025 r. emerytura ta wyniosła 2.874,60 zł, świadczenie obciążone było potrąceniami alimentacyjnymi w kwocie 1.724,76 zł oraz zaliczką na podatek - 45 zł i składką na ubezpieczenie zdrowotne - 257,71 zł. W okresie od 17.05.2023 r. do 18.12.2024 r. zainteresowany odbywał karę pozbawienia wolności. Po jej zakończeniu w dniu 22.01.2025 r. otrzymał emeryturę wraz z wyrównaniem za okres pozbawienia wolności, po potrąceniach, w wysokości 30.022,74 zł. Uzyskał on zatem dochód jednorazowo. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 12 ustawy, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód (1/15 z jednorazowego dochodu wypłaconego w styczniu 2025 r., tj. 30.022.74:15=2.001,52 zł). Łączny zatem dochód strony uzyskany w kwietniu 2025 r., po potrąceniach wyniósł 2.848,65 zł. Dodatkowo w miesiącu kwietniu 2025 r. skarżący otrzymał z ZUS dodatkowe roczne świadczenie w kwocie 1.484,81 zł, które co prawda nie jest wliczone do dochodu, ale pozostaje do jego dyspozycji.
W ocenie Sądu organy obu instancji trafnie oceniły, że materiał zgromadzony w sprawie nie pozwalał na stwierdzenie, aby w przypadku skarżącego wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek. Sytuacja skarżącego, choć niewątpliwie trudna, nie odbiega jednak w zdecydowany sposób od sytuacji innych osób potrzebujących i wnioskujących o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada stały, choć niewysoki dochód - utrzymuje się z emerytury, z której potrącane są środki na zobowiązania alimentacyjne. Ponadto, co istotne, skarżący w dniu 22.01.2025 r. otrzymał emeryturę wraz z wyrównaniem za okres pozbawienia wolności, po potrąceniach, w wysokości 30.022,74 zł. Uzyskał on zatem jednorazowo stosunkowo wysoką kwotę pieniężną. Przy prawidłowym gospodarowaniu te dochody powinny wystarczyć stronie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych (w tym żywnościowych), a nawet odłożenie pewnej sumy na przyszłe potrzeby. Złe gospodarowanie tymi środkami nie może przemawiać - jak oczekiwałby tego skarżący - za uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie świadczenia. Prawidłowo więc organy obu instancji oceniły, że sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna skarżącego nie jest wyjątkowo zła i nie odbiega na tyle od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach.
Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, że "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie może sprowadzać się wyłącznie do okoliczności związanych z sytuacją materialną czy zdrowotną osoby ubiegającej się o świadczenie - tego rodzaju okoliczności, nie negując ich uciążliwości dla wnioskodawcy, nie mają jednak charakteru wyjątkowego w stosunku do innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej - a do takich przypadków ma zastosowanie instytucja opisana w art. 41 pkt 1 u.p.s. (wyrok NSA z 16 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2958/23, LEX nr 3816290).
Dodatkowo organ musiał uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Ponadto pomoc społeczna ma na celu wspieranie w przezwyciężaniu trudności, a nie systematyczne zaspokajanie wszystkich potrzeb. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, iż nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (vide: wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06; wyrok NSA z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07; wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, dostępne w CBOSA).
Nie można zatem pomijać tego, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Tylko więc w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w u.p.s. Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.
Organ wskazał, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przez skarżącego dysponował kwotą 33.650.00 zł na wypłatę zasiłków celowych. Z zasiłku celowego skorzystało 84 beneficjentów. Średnia wysokość przyznawanych w tym okresie zasiłków wyniosła 400,60 zł.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd nie stwierdził, aby wydane w sprawie decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej: "k.p.a.", w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy uznać, że zakwestionowane decyzje wydane zostały w oparciu o właściwie i wyczerpująco ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. W sprawie zebrano wystarczającą ilość materiału dowodowego i dokonano jego właściwej oceny, biorąc również pod uwagę wyjaśnienia skarżącego.
W uzasadnieniach swoich decyzji organy w sposób dostateczny wykazały, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w wydanych w sprawie decyzjach argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, że ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawierają bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygające sprawę organy się oparły oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I o oddaleniu skargi.
O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI