II SA/Ol 530/25

II SA/Ol 530/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adw. I. K. wynagrodzenie w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększonej o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 lipca 2025 r., nr Rep. 816/ŚR/25, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję z 6 czerwca 2025 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: "organ I instancji") o odmowie przyznania T. L. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na niepełnosprawną w stopniu znacznym matkę G. L.
W uzasadnieniu jako podstawę odmowy Kolegium wskazało art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej jako: "u.ś.r.") i art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.). Wyjaśniło, że na mocy art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiły zmiany w zakresie ustalania m.in. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to, że uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są tylko osoby, które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną, która nie ma ukończonego 18 roku życia.
Kolegium stwierdziło, że ustawodawca przewidział możliwość zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji kiedy opiekun nabył prawo do tego świadczenia co najmniej do 31 grudnia 2023 r. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką na czas nieokreślony. Niemniej z uwagi na okoliczność, że zaprzestał sprawowania opieki nad matką
z powodu osadzenia w zakładzie karnym - decyzją z 7 czerwca 2023 r. organ
I instancji wygasił z dniem 1 marca 2023 r. decyzję przyznającą skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Skarżący decyzji tej nie zaskarżył
i uzyskała przymiot decyzji ostatecznej. W związku z powyższym skarżący utracił
z dniem 1 marca 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie w dniu 13 maja 2025 r. wniosku o ustalenie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. skutkuje odmową przyznania tego świadczenia, ponieważ matka skarżącego jest osobą w wieku powyżej 18 roku życia.
Informacyjnie Kolegium wskazało, że G. L. może ubiegać się
o świadczenie wspierające.
Skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zarzucił, że wydana decyzja jest niehumanitarna i niezgodna z Konstytucją. Podniósł, że matka ma 83 lata, jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, potrzebuje opieki. Skarżący posiada zasiłek stały w kwocie 567 zł i nie może podjąć pracy ze względu na zły stan zdrowia matki, który się pogarsza. Stwierdził, że MOPS nic nie robi, aby pomóc. Wniósł o ustanowienie adwokata w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie obu decyzji instancyjnych oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm prawem przepisanych, albowiem koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Adwokat podniósł, że skarżący zdecydował się na wniesienie skargi, ponieważ czuje się całkowicie pominięty i niezrozumiany przez instytucje. Postępowanie od początku budziło jego uzasadnione poczucie krzywdy. Kolegium wydało decyzję nie dysponując kompletną dokumentacją medyczną matki. Trudno w tej sytuacji mówić o rzetelnym i wnikliwym zbadaniu sprawy. Skarżący sprawuje nad matką całodobową opiekę i nie ma żadnych realnych możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Ani ośrodek pomocy społecznej, ani inne instytucje nie zaproponowały skarżącemu żadnego realnego wsparcia. Zasiłek stały w kwocie 576 zł miesięcznie to jedyny dochód utrzymania dwóch osób. Nie sposób
w takich warunkach mówić o godnym życiu. Skarżący pozostaje w poczuciu zupełnej bezradności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe
do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Aby norma prawa materialnego mogła być prawidłowo zastosowana, muszą zostać ustalone wszystkie okoliczności objęte hipotezą lub dyspozycją przepisu. W tym celu organ dokonuje wykładni przepisu mającego w konkretnym przypadku zastosowanie i ustala zakres koniecznego postępowania wyjaśniającego oraz sposób jego udokumentowania. W myśl art. 7 k.p.a. organ orzekający stoi na straży praworządności i przeprowadza dowody z urzędu lub na wniosek strony. Wywodzona z tego przepisu zasada oficjalności postępowania oznacza, że organ administracji publicznej jest zobowiązany z urzędu do ustalenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością. W tym celu jest zobligowany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co zostało wprost wyrażone w art. 77 § 1 k.p.a. Przy czym, co podkreślić trzeba, to mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego wyznaczają zakres koniecznego postępowania wyjaśniającego. Tym samym zakres postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ nie jest nieograniczony. Organ zobowiązany jest ustalić okoliczności determinujące zastosowanie normy prawnej lub wykluczające jej stosowanie.
W niniejszej sprawie załatwieniu podlegał wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach określonych w u.ś.r., w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący do 1 marca 2023 r. korzystał z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które było mu przyznane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. na czas nieokreślony. Jednak utracił to prawo, gdyż przestał opiekować się matką z powodu osadzenia w zakładzie karnym, gdzie przebywał 20 miesięcy. W piśmie z 10 marca 2025 r. skarżący podał, że zakład karny opuścił 28 września 2024 r. (k. 8 akt administracyjnych), a więc po zmianie przepisów i obowiązywaniu innych zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.
Prawidłowo organy orzekające wyjaśniły skarżącemu, że w rozpatrywanym przypadku mają zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Wobec zmiany stanu prawnego, na skutek wejścia w życie ustawy
z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, od 1 stycznia 2024 r. skarżącemu nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa ta zmieniła bowiem zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny. Potwierdza to aktualne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r., który jednoznacznie wskazuje, że obecnie, tj. od 1 stycznia 2004 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko za sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, będącą
w wieku do ukończenia 18. roku życia.
Zgodnie z przepisami przejściowymi, zawartymi w art. 63 ust. 1 i 2 ustawy
o świadczeniu wspierającym, skarżącemu mogłoby zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., gdyby najpóźniej 31 grudnia 2023 r. skarżący spełnił kumulatywnie wszystkie przesłanki do przyznania tego świadczenia i nie wystąpiły przesłanki negatywne. Przede wszystkim w tym celu, w związku z prawomocną utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący musiałby do tego dnia złożyć ponownie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i sprawować opiekę nad matką. Natomiast bezsporną okolicznością w sprawie pozostaje, że warunków tych skarżący nie spełnił, bo w tym czasie odbywał karę pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się, począwszy od miesiąca,
w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Pisemny wniosek o przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący skierował zaś do Kolegium dopiero 10 marca 2025 r. Przekazany on został do rozpatrzenia według właściwości organowi I instancji i uzupełniony 13 maja 2025 r. Wniosek ten bezsprzecznie nie mógł już być objęty przepisami przejściowymi, gdyż nie odpowiadał dyspozycji art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, który odnosił się do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powstałego do dnia 31 grudnia 2023 r., czyli prawa objętego m.in. wnioskiem złożonym do 31 grudnia 2023 r. Skoro zaś skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po tej dacie, mogło być ono ustalane tylko na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Te zaś wykluczają przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę, która ma 83 lata. Aktualne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. kategorycznie przyznaje prawo do takiego świadczenia tylko z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Inne osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mogą zostać objęte świadczeniem wpierającym, co zasadnie zasygnalizowało Kolegium w zaskarżonej decyzji.
W takim stanie prawnym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest dokumentacja medyczna matki skarżącego i sytuacja finansowa rodziny. Organy orzekające nie kwestionowały w ogóle, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, że potrzebuje opieki i że skarżący sprawuje tę opiekę całodobowo. W sprawie istotnym było, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynikało jednoznacznie, że osoba wymagająca opieki ma 83 lata. Przez to oczywistym było, że kryterium wieku określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostało spełnione i wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Z tego powodu nie było potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.
Wskazać pozostaje w kontekście zarzutów skarżącego o pozostawieniu rodziny bez pomocy i naruszeniu Konstytucji, że przepisy Konstytucji RP określają ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483) obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W myśl ust. 2, obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.
Przytoczone unormowania wskazują wyraźnie, że to ustawy określają przesłanki i zasady przyznawania świadczeń ze środków publicznych. Pomoc taka jest udzielana przede wszystkim na wniosek. Poza granicami niniejszej sprawy jest ocena czy skarżący zwracał się o pomoc i czy jego wnioski zostały rozpatrzone i w jaki sposób. Kwestie te podlegają odrębnemu rozstrzygnięciu i odrębnemu zaskarżeniu. Ewentualną bezczynność organów skarżący może również skarżyć w odrębnym trybie, na zasadzie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., na wniosek organu i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego.