II SA/Ol 537/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2023-09-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek stałydodatek mieszkaniowydochódkryterium dochodowesprawiedliwość społecznawykładnia prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o odmowie przyznania zasiłku stałego, uznając, że dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku stałego K. B. z powodu wliczenia do dochodu otrzymywanego dodatku mieszkaniowego. Organy administracji uznały dodatek mieszkaniowy za dochód, co skutkowało obniżeniem lub odmową przyznania zasiłku stałego. WSA w Olsztynie uchylił obie decyzje, stwierdzając, że dodatek mieszkaniowy, ze względu na swój cel i charakter, nie powinien być traktowany jako dochód przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego, a jego wliczanie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał skargę K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania zasiłku stałego. Problem prawny dotyczył wliczenia dodatku mieszkaniowego do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego. Organy administracji uznały, że dodatek mieszkaniowy stanowi dochód, co skutkowało obniżeniem kwoty zasiłku stałego. Skarżący argumentował, że dodatek mieszkaniowy ma charakter celowy i nie powinien pomniejszać zasiłku stałego, a takie działanie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej. Sąd administracyjny przychylił się do stanowiska skarżącego, dokonując wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej. Sąd uznał, że dodatek mieszkaniowy, podobnie jak inne świadczenia o charakterze socjalnym, nie powinien być wliczany do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego, ponieważ pełni funkcję kompensacyjną i jest przeznaczony na zaspokojenie konkretnych potrzeb. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, wskazując na niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dodatek mieszkaniowy, ze względu na swój cel i charakter wsparcia socjalnego, nie powinien być traktowany jako dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Jego wliczanie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej i cel świadczeń pomocowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.s. art. 37 § 1 pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 8 § 1 pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 37 § 2 pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 37 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 8 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

Pomocnicze

u.p.s. art. 8 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

Ustawa o dodatkach mieszkaniowych art. 3 § 3

Ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 3 § 1 lit. a-c

p.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 art. 15h § 1 pkt 2, ust. 4 i 5

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego. Wliczanie dodatku mieszkaniowego do dochodu narusza zasadę sprawiedliwości społecznej. Wykładnia przepisów powinna uwzględniać cel świadczeń socjalnych i funkcję kompensacyjną.

Odrzucone argumenty

Dodatek mieszkaniowy stanowi dochód strony w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Godne uwagi sformułowania

pomoc publiczna na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych całkowicie iluzoryczną nie mieszczą się w pojęciu sprawiedliwości społecznej nie można wykładać literalnie art. 8 ust. 4 u.p.s. narusza zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) działanie polegające na przyznaniu jednego świadczenia pomocowego i pozbawieniu z tego powodu innego świadczenia zabezpieczającego niezbędne potrzeby bytowe obywateli.

Skład orzekający

Piotr Chybicki

przewodniczący

Marzenna Glabas

członek

Ewa Osipuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia dochodu w kontekście świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza wliczania dodatków mieszkaniowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby samotnie gospodarującej i jej prawa do zasiłku stałego w związku z otrzymywaniem dodatku mieszkaniowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla osób korzystających ze świadczeń socjalnych i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w celu zapewnienia sprawiedliwości społecznej.

Czy dodatek mieszkaniowy zabiera Ci zasiłek? Sąd wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 537/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Marzenna Glabas
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2021
art.3 ust.3
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (. j.)
Dz.U. 2021 poz 2268
art.2 ust.1, art.3 ust.1,3 i 4, art.8 ust.1 pkt 1, ust.3 i ust.4, art.37 ust.1 pkt 1, ust.2 pkt 1, ust. 3 i ust.6
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 listopada 2022 r., Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Olsztyna (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej jako: "u.p.s."), po rozpoznaniu wniosku z 31 października 2022 r. K. B. (dalej jako: "strona", "skarżący"), przyznał stronie zasiłek stały od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie 469,76 zł, od 1 grudnia 2022 r. w kwocie 719 zł miesięcznie na okres 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie i niższa niż 30 zł (art. 37 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.s.).
Organ pierwszej instancji wskazał, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego z ZUS ani KRUS, zaś decyzją organu pierwszej instancji z 9 czerwca 2022 r. został przyznany jej dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,24 zł na okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r., natomiast od grudnia 2022 r. strona nie ma przyznanego dodatku mieszkaniowego. Podano również, że strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaś orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 25 czerwca 2020 r., w którym strona została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, straciło ważność 30 czerwca 2021 r. Ponadto, jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji dochód strony we wrześniu, październiku i listopadzie 2022 r. stanowił dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,24 zł, natomiast w grudniu 2022 r. dochód strony wynosi 0 zł.
W związku z powyższym, stosownie do art. 37 u.p.s., ustalony na rzecz strony zasiłek stały wynosi 469,76 zł na okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022r., zaś od 1 grudnia 2022 r. wynosi 719 zł miesięcznie na okres 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej okresu październik i listopad 2022 r., w związku z wliczeniem do dochodu otrzymywanego przez stronę dodatku mieszkaniowego i tym samym pomniejszeniem kwoty przyznanego zasiłku stałego.
Strona, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniosła, że przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. nie uzasadnia uznania za zmianę sytuacji dochodowej skutkującej całkowitym lub w znaczącej części pozbawieniem zasiłku stałego, uzyskania przez osobę uprawnioną prawa do dodatku mieszkaniowego w czasie pobierania tego zasiłku.
W realiach niniejszej sprawy uznanie, że uzyskanie przez stronę wsparcia ze środków publicznych w postaci dodatku mieszkaniowego powoduje automatyczne pozbawienie jej dochodu w postaci zasiłku stałego w części odpowiadającej wysokości dodatku mieszkaniowego, czyni przyznaną jej pomoc publiczną na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych całkowicie iluzoryczną, gdyż jej rzeczywisty dochód w istocie nie zmienia się. Takie działania, zdaniem strony, nie mieszczą się w pojęciu sprawiedliwości społecznej, o którym mowa w art. 2 Konstytucji RP i są nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa.
Decyzją z 28 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił wysokość dochodu strony, a co za tym idzie zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Wskazano, że do dochodu, rozumianego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., nie wlicza się świadczeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. Natomiast dodatek mieszkaniowy stanowi dochód strony, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s.
Podkreślono, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie jest obligatoryjne, lecz zależy od indywidualnych warunków każdego wnioskodawcy, przede wszystkich od sytuacji dochodowej danej osoby. Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest na odrębnej podstawie prawnej i nie stanowi on świadczenia z pomocy społecznej, dlatego też ujęcie go przy ustaleniu dochodu strony nie budzi wątpliwości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu prawa do przedmiotowego świadczenia w pełnej wysokości, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżący podkreślił, że dodatek mieszkaniowy nie wywołuje bezpośrednich zmian w jego sytuacji dochodowej jako beneficjenta zasiłku stałego. Ponadto, pozbawienie skarżącego w znaczącej części zasiłku stałego, powoduje, że w tej sytuacji środki uzyskane z dodatku mieszkaniowego będą musiały być wykorzystane na zaspokojenie potrzeb życiowych takich, jak np. zakup ubrań, czy środków higieny, a nie zgodnie z ich przeznaczeniem.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, której odpis został doręczony skarżącemu 17 lipca 2023 r. (k.10 akt sądowych). W przepisanym terminie skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Przechodząc do meritum sprawy podnieść należy, że zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłku stałego, określają przepisy u.p.s. Jak wskazuje się w art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi obecnie 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie. Jednocześnie, w myśl art. 37 ust. 3 u.p.s., kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie.
Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku stałego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Kryteria przyznawania przedmiotowego świadczenia są ściśle określone obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Zasiłek stały przysługuje wówczas, gdy przesłanki wskazane w art. 37 ust. 1 u.p.s. zostały spełnione, a przyznawany jest w wysokości wskazanej w art. 37 ust. 2 i 3 u.p.s.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS i KRUS oraz jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 25 czerwca 2020 r., w którym skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, straciło ważność 30 czerwca 2021 r. Przy czym, zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności zachowuje moc do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Ponadto, jak wynika z akt sprawy, decyzją organu pierwszej instancji z 9 czerwca 2022 r. skarżącemu został przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,24 zł na okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r.
Rozpoznając wniosek skarżącego z 31 października 2022 r. o przyznanie zasiłku stałego, organ pierwszej instancji uznał, że otrzymywany przez skarżącego dodatek mieszkaniowy stanowi dochód skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., w związku z czym, wysokość przyznanego zasiłku stałego w październiku i listopadzie 2022 r. została pomniejszona o kwotę otrzymanego w tych miesiącach dodatku mieszkaniowego.
W ocenie Sądu przyjęte w rozpoznawanej sprawie przez organy stanowisko w kwestii uznania dodatku mieszkaniowego za dochód strony jest niewłaściwe.
Wyjaśnić należy, że w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. dochód to przychód pomniejszony o należny podatek, koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne i alimenty świadczone na rzecz innych osób. Chociaż ustawodawca zastrzegł, że za dochód należy uznać sumę miesięcznych przychodów "bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania", to co do zasady na dochód składają się przychody, od których należy i można dokonać wskazanych odliczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, na kanwie ustaw konkretyzujących konstytucyjne prawo obywateli do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2, art. 69 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), które podobnie określają rozumienie "dochodu", że przychód należy łączyć z korzyścią majątkową, która nie może spełniać funkcji kompensacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2023r., sygn. akt III OSK 7312/21 i powołane w nim orzeczenia, dostępne w CBOSA). Przy takim rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. nie można wykładać literalnie art. 8 ust. 4 u.p.s. i przyjmować, że zawiera on zamknięty katalog świadczeń niewliczanych do dochodu. W judykaturze i doktrynie wskazuje się, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Jednak orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego, jak i doktryna dopuszcza weryfikowanie ustaleń wykładni językowej w drodze innych metod wykładni. W uchwale składu siedmiu sędziów z 10 grudnia 2009 r. sygn. I OPS 8/09 NSA wskazał, że od 2000 r. w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego można było odnotować tendencje do kontynuowania wykładni, mimo pozornej jednoznaczności językowej, po to, aby wzmocnić rezultaty wykładni. Od 2003 r. takie podejście do wykładni, ma postać dominującą (M. Zieliński op. cit, s. 8; por. też Z. Radwański, M. Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, "Studia Prawa Prywatnego", 2006, nr 15 s. 29 i n.). Wedle tej dominującej tendencji, należy: po pierwsze kontynuować wykładnię nawet po uzyskania jednoznaczności językowej; po drugie w razie konfliktu dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości, co wiąże się z dopuszczeniem w tej sytuacji wykładni rozszerzającej albo zwężającej.
W uchwale tej NSA dokonywał analizy, czy dodatek pielęgnacyjny wlicza się do dochodu, w rozumieniu ustawy o dodatku mieszkaniowym. Rozważania zawarte w tej uchwale należy odnieść odpowiednio do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy. Trafnie NSA wskazał w tej uchwale, że przepis jasny, może okazać się wątpliwy w rezultacie wprowadzenia nowych przepisów, istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. "Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie" (L. Morawski, op. cit, s. 65; por. też E. Łętowska, Kilka uwag o praktycznej wykładni, "Kwartalnik Prawa Prywatnego" 2002, nr 1, s. 54). Także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 kwietnia 1999 r., I KZP 11/99 (OSNKW 1999 r., nr 5-6, poz. 28) stwierdził: "w procesie wykładni prawa podstawowe znaczenie ma wprawdzie wykładnia językowa, ale nie jest to metoda jedyna, gdyż w wypadku, gdy okazuje się niewystarczająca, należy sięgnąć do wykładni systemowej".
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że w art. 8 ust. 4 u.p.s. ustawodawca wymienia rodzaje świadczeń niewliczane do dochodu, które uzyskują osoby niezamożne, a które można określić jako świadczenia o charakterze socjalnym sensu largo. Nie ma więc racjonalnych powodów, aby w ramach tych świadczeń mieściły się wyszczególnione w tym przepisie zapomogi o charakterze celowym, a nie zaliczano do nich dodatku mieszkaniowego, który także stanowi wsparcie socjalne dedykowane na konkretny cel.
Podkreślić należy, że ustawa o dodatku mieszkaniowym nie stawia żadnych przeszkód w skorzystaniu z tych świadczeń przez osoby korzystające z pomocy społecznej. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatku mieszkaniowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 2021 z późn. zm.) stanowi w art. 3 ust. 3, że za dochód uważa się dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390). Ta zaś ustawa także określa w art. 3 pkt 1 lit. a-c definicję dochodu jako przychód podlegający opodatkowaniu i wymienia jakie inne dochody niepodlegające opodatkowaniu podlegają uwzględnieniu jako dochód. Przepisy tej ustawy nie wykluczają ubiegania się o dodatek mieszkaniowy przy jednoczesnym korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej. Także ustawa o pomocy społecznej nie wskazuje wprost, aby pobieranie wymienionych świadczeń ograniczało prawo do zasiłków z pomocy społecznej. W takiej sytuacji, nie można uznać, aby świadczenia te się wykluczały. Uwzględniając wykładnię prokonstytucyjną oraz cel wszystkich tych ustaw, jak również to, że zarówno ustawa o pomocy społecznej, jak i ustawa o dodatkach mieszkaniowych są adresowane do osób ubogich, skład orzekający podziela stanowisko wyrażone w powołanym przez skarżącego wyroku WSA w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 401/19, dostępny w CBOSA, że narusza zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) działanie polegające na przyznaniu jednego świadczenia pomocowego i pozbawieniu z tego powodu innego świadczenia zabezpieczającego niezbędne potrzeby bytowe obywateli. Zauważyć można, że na zasadzie art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s. do dochodu nie wlicza się zasiłku celowego, który przecież także jest przyznawany na różne cele, w tym związane z utrzymaniem mieszkania (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Na podstawie art. 37 ust. 6 u.p.s., przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego. W istocie dodatek mieszkaniowy jest zbieżny z funkcją zasiłku celowego i okresowego, co także przemawia przeciwko uznaniu tej formy wsparcia za dochód. Otrzymywanie przez stronę dodatku mieszkaniowego, w świetle przedstawionej powyżej wykładni art. 8 ust. 3 u.p.s., nie może być brane pod uwagę przy ustaleniu spełnienia kryterium dochodowego, ale może wpływać na wysokość udzielanego wsparcia finansowego, jeżeli zakres tego wsparcia pozostawiono do uznania organu pomocowego, który bierze wówczas pod uwagę całokształt sytuacji finansowej strony, własne możliwości i cel udzielanej pomocy (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
W tej sytuacji, ponownie rozpatrując sprawę, organy winny dokonać powtórnej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, przy uwzględnieniu wykładni dokonanej przez Sąd w niniejszym wyroku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI