II SA/Ol 538/04

II SA/Ol 538/04 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A.Bogusław Jażdżyk /sprawozdawca/
Marzenna Glabas
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004 r., sprawy ze skargi A. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatantów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego w kwocie 100 zł (sto złotych); III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 października 2003r. Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnień kombatanckich A. W.. Organ powołując się na powszechnie znane źródła historyczne tj. Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939r. uznał, że strona nie mogła pełnić służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945r. Uzasadniając to stanowisko Kierownik Urzędu wskazał, iż do Armii Krajowej mogli być przyjmowani Polacy w wieku od lat 17-stu, w późniejszym okresie granice tą obniżono do lat 16. Wnioskodawca natomiast w okresie wnioskowanej działalności miał 9 lat.
Z decyzją tą nie zgodził się A. W. wnosząc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł, iż w czasie II wojny Światowej nie brał bezpośredniego udziału w walce, ale pośrednio przez swój ą działalność przyczyniał się do walki z okupantem. Wnioskodawca opisując swoją działalność wskazał, iż był wykorzystywany przez swoich dowódców pełniących służbę w Armii Krajowej do przenoszenia meldunków, broni krótkiej oraz akumulatorów do radiostacji używanej do nasłuchu. Antoni W. argumentował, iż to ostatnie zadanie było szczególnie ważne w trakcie Powstania Warszawskiego.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 22 lipca 2004r. Nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję własną z 31 października 2003r. W uzasadnieniu decyzji organ ponownie powołał się na Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego podając, iż członkiem Związku Walki Zbrojnej lub Armii Krajowej mógł być każdy Polak poczynając od lat 17-tu, który spełni wymagania tą Instrukcją określone. Podkreślono, iż w późniejszym okresie granicę wieku obniżono do lat 16. Z tych względów A. W. jako 11-letnie dziecko nie mógł być członkiem organizacji wojskowej. Wobec powyższych powodów organ odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków. W ocenie organu wnioskodawca nie pełnił służby w Armii Krajowej, mógł co najwyżej współpracować z tą organizacją. Współpraca taka zgodnie z przepisami ustawy nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Na poparcie tej tezy organ przytoczył orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 1996r. sygn. akt V SA 796/94 oraz z 10 kwietnia 2002r, sygn. akt V SA 2157/01. Kierownik Urzędu nie wykluczył, że strona współpracowała z organizacją, to jednak jego zdaniem nie może być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich formacjach podziemnych. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób systematyczny i ciągły działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Mogło sprowadzać się do wykonywania czynności usługowych, ale zawsze było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym i wyznaczeniu na oznaczone stanowisko. Natomiast pomaganie partyzantom nie może stanowić postawy do przyznania uprawnień kombatanckich, ponieważ między uczestnikami ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, ale pomoc taka nie była rozliczna według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. W. wskazał, iż nie może zgodzić się z decyzjami wydanymi przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Argumentował on, że już od 1941 r. brał udział w ruchu oporu polegającym na transportowaniu broni krótkiej i amunicji. Skarżący wskazał także, iż jeszcze przed wybuchem Powstania Warszawskiego ukończył 12 lat. Opisał także swoje czynności związane z wykradzeniem z niemieckiego garażu karabinu maszynowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270). W sprawie niniejszej, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w toku kontroli legalności aktów podjętych w postępowaniu administracyjnym naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. l ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z2002r. Nr 42 poz. 371 ze zm./. za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza osobowego wynika, iż skarżący wnosi o zaliczenie do uprawnień kombatanckich działalności w Armii Krajowej w okresie od marca 1943r. do stycznia 1945r., polegającej na wykonywaniu funkcji łącznika w "[...]". Na poparcie tych twierdzeń skarżący przedłożył w organie życiorys, w którym opisał na czym polegała jego działalność w ruchu oporu, wskazując osoby, których polecenia wykonywał oraz z którymi współpracował. Skarżący przedłożył nadto oświadczenia dwóch świadków, którzy potwierdzili działalność skarżącego w Armii Krajowej. Wyjaśnienia te także wskazują, na działalność skarżącego w Armii Krajowej z podaniem konkretnych jednostek tej formacji z którymi współpracował, jak i wymienieniem nazwisk i pseudonimów osób, którym podlegał i których polecenia wykonywał. Przy czym w ocenie Sądu przytoczone wyjaśnienia skarżącego są spójne z zeznaniami świadków i układają się w logiczną całość. Z zaskarżonej decyzji wynika, iż organ odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków oraz skarżącego, powołując się na obowiązującą w ZWZ-AK Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r., z której wynika, iż członkami Armii Krajowej mogły być osoby od siedemnastego, a w okresie późniejszym także od szesnastego roku życia. Po za tym, w wydanej decyzji organ nie odniósł się do zeznań świadków. Ze względu na ową barierę wieku (skarżący w czasie wnioskowanej działalności konspiracyjnej miał 11-12 lat) organ wywiódł pogląd, iż skarżący nie mógł pełnić służby w Armii Krajowej, gdyż nie byłby w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych. Kierownik Urzędu nie wykluczył wprawdzie, iż skarżący pomagał oddziałom Armii Krajowej, ale w jego ocenie pomoc taka nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Pomoc taką należy także odróżnić od służby w oddziałach konspiracyjnych.
W ocenie Sądu stanowisko organu nie jest prawidłowe. Jak wynika z jednolitej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bariera wieku nie może być przeszkodą do uzyskania uprawnień kombatanckich (wyroki NSA z 14 czerwca 1995r. sygn. akt. SA/Kr 2891/94, 8 sierpnia 1995r. sygn. akt SA/Rz 607/94, 13 lutego 2002r. V SA 1538/01). Bariera wieku osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich (w przedstawionym stanie faktycznym) nie może być też jedyną przesłanką, na podstawie której organ nie dał wiarygodności zeznaniom świadków, co w istocie miało miejsce w niniejszej sprawie. Zeznania świadków wskazywały w sposób jednoznaczny na rodzaj jak i zakres działalności skarżącego. Zakres wykonywanych czynności takich jak przenoszenie wiadomości pomiędzy poszczególnymi członkami Armii Krajowej, transport broni krótkiej, akumulatorów do radiostacji, czy wykonywanie czynności związanych z obserwacją terenu na punktach obserwacyjnych, mogły być wykonywane przez osobę, która we wnioskowanym okresie działalności miała 11 lub 12 lat. Wiek skarżącego w tamtym okresie wykluczał oczywiście jego udział bezpośrednio w akcjach zbrojnych. Należy jednak wskazać, iż skarżący wcale nie podaje w złożonych pismach, iż w takich akcjach uczestniczył. Skarżący wymienia w swojej działalności jedynie podane wyżej czynności o charakterze usługowym. Czynności takie, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyroku z 14 czerwca 1995r. mogą być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich, pomimo tego, że osoba nie brała udziału w działalności zbrojnej. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku tego Sądu z 12 sierpnia 1993r. SA/Wr 243/93, z którego wynika, że "działalność kombatancka mogła polegać też na pełnieniu wyłącznie czynności usługowych, zawsze jednak uzależniona była od przynależności do określonej formacji wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym wyznaczeniu na stanowisko i wykonywaniu określonych czynności". Działalność musiała więc wiązać się z przynależnością do określonej formacji. Organ uznał, że ze względu na młody wiek skarżącego było to niemożliwe. Kierownik Urzędu pominął w tym zakresie zupełnie zeznania świadków, jak i oświadczenia skarżącego z których wynika, iż był on gońcem w określonej formacji Armii Krajowej działającej w wyznaczonym rejonie. Strona podlegała, jak było to wspomniane wyżej określonym osobom z tej organizacji. Należy także wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 1995r. akt SA/Rz 607/94 zgodnie z którym "przyjęcie tezy jakoby osoby w czasie wojny niepełnoletnie a uczestniczące w jakiś sposób w działalności organizacji i formacji podziemnych były wykluczone z kręgu osób mogących ubiegać się o uprawnienia kombatanckie nie jest uprawnione". Przy czym w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, przynależność do takiej formacji nie musiała oznaczać służby wojskowej w rozumieniu określonym w art. l ust. 2 pkt l i 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W tej mierze Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2001 r. sygn. akt SA/Bk 1287/00 z której wynika, że "Przepis art. l ust. 2 pkt 3 w odróżnieniu od pkt l i 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który wyraźnie stawia wymagania "pełnienia służby wojskowej", mówi jedynie o "służbie w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich". Pojęcie "partyzanta", czy "partyzantki" nie jest terminem prawnym, stąd odwołać się należy do "Słownika Języka Polskiego" tom II, PWN 797, który określa że partyzant to "uczestnik walki zbrojnej na tyłach nieprzyjaciela, działający w oddziałach ochotniczych". W uzasadnieniu tego wyroku podano ponadto, że nie można odmówić przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tego względu, że osoba działała w środowisku akowskim, ale sama nie była żołnierzem AK, ponieważ ze względu na wiek nie mogła złożyć przysięgi wojskowej.
Reasumując w niniejszej sprawie opis zdarzeń przedstawionych przez skarżącego, jak i świadków wskazuje, że działalność skarżącego może spełniać wymagania określone w przepisie art. l ust. 2 pkt 3 ustawy do uznania jego działalności za działalność kombatancką.
Rzeczą organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie ponowna weryfikacja materiału dowodowego mająca na celu ustalenie, czy zebrane dowody są wystarczające do przyznania stronie uprawnień kombatanckich, przy dokonanej wyżej wykładni art. l ust. 2 pkt. 3 ustawy. W przypadku kwestionowania przez organ wiarygodności zeznań świadków, czy też skarżącego, organ może przesłuchać skarżącego w charakterze strony lub ewentualnie zwrócić się do właściwego stowarzyszenia kombatantów załączając oświadczenia skarżącego i zeznania świadków, celem wyrażenia opinii, czy działalność skarżącego oraz rekomendujących go świadków, znana jest w oddziałach Armii Krajowej w powiecie "[...]".
W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty stosownie do art. 200 tej ustawy oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.