II SA/Ol 538/24

II SA/Ol 538/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Matczak
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Skarżony organ
Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2470
art. 157 ust. 1, art. 230 ust. 1-4
Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j.)
Sentencja
Dnia 19 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2024 roku sprawy ze skargi P. L. na orzeczenie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby oddala skargę.
Uzasadnienie
Orzeczeniem nr 22/2024 z dnia 21 maja 2024 r., wydanym w postępowaniu odwoławczym, Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy"), utrzymał w mocy orzeczenie nr 1/2024 Dyrektora Aresztu Śledczego
(dalej jako: "organ I instancji") z 5 lutego 2024 r. o wymierzeniu P. L. (dalej jako: "skarżący", "obwiniony") kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.
Organ odwoławczy, tak jak organ I instancji, uznał skarżącego za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że w dniu 15 listopada 2023 r. prowadził w ruchu lądowym na drodze publicznej, ul. [...], pojazd mechaniczny marki Skoda o nr rej. [...], znajdując się w stanie nietrzeźwości, czym nie dopełnił obowiązków określonych w art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1683 ze zm., dalej jako: "u.s.w."), w zakresie:
- postępowania zgodnego ze złożonym ślubowaniem określonym w art. 41 ust. 1 u.s.w., tj. przestrzegania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wszystkich przepisów prawa,
a także zasad etyki zawodowej oraz dbałości o dobre imię służby;
- przestrzegania przepisów prawa, tj. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. -Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047), postępując wbrew zakazowi określonemu w art. 45 ust. 1 pkt. 1 ustawy, który zabrania kierowania pojazdem będąc w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, w konsekwencji możliwość popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 ustawy
z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138 ze zm.);
- przestrzegania przepisów wydanych na podstawie u.s.w., a w szczególności przepisów § 1, § 5 i § 19 regulaminu nr 1/2010 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.
Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie art. 230 ust. 1, 2 i 4 u.s.w.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłuchanie obwinionego zostało zaprotokołowane na wzorze druku stanowiącym załącznik nr 16 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2023 r.
w sprawie obiegu dokumentów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym funkcjonariuszy Służby Więziennej. Podkreślił, że protokół zawiera pouczenie obwinionego o jego uprawnieniach. Obwiniony w trakcie przesłuchania nie chciał nic szczegółowo wyjaśniać. Swoje stanowisko ograniczył do wskazania, że wyjaśnienia zawarł w notatce służbowej kierowanej do Dyrektora Aresztu Śledczego, sporządzonej 16 listopada 2023 r., w której informuje przełożonego o fakcie zatrzymania go przez funkcjonariuszy Policji podczas kierowania pojazdem pod wpływem alkoholu. Przedmiotowa notatka służbowa stanowi część akt postępowania dyscyplinarnego. Ustalono, że I badanie stanu trzeźwości skarżącego wykazało: 1,25 mg/l - godz. 19:14, II badanie 1,24 mg/l - godz. 19:24 alkoholu w wydychanym powietrzu.
Organ odwoławczy wskazał, że brak w aktach postępowania dyscyplinarnego odpisu postanowienia o przedstawieniu zarzutu nie może prowadzić do przekonania, że poczynione ustalenia pozostają dowolne. Stan faktyczny zdarzenia pozwalają odtworzyć inne zgromadzone dowody z dokumentów. Pominięcie przez rzecznika dyscyplinarnego czynności w postaci przesłuchania świadków nie może stanowić
o nieważności całego postępowania. Rzecznik uznał za niezasadne powielanie
w protokołach przesłuchań znanych już mu faktów. Organ odwoławczy podkreślił, że obwiniony w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie składał wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków.
Organ odwoławczy nie zgodził się z obrońcą w zakresie nieuzyskania przez rzecznika dyscyplinarnego informacji o dotychczasowym przebiegu służby skarżącego. Znajdująca się w aktach opinia służbowa została sporządzona 10 września 2021 r. i jest aktualna. Obwiniony podczas trwania postępowania dyscyplinarnego nie składał wniosków dowodowych w przedmiocie sporządzenia nowej opinii.
Organ odwoławczy stwierdził, że zastosowana kwalifikacja przewinienia dyscyplinarnego zawiera opis przewinienia dyscyplinarnego wraz z kwalifikacją prawną, odwołującą się wprost do norm prawnych, które obwiniony swoim postępowaniem naruszył.
Organ odwoławczy nie uwzględnił zastrzeżeń pełnomocnika w zakresie prawidłowości powołania rzecznika dyscyplinarnego, który prowadził postępowanie dyscyplinarne. Wskazał, że rzecznik został wyznaczony na 4-letnią kadencję zarządzeniem nr 25/2020 Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie wyznaczenia rzeczników dyscyplinarnych w Areszcie Śledczym. Spełniał ustawowe przesłanki do wykonywania tej funkcji, tj. posiada wiedzę i doświadczenie zawodowe niezbędne do właściwego wykonywania obowiązków rzecznika dyscyplinarnego, w tym: co najmniej 5-letni staż w Służbie Więziennej, pozytywną opinię służbową, dobrą znajomość przepisów dyscyplinarnych, a także podczas pełnionej służby nie był karany dyscyplinarnie. Odbył szkolenie dla rzeczników dyscyplinarnych organizowane przez Centralny Zarząd Służby Więziennej
w Warszawie. W postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko skarżącemu został wskazany jako rzecznik prowadzący przedmiotowe postępowanie.
Organ odwoławczy za niezasadny uznał zarzut dotyczący zamieszczenia
w aktach postępowania dyscyplinarnego materiałów zgromadzonych w ramach czynności sprawdzających przeprowadzonych w trybie przewidzianym przez § 9 ust 2 zarządzenia nr 100/22 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 29 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia organizacji służby dyżurnej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej i trybu informowania o zdarzeniach, które wystąpiły w Służbie Więziennej oraz ustalenia sposobu i trybu prowadzenia czynności sprawdzających dotyczących tych zdarzeń, oraz sposobu i trybu postępowania czynności sprawdzających. Wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 247 § 1 u.s.w. rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, w szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia oraz przeprowadza konfrontacje, oględziny i okazania.
Z czynności tych rzecznik dyscyplinarny sporządza protokoły. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań. Decyzja rzecznika dyscyplinarnego o uznaniu czynności sprawdzających za materiał dowodowy
w postępowaniu dyscyplinarnym została podjęta w ramach swobody przewidzianej przepisami prawa.
Za uzasadniony uznano natomiast zarzut powołania się przez organ
I instancji na okoliczność mającą miejsce przed przyjęciem skarżącego do służby, dotyczącą prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania karnego o czyn z art. 178a §1 k.k. W trybie odwoławczym uzyskano przedmiotowe orzeczenie i po analizie treści wyższy przełożony dyscyplinarny uznał, że dowód z tego dokumentu jest nieprzydatny. Pełnomocnik trafnie wskazał, że karalność w tym zakresie uległa zatarciu i brak jest podstaw do odwoływania się do tego zdarzenia. Nie jest to jednak okoliczność, która została potraktowana przez przełożonego dyscyplinarnego jako kluczowy obiektywny dowód w sprawie i nie wypłynęła na ostateczny wymiar kary.
Organ odwoławczy nie uznał za zasadny zarzutu obrońcy dotyczącego naruszenia zasady domniemania niewinności. Stwierdził, że uzupełniony w trybie odwoławczym materiał dowodowy nie budzi wątpliwości co do okoliczności zdarzenia oraz sprawstwa obwinionego. Dowody z dokumentów są spójne, wiarygodne i wzajemnie się uzupełniają, pozwalając na uznanie, że skarżący dopuścił się zarzucanego mu przewinienia. Podniesiono, że w trakcie trwania postępowania dyscyplinarnego obwiniony miał zapewnione prawo do obrony. Nie składał żadnych wniosków dowodowych, nie zgłaszał żadnych uwag czy zastrzeżeń w zakresie czynności rzecznika bądź realizowanych procedur. W dniu 11 grudnia 2023 r. obwiniony został zawiadomiony przez rzecznika o możliwości zapoznania się z aktami postępowania. Następnego dnia zapoznał się z aktami postępowania. Zachowany został termin 5 dni przewidziany dyspozycją art. 251 ust. 1 u.s.w. Obwiniony nie wnosił uwag dotyczących sposobu udostępnienia akt postępowania dyscyplinarnego, nie zgłosił również zastrzeżeń dotyczących zgromadzonego materiału dowodowego ani potrzeby bądź konieczności jego uzupełnienia. Wobec powyższego rzecznik dyscyplinarny wydał 12 grudnia 2023 r. postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych.
Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 250 ust. 2 u.s.w. Podniósł, że zawieszenie postępowania dyscyplinarnego ma charakter fakultatywny. Hospitalizacja obwinionego trwała w okresie 14 grudnia 2023 r. – 02 lutego 2024 r.,
a nie jak twierdzi pełnomocnik od 14 listopada 2023 r. i w ocenie przełożonego dyscyplinarnego nie stanowiła okoliczności dostatecznie uzasadniającej zawieszenie wszczętego postępowania dyscyplinarnego.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 252 ust. 9 u.s.w. w przypadku zamiaru wymierzenia kary wydalenia ze służby przełożony dyscyplinarny, przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego, wysłuchuje obwinionego w obecności rzecznika dyscyplinarnego. W wysłuchaniu obwinionego może uczestniczyć obrońca. O terminie wysłuchania należy zawiadomić wskazaną przez obwinionego, w terminie 3 dni od dnia doręczenia wezwania w sprawie, zakładową organizację związkową. Przedstawiciel zakładowej organizacji związkowej będący funkcjonariuszem może uczestniczyć
w wysłuchaniu, chyba że obwiniony nie wyrazi na to zgody. Czynność wysłuchania obwinionego zrealizowano 5 lutego 2024 r., niezwłocznie po zakończonej przez niego hospitalizacji. Obwiniony nie wyraził zgody na udział zakładowej organizacji związkowej w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu dyscyplinarnym. Dowód w tym zakresie stanowi jego pisemne oświadczenie z 21 listopada 2023 r.
W odpowiedzi na zarzut braku dokumentu potwierdzającego fakt wysłuchania obwinionego przed wymierzeniem kary, organ odwoławczy stwierdził, że posłużenie się przez ustawodawcę formą "wysłuchuje" wyraźnie wskazuje na ustną formę odniesienia się obwinionego do zamiaru wydalenia go ze służby przez przełożonego dyscyplinarnego. Akt wykonawczy wydany na podstawie u.s.w. w postaci rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 maja 2023 r. w sprawie obiegu dokumentów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym funkcjonariuszy Służby Więziennej nie określa wzoru protokołu dokumentującego czynność wysłuchania obwinionego przed wymierzeniem kary dyscyplinarnej.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości, a wina obwinionego w zakresie zarzuconego mu czynu znajduje oparcie
w zgromadzonych materiałach w postępowaniu dyscyplinarnym. Podkreślono, że skarżący, będąc funkcjonariuszem Służby Więziennej, powinien bezwzględnie przestrzegać zasad etyki zawodowej, ślubowania i obowiązującego prawa.
Wymierzając karę, organ odwoławczy uznał, że skarżący wykazał się rażącym
i skrajnym brakiem odpowiedzialności. Kierował pojazdem pod wpływem alkoholu, wywołując poważne zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Stopień szkodliwości popełnionego przewinienia jest znaczny, pomimo braku bezpośrednich skutków i następstw dla służby. Zauważono, że poważne skutki i następstwa mogłyby wystąpić w sytuacji gdyby w dniu 15 listopada 2023 r. nie udało się funkcjonariuszom Policji zatrzymać skarżącego i tym samym uniemożliwić mu podjęcie planowej
w godzinach 19:00 - 7:00 służby w Areszcie Śledczym. Jako okoliczności mające znaczenie dla zaostrzenia kary wskazano działanie skarżącego po użyciu alkoholu oraz naruszenie dobrego imienia Służby Więziennej. Wyższy przełożony dyscyplinarny nie dopatrzył się okoliczności łagodzących. Zaznaczył, że wziął pod uwagę dotychczasowy przebieg służby skarżącego, fakt, że nie był uprzednio karany dyscyplinarnie.
W szczególności wzięto pod uwagę ostatnią opinię służbową z 10 września 2021 r., która jest pozytywna i świadczy o zaangażowaniu skarżącego w realizację zadań służbowych. Organ odwoławczy podniósł, że popełniając umyślne przestępstwo przeciwko komunikacji skarżący spowodował utratę zaufania do niego. Wymierzona kara jest współmierna i adekwatna do wagi popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Kara będzie również pewną formą przestrogi.
Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie powyższe orzeczenie, domagając się uchylenia obu orzeczeń instancyjnych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
1. art. 243 ust. 1 i 2 u.s.w. wobec pominięcia, iż postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego zostało przeprowadzone przez osobę nieuprawnioną - chor. P. K., co do którego nie ma w aktach sprawy decyzji potwierdzającej, iż został powołany przez przełożonego dyscyplinarnego na rzecznika dyscyplinarnego na okres 4 lat, a co zaś skutkuje nieważnością przeprowadzonych przez tę osobę czynności dowodowych;
2. art. 230 ust. 1, 2 i 4 w związku z art. 157 ust. 1, art. 41 ust. 1 u.s.w., art. 45 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 1, 5 i 19 regulaminu nr 1/2010 Dyrektora Generalnego SW z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników SW wobec przyjęcia winy skarżącego w zakresie zarzucanego mu czynu, mimo że:
- zgromadzony w toku postępowania dyscyplinarnego - którego granice zakreśla postanowienie o wszczęciu postępowania oraz postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych - materiał dowodowy, sprowadzający się do wadliwie sporządzonego protokołu przesłuchania skarżącego oraz czynności zapoznania go z aktami postępowania, nie pozwala na postawienie takiej konkluzji,
- brak obiektywnego dowodu co do zaistnienia objętej zarzutem sytuacji w postaci co najmniej odpisu postanowienia o przedstawieniu zarzutu czyni wszelkie ustalenia przełożonego całkowicie dowolnymi, którego to uchybienia nie usunęło uzupełniające postępowanie dowodowe przed organem II instancji,
- kwalifikacja prawna deliktu dyscyplinarnego zarzucanego skarżącemu dotyczy naruszenia licznych przepisów prawa, co czyni ją niejasną i niezrozumiałą dla skarżącego, który w kontekście prawa do obrony ma prawo poznać konkretną treść przepisu prawa i wynikającą z niego powinność określonego zachowania, który miał naruszyć, a nie odwoływać się do norm o charakterze blankietowym;
3. art. 240 ust. 4e u.s.w. poprzez absurdalne uznanie, że decyzja rzecznika dyscyplinarnego o uznaniu czynności sprawdzających za materiał dowodowy
w postępowaniu dyscyplinarnym została podjęta w ramach swobody przewidzianej przepisami prawa, podczas gdy jedynie materiały zgromadzone w ramach czynności wyjaśniających prowadzonych na podstawie postanowienia wydanego w trybie art. 240 ust. 4a-d) u.s.w. (a nie w toku czynności sprawdzających prowadzonych na podstawie
§ 9 ust. 2 zarządzenia nr 100/22 Dyrektora Generalnego SW) stanowią materiały postępowania dyscyplinarnego, a co za tym idzie mogą być uważane za pełnoprawny materiał dowodowy;
4. art 240 ust. 4e u.s.w. wobec rażąco nieuprawnionego uznania, iż materiały zebrane w toku czynności sprawdzających można uznać za materiał dowodowy zgromadzony
w sprawie;
5. art. 247 ust. 1 u.s.w. wobec uznania, że uzupełniony w trybie odwoławczym materiał dowodowy nie budzi wątpliwości co do sprawstwa obwinionego, pomimo nieustalenia pełnego stanu faktycznego, a to wobec odstąpienia od wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności czynu zarzucanego obwinionemu, w tym prawidłowego przesłuchania obwinionego, przesłuchania świadków w osobach M. L. i M. F., pozyskania z KPP dokumentów dotyczących sytuacji z dnia 15 listopada 2023 r. w postaci co najmniej odpisu postanowienia o przedstawieniu skarżącemu zarzutu, pozwalających ustalić przebieg zdarzenia i jego okoliczności, zgodnie z przepisem art. 247 ust. 9 u.s.w., a nadto uzyskania informacji na temat dotychczasowego przebiegu służby skarżącego, w tym o otrzymanych nagrodach (opinia służbowa włączona do akt pochodzi sprzed ponad 2,5 roku, a więc nie jest miarodajna), a mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia i orzeczenia o ewentualnej winie obwinionego;
6. art. 247 ust. 1-3 u.s.w. wobec zaakceptowania przez wyższego przełożonego dyscyplinarnego rażących uchybień w zakresie przeprowadzenia czynności przesłuchania obwinionego, a polegających na sporządzeniu protokołu, w którym brak jest pouczenia o prawach obwinionego, treści zarzutu, stanowiska obwinionego co do rozumienia treści zarzutu oraz przyznania do winy, a nadto stanowiska co do woli składania wyjaśnień bądź odmowy, którego bezsprzecznie nie może zastąpić zawarte
w protokole stwierdzenie, iż "wyjaśnienia zostały złożone w notatce służbowej skierowanej do dyrektora jednostki penitencjarnej w dniu 16 listopada 2023 r.,
w związku z powyższym w dniu dzisiejszym nie mam nic do dodania", zwłaszcza że wspomniana notatka została sporządzona przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego, a nie została włączona do materiału dowodowego przez rzecznika;
w efekcie na podstawie takiego protokołu (który potwierdza nie treść notatki, lecz fakt jej sporządzenia w określonej dacie) nie można budować stanu faktycznego sprawy.
7. art. 247 ust. 1-3 u.s.w. wobec rażąco dowolnych ustaleń, niewynikających
z zebranego materiału dowodowego, w tym:
- uznania, iż skarżący dopuścił się zarzucanego mu przewinienia, pomimo iż dowód
w postaci włączonego do akt postępowania protokołu badania trzeźwości z dnia 15 listopada 2023 r., nawet w powiązaniu z wcześniej włączonym dokumentem świadectwa legalizacji urządzenia pomiarowego, nie pozwala na poczynienie wiążących ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, a nadto nie potwierdza winy skarżącego,
- w aktach postępowania nie ma co najmniej odpisu postanowienia o przedstawieniu skarżącemu zarzutu oraz protokołu jego przesłuchania, w którym kwestionuje okoliczności zdarzenia i swoją winę, które to dowody pozwoliłyby ustalić przebieg zdarzenia i jego okoliczności;
8. art. 249 § 2 u.s.w. wobec naruszenia zasady domniemania niewinności poprzez uznanie skarżącego za winnego popełnienia deliktu dyscyplinarnego pomimo braku obiektywnego dowodu pozwalającego na dokonanie takiej oceny prawnej;
9. art. 252 ust. 2 pkt. 4 i 6 u.s.w. wobec utrzymania w mocy orzeczenia z uchybieniami w zakresie kwalifikacji prawnej czynu, a nadto braku należytego uzasadnienia faktycznego, tj. wskazania faktów, które przełożony dyscyplinarny uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz prawnego wydanego orzeczenia, tj. wskazania podstaw prawnych, z których wynika obowiązek określonego zachowania funkcjonariusza, z przytoczeniem ich treści i wykładni, zwłaszcza
w kontekście przyjętej wielopostaciowej kwalifikacji prawnej przewinienia dyscyplinarnego;
10. art. 251 ust. 1 u.s.w. wobec uznania, że wadliwe zawiadomienia skarżącego
o terminie zapoznania z aktami postępowania na dzień 12 grudnia 2023 r., co nastąpiło na telefoniczne wezwanie z dnia 11 grudnia 2024 r., a więc z uchybieniem przewidzianego we wskazanym przepisie terminu 5 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, nie naruszyło prawa skarżącego do obrony i nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro nie wnosił żadnych uwag co do sposobu udostępnienia akt postępowania, co przekonuje, iż jakiekolwiek uchybienia w procedowaniu wyższy przełożony dyscyplinarny nie tylko bagatelizuje, ale wręcz przerzuca winę za nie na skarżącego;
11. art. 251 ust. 4 i 6 u.s.w. wobec uznania, że wydanie przez rzecznika dyscyplinarnego w dniu 12 grudnia 2023 r. postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych, a więc w tym samym dniu co zapoznania z aktami postępowania, było prawidłowe, pomimo, iż nastąpiło z uchybieniem przysługującemu obwinionemu terminu 3 dni do składania wniosku o uzupełnienie akt postępowania, którego to prawa skarżący się nie zrzekł (stwierdzenie, iż obwiniony nie wnosi uwag co do udostępnienia akt dyscyplinarnych i zawartych w nich dokumentacji nie jest tożsame z oświadczeniem, że nie będzie składał wniosków o uzupełnienie akt postępowania);
12. art. 250 ust. 2 u.s.w. wobec uznania, iż z powodu długotrwałej przeszkody w postaci hospitalizacji skarżącego w okresie od 14 grudnia 2023 r. do 2 lutego 2024 r., znanej organowi z urzędu, nie zachodziła okoliczność dostatecznie uzasadniająca zawieszenie postępowania, w sytuacji gdy podejmowanie w tym czasie działań zmierzających do zakończenia postępowania w sposób rażący naruszyło prawo obwinionego do obrony, który przebywając w szpitalu nie był w stanie chronić swoich interesów;
13. art. 252 ust. 9 u.s.w. wobec uznania, iż sposób przeprowadzenia czynności wysłuchania obwinionego w dniu 5 lutego 2024 r., bez wcześniejszego zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej, do której należy obwiniony, a nadto braku poinformowania obwinionego o prawnie do wskazania organizacji związkowej, której przedstawiciel ma prawo uczestniczyć w czynności wysłuchania, a nadto braku dokumentu potwierdzającego fakt przeprowadzenia tej czynności i jej przebieg nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu.
W wykonaniu wezwania Sądu, pełnomocnik organu przedłożył przy piśmie z 11 września 2024 r., potwierdzone za zgodność z oryginałem: zarządzenie Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie wyznaczenia rzeczników dyscyplinarnych w Areszcie Śledczym; dowód doręczenia pełnomocnikowi skarżącego zaskarżonego orzeczenia oraz kopertę, w której została nadesłana skarga.
Na zdalnej rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Podniósł, że suma uchybień organu nie może być uznana za uzasadniającą utrzymanie rozstrzygnięcia w mocy. Oświadczył, że czynności były prowadzone tak szybko, że nie umożliwiono skarżącemu skorzystania z uprawnień. Podał, że postępowanie karne nie zostało zakończone, czeka na wyznaczenie terminu.
Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.").
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego
o wymierzeniu skarżącemu, jako funkcjonariuszowi Służby Więziennej, kary wydalenia ze służby, w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
W analizowanym postępowaniu dyscyplinarnym zgromadzony został kompletny materiał dowodowy, a poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne są bezsporne. Wnioski organów są logiczne, odpowiadają doświadczeniu życiowemu i uwzględniają cały zgromadzony materiał dowodowy, nie można więc uznać je za błędne. Zgodnie
z art. 7 k.p.k. organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Z mocy art. 259 ust. 1 u.s.w. w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego w zakresie wskazanym w tym unormowaniu. Odesłanie to, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie może być interpretowane rozszerzająco. Ustawa o Służbie Więziennej w rozdziale 21 szczegółowo reguluje procedurę odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy. Zgodnie z art. 230 ust. 1 u.s.w. funkcjonariusz odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem. W myśl art. 230 ust. 2 u.s.w. naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn funkcjonariusza popełniony umyślnie lub nieumyślnie polegający na naruszeniu dobrego imienia służby lub na przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych. Otwarty, przykładowy katalog naruszenia dyscypliny służbowej zawiera art. 230 ust. 3 u.s.w. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo zarzucono skarżącemu, że nie dopełnił obowiązków z art. 157 ust. 1 u.s.w. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusz jest obowiązany postępować zgodnie ze złożonym ślubowaniem oraz przestrzegać przepisów prawa, w szczególności niniejszej ustawy i przepisów wydanych na jej podstawie.
W rozpoznawanej sprawie obwiniony przyznał, że w dniu 15 listopada 2023 r. kierował samochodem po drodze publicznej pod wpływem alkoholu. W złożonej notatce służbowej z 16 listopada 2023 r., sporządzonej i podpisanej własnoręcznie, podał że został zatrzymany do kontroli przez funkcjonariuszy Policji o godzinie 18.00. Po przewiezieniu na Komendę przeprowadzono z jego udziałem badanie na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, które dało wynik 1,25 mg/l i 1,24 mg/l. Powyższe informacje potwierdziła notatka służbowa chor. M. L. KDO w AŚ, który wyjaśnił, że uzyskał informację z KPP o zatrzymaniu skarżącego i był obecny przy jego badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, a następnie odwiózł go do domu. Z notatki dowódcy wynika również, że skarżący tego dnia miał rozpocząć służbę o godzinie 19.00, ale nie mógł się stawić i w zastępstwie skarżącego na służbę przybył inny funkcjonariusz. Podawane przez funkcjonariuszy zgodnie wyniki badania potwierdzają, że skarżący kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości. Zgodnie z art. 115 § 16 Kodeksu karnego stan nietrzeźwości zachodzi, gdy:1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub 2) zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Zasadnie tym samy organ stwierdził, że postępowanie skarżącego nosi znamiona czynu zabronionego z art. 178a § 1 Kodeksu karnego i narusza art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który wprost zabrania kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości. Organ w opisie zarzutu kompleksowo opisał jakie przepisy prawa, w tym pragmatyki służbowej, skarżący naruszył swoim postępowaniem sprzecznym z prawem. Niezrozumiałe wiec są wątpliwości skarżącego co do kwalifikacji prawnej przypisanego mu czynu. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przytoczył obowiązujące w Służbie Więziennej zasady etyki zawodowej i treść złożonego przez funkcjonariusza ślubowania, z których jednoznacznie wynika, że skarżący zobowiązał się przestrzegać prawa zarówno w służbie, jak i poza nią, a temu obowiązkowi rażąco uchybił. W konsekwencji prawidłowo wskazano, że czyn skarżącego wyczerpał dyspozycję art. 230 ust. 1, 2 i 4 u.s.w., gdyż postąpił wbrew ślubowaniu, zasadom etyki zawodowej oraz dopuścił się czynu wypełniającego znamiona przestępstwa. Zgodnie z art. 230 ust. 4 u.s.w. czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Przepis ten potwierdza, że postępowanie dyscyplinarne nie jest zależne od przebiegu i wyniku postępowania karnego. Organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne samodzielnie oceniają, czy działanie funkcjonariusza Służby Więziennej wyczerpuje znamiona czynu zabronionego, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy. Tym samym, wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżącego, rzecznik dyscyplinarny nie miał obowiązku załączać do niniejszej sprawy postanowienia o przedstawieniu zarzutów i protokołu z przesłuchania skarżącego w postępowaniu karnym. W analizowanej sprawie bezspornym jest, że toczy się przeciwko skarżącemu postępowanie karne o popełnienie czynu z art. 178a § 1 k.k. Rzecznik dyscyplinarny występował do organów ścigania z zapytaniem na ten temat i uzyskał odpowiedź potwierdzającą. Do akt postępowania dołączono świadectwo wzorcowania użytego do badania skarżącego alkometru oraz potwierdzono wynik badania. Zgodnie z art. 247 ust. 9 u.s.w. jeżeli czyn będący przedmiotem postępowania dyscyplinarnego jest lub był przedmiotem innego postępowania, w tym postępowania przygotowawczego, przełożony dyscyplinarny lub rzecznik dyscyplinarny może zwrócić się do właściwego organu o udostępnienie akt tego postępowania w całości lub w części. Za zgodą tego organu potrzebne odpisy lub wyciągi z udostępnionych akt włącza się do akt postępowania dyscyplinarnego. Przepis ten jasno wskazuje, że można włączyć do akt postępowania dyscyplinarnego dowody przeprowadzone w postępowaniu przygotowawczym i po włączeniu do akt stanowią one materiał dowodowy postępowania dyscyplinarnego podlegający swobodnej ocenie organów prowadzących postępowanie dyscyplinarne. Tak samo jest z dokumentami uzyskanymi, czy wypracowanymi na etapie czynności wyjaśniających. Zgodnie z art. 240 ust. 4e u.s.w. w przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego materiały zebrane podczas przeprowadzania czynności wyjaśniających stają się materiałami postępowania dyscyplinarnego. Art. 247 ust. 1 u.s.w. stanowi, że rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy. Przepis ten wymienia też przykładowo, o czym świadczy zwrot "w szczególności", co może być dowodem w postępowaniu dyscyplinarnym. Oznacza to, że wszystko może być dowodem, jeżeli nie jest sprzeczne z prawem
i przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, zatem także materiały uzyskane w trakcie czynności sprawdzających, jeśli takie były prowadzone. Dlatego przedłożone Dyrektorowi Aresztu Śledczego notatki służbowe stanowią pełnoprawny dowód w sprawie. Notatki służbowe trzech funkcjonariuszy, w tym skarżącego były zgodne, poświadczyli oni własnoręcznymi podpisami ich treść. Nie było więc potrzeby przesłuchiwania autorów notatek służbowych jako świadków w postępowaniu dyscyplinarnym, gdyż stanowiłoby to powtarzanie dowodów na tę samą okoliczność, która nie budziła wątpliwości. Skarżący ani jego pełnomocnik nie wnioskowali zaś o przesłuchanie świadków w postępowaniu dyscyplinarnym ani przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa skarżącego do obrony. Został przesłuchany w charakterze obwinionego. Z protokołu przesłuchania wynika wyraźnie, że został pouczony o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z treści art. 248 u.s.w. i podtrzymał wyjaśnienia złożone w notatce służbowej z 16 listopada 2023 r., do czego miał prawo. Z treści protokołu wynika, że skarżący rozumiał jakie przewinienie dyscyplinarne jest mu zarzucane. Skarżący potwierdza też swoją argumentacją, że znana była mu treść postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, w którym skonkretyzowana została treść zarzutu przewinienia dyscyplinarnego i przytoczono wprost przepisy określające prawa
i obowiązki obwinionego. Treść art. 240 ust. 5 i 6 u.s.w. uzasadnia przyjęcie, że opis zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego może być zawarty w postanowieniu
o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Rzecznik dyscyplinarny nie musiał wydawać odrębnego postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Skarżący prawidłowo też został zapoznany z aktami postępowania dyscyplinarnego w dniu 12 grudnia 2023 r. (k. 45-46 akt administracyjnych) i własnoręcznie podpisał protokoły bez uwag. Następnie rzecznik dyscyplinarny wstrzymał podejmowanie czynności w postępowaniu, wobec potwierdzenia informacji, że skarżący od 14 grudnia 2023 r. przebywał w Szpitali
w C.na Oddziale Terapii Uzależnień od alkoholu dla mężczyzn. Ustalono przewidywany termin wypisu na dzień 1 lutego 2024 r. Dopiero po wyjściu skarżącego ze szpitala wezwano go na wysłuchanie celem wymierzenia kary w postaci wydalenia ze służby.
W związku z tym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są uwagi na temat zaistnienia przesłanek do zawieszenia postępowania dyscyplinarnego. Bezspornie czynności
z udziałem skarżącego były kontynuowane po jego wyjściu ze szpitala. Żona skarżącego pokwitowała odbiór wezwania skarżącego na wysłuchanie 2 lutego 2024 r. (k.73 akt administracyjnych) i 5 lutego 2024 r. skarżący stawił się osobiście przed organem I instancji w celu wysłuchania przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego, stosownie do art. 252 ust. 9 u.s.w. Termin określony tym przepisem został zachowany. Przepis ten wymaga zawiadomić zakładową organizację związkową, chyba że obwiniony nie wyraził na to zgody. W aktach sprawy znajduje się zaś oświadczenie skarżącego z 21 listopada 2023 r. (k. 44 akt administracyjnych), że nie życzy sobie udziału związków zawodowych. Nie doszło więc do naruszenia powołanego przepisu. Zauważyć też trzeba, że art. 252 ust. 9 u.s.w. nie precyzuje w jaki sposób ma przebiegać wysłuchanie przed przełożonym dyscyplinarnym i jak tę czynność ma on udokumentować. Prawidłowo organ I instancji powinien sporządzić na tę okoliczność odrębny protokół. Przekonuje o tym treść art. 247 ust. 2 u.s.w. W niniejszej sprawie organ I instancji nie sporządził protokołu, ale w treści uzasadnienia wydanego orzeczenia zawarł opis przebiegu wysłuchania, a skarżący własnoręcznie podpisał bez uwag każdą stronę orzeczenia organu I instancji, potwierdzając tym samym, że skutecznie doszło do wysłuchania skarżącego przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego. Zgodnie z wyjaśnieniami organu I instancji, których skarżący w ogóle nie neguje, skarżący oświadczył przed przełożonym dyscyplinarnym podczas wysłuchania, że jest mu przykro ze względu na okoliczności spotkania, że opisana sytuacja miała miejsce przed uprawnieniami emerytalnymi. Obwiniony nie chciał nic więcej dodać. W świetle takiego zachowania skarżącego zasadnie organ I instancji uznał, że okoliczności popełnienia przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego nie budzą wątpliwości. Skarżący dopiero 13 lutego 2024 r. ustanowił obrońcę, a więc po doręczeniu mu orzeczenia dyscyplinarnego wydanego przez organ I instancji. Obrońca został zapoznany z aktami postępowania 9 kwietnia 2024 r. i nie składał żadnych wniosków dowodowych. W związku z tym bezpodstawnie pełnomocnik zarzuca organom braki w postępowaniu dowodowym. W szczególności organy orzekające uwzględniły przy orzekaniu aktualną, ostatnio wydaną opinię służbową o skarżącym. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.s.w. opinię służbową o funkcjonariuszu wydaje się przed upływem każdych 4 lat służby. W rozpoznawanej sprawie opinia sporządzona była 2,5 roku temu, jest więc aktualna. Ponadto ani w odwołaniu, ani w skardze skarżący nie podnosił okoliczności, które uzasadniałyby powtórzenie postępowania wyjaśniającego. Dlatego ewentualne niedociągnięcia procesowe pozostają bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Przedłożone przez organ odwoławczy, na wezwanie Sądu, zarządzenie Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 19 maja 2020 r. w sprawie wyznaczenia rzeczników dyscyplinarnych w Areszcie Śledczym potwierdza, że czynności w postępowaniu dyscyplinarnym były podejmowane przez uprawnionego rzecznika dyscyplinarnego.
Wybór kary należy do organów dyscyplinarnych. W analizowanym przypadku przełożeni dyscyplinarni prawidłowo wyważyli okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, zasadnie uznając, że skarżący zasługuje na najsurowszą karę wydalenia ze służby. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym, gdy funkcjonariusz decyduje się na prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu, to trudno uznać, by inny środek karny, niż kara wydalenia ze służby, był w tym przypadku bardziej adekwatny do wagi przewinienia dyscyplinarnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r. sygn. akt
I OSK 209/11 i z 10 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 3222/14, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający stanowisko to w całości podziela. Naczelny Sąd Administracyjny
w powołanym wyroku trafnie wyjaśnił, że kara wydalenia funkcjonariusza ze służby podejmowana jest wówczas, gdy waga popełnionego przewinienia dyscyplinarnego nie pozwala na dalsze pełnienie przez niego służby. Tak też jest w rozpoznawanej sprawie. Nie ma znaczenia prawnego to, czy obwiniony dobrowolnie poddał się czynnościom kontrolnym, przyznał do winy, złożył wyjaśnienia czy wyraził skruchę, bowiem ciężar przewinienia dyscyplinarnego determinuje wymiar kary. Prowadząc pojazd w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu, funkcjonariusz nie tylko nadużył zaufania swych przełożonych, ale nade wszystko nadużył społecznego zaufania, jakim opinia publiczna darzy osoby pełniące funkcje służebne wobec społeczeństwa. W takiej sytuacji interes służby winien górować nad indywidualnym interesem funkcjonariusza, gdyż znaczenie tego przewinienia dyscyplinarnego w odbiorze społecznym – co do zasady – negatywnym, czyni je ciężkim, a przez to nie pozwala na dalsze pełnienie służby przez funkcjonariusza. Ważenie w takich okolicznościach nawet jego najlepszych opinii i zasług nie przyda mu utraconego wskutek popełnionego czynu zaufania i nie zmniejszy ciężaru odpowiedzialności, jaką funkcjonariusz powinien ponieść.
Kierowanie pojazdem po drodze publicznej w stanie nietrzeźwości świadczy
o wyjątkowej nieodpowiedzialności osoby, która decyduje się na prowadzenie pojazdu
i stwarza realne zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Ma to tym większe znaczenie, że dotyczy funkcjonariusza Służby Więziennej, a więc osoby, dla której idea służby dla społeczeństwa winna przyświecać w każdej sytuacji, niezależnie od tego, czy funkcjonariusz w danym momencie pełni służbę, czy też pozostaje poza nią. Z akt sprawy wynika bezspornie, że skarżący znajdował się w stanie nietrzeźwości tuż przed rozpoczęciem wyznaczonej służby i nie stawił się na nią, gdyż został zatrzymany przez patrol Policji do rutynowej kontroli, co też stanowi okoliczność obciążającą.
Służba Więzienna jako uzbrojona formacja, ma służyć ochronie bezpieczeństwa ludzi, utrzymywać bezpieczeństwo i porządek publiczny, a także przestrzegać porządku prawnego. Z tego punktu widzenia nie tylko zasady etyczne dyskwalifikują skarżącego jako funkcjonariusza Służby Więziennej, ale również jego postawa wobec zadań, jakie ustawodawca nałożył na funkcjonariuszy tej formacji. W takiej sytuacji nawet nienaganne opinie o skarżącym i dotychczasowy przebieg służby nie mogą wpływać na zmianę stanowiska organów orzekających odnośnie do wymierzonej kary wydalenia ze służby.
Z podanych przyczyn skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.