II SA/Ol 522/25

II SA/Ol 522/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Ewa Osipuk
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 217, art. 218,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
art. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz A. B. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że wnioskiem z dnia 19 lipca 2024 r. A.B. ( dalej również jako: skarżąca ) zwróciła się do Wójta Gminy [...] ( dalej również jako: Wójt lub organ I instancji) o wydanie zaświadczenia - celem przedłożenia w zakładzie pracy - w trybie przepisów art. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310 – dalej: u.w.o.p.) potwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie: od dnia 11.01.2001 r. do 11.11.2001 r., od 01.07.2002 r. do 24.09.2002 r. od 15.01.2003 r. do 17.08.2006 r. w charakterze domownika. Do wniosku zostały załączone kopie protokołów przesłuchania świadków (z dnia 4 maja 2023 r.) oraz zaświadczenie o zameldowaniu wnioskodawczyni na terenie gminy [...].
Organ pierwszej instancji postanowieniem z 20 lutego 2025 r. rozstrzygając sprawę z wniosku strony w odniesieniu do okresu od 15.01.2003 r. do 17.08.2006 r. odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści.
W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca była zameldowana w miejscowości B. do 14 stycznia 2006 r., jednak zameldowanie nie jest równoznaczne z zamieszkiwaniem. Organ nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających fakt zamieszkiwania skarżącej w charakterze domownika.
W przypadku braku dokumentów okresy pracy w gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zgodnie z art. 3 § 3 u.w.o.p. zeznaniami co najmniej dwóch świadków. Przepis ten umożliwia jedynie stronie w sytuacji gdy nie uzyska zaświadczenia z gminy, przedłożenie w zakładzie pracy zeznań tych świadków.
Co do pozostałych okresów odnoszących się do pracy w gospodarstwie rolnym zawartych we wniosku skarżącej w dniu 21 lutego 2025 r. zostało wydane odrębne postanowienie.
Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie Wójta, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu ( dalej jako: Kolegium) postanowieniem z 26 maja 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W motywach uzasadnienia Kolegium potwierdziło, że w sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów, które pozwoliłyby stwierdzić, ze skarżąca pracowała jako domownik w gospodarstwie rolnym swoich rodziców od 15.01.2003 r. do 17.08.2006 r.
Nie jest dopuszczalne aby organ wydał zaświadczenie o żądanej treści jedynie na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, skoro w posiadaniu organu tych danych nie ma.
Skarżąca może dowodzić przed swoim pracodawcą wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców za pomocą zeznań świadków, czy zaświadczeń innych organów np. KRUS.
W skardze wywiedzionej do sądu pełnomocnik skarżącej zarzuciła:
- naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 u.w.o.p. poprzez niewydanie stronie zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika - w sytuacji gdy wykazano fakt zameldowania na pobyt stały na tym gospodarstwie i opłacanie składek ubezpieczenia społecznego rolników we wnioskowanych okresach;
- naruszenie przepisu art. 7 k.p.a., art. 124 § 3 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a, art. 218 § 1 k.p.a. - poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz pominięcie dowodów i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności brak wskazania powodów, dla których organ nie wziął pod uwagę faktu opłacania za stronę składek na ubezpieczenie społeczne rolników w relewantnym okresie;
- naruszenie przepisów art. art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 24 ust. 1, art. 24 ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności - poprzez dowolne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym uznanie, że fakt zameldowania strony na pobyt stały (nadto łącznie z faktem opłacania składek za stronę na ubezpieczenie społeczne rolników) na gospodarstwie rolnym rodziców nie jest wystarczające do uznania, że strona na tym gospodarstwie rolnym zamieszkiwała i była domownikiem;
- naruszenie art. 218 § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1-3 u.w.o.p. poprzez nieuwzględnienie zeznań świadków przez organ przy rozpatrywaniu sprawy o wydanie zaświadczenia w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.).
W świetle powyższych kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje w art. 217 dwie odrębne podstawy, w których organ administracji publicznej zobowiązany jest wydać zaświadczenie.
Pierwsza z nich dotyczy sytuacji, gdy potwierdzenia określonych faktów lub stanów prawnych wymaga przepis prawa (art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a.), druga zaś, gdy osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.).
Art. 218 § 1 k.p.a stanowi, że w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, zaś § 2 tegoż artykułu, stwierdza że organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające.
Art. 218 k.p.a. różnicuje zatem, w zależności od tych przypadków dotyczących wydania zaświadczenia, obowiązki organu. Organ może poprzestać na posiadanej dokumentacji jedynie wówczas, gdy chodzi o drugą sytuację, a więc wynikającą z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. Za powyższym przemawia wykładnia art. 218 § 1 k.p.a., który odwołuje się do art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
W sytuacji, gdy zaświadczenia wymaga przepis prawa, zgodnie z art. 218 § 2 k.p.a. organ może przed wydaniem zaświadczenia przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (patrz w tym zakresie uzasadnienie wyroku NSA z dnia 5 października 2001 r., sygn. akt II SA 1858/01; LEX nr 53365). Zauważyć należy także, iż postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ w związku z wydaniem zaświadczenia nie może być substytutem danych wynikających z prowadzonych przez właściwy organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Postępowanie wyjaśniające nie może tym samym służyć ustalaniu określonego stanu faktycznego, który nie wynika z danych zgromadzonych przez organ.
W przedmiotowej sprawie obowiązek wydania zaświadczenia wynikał z przepisu prawa. Podstawą żądania przez skarżącą wydania zaświadczenia jest art. 3 u.w.o.p. Przepis ten przewiduje, że na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.
Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2 art. 3 u.w.o.p.).
W ust. 3 tegoż artykułu znalazł się natomiast przepis mówiący o tym, że w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. Ustawodawca zatem w przepisie zamieszczonym w art. 3 ust. 3 u.w.o.p. przewidział sytuację, w której pomimo braku stosownych dokumentów, możliwe jest wydanie zaświadczenia o okresie pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Tym samym dopuszczona została możliwość nie tylko przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale wręcz udowodnienia tego faktu zeznaniami dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. Rzeczą zrozumiałą jest, że powyższy sposób dowodzenia możliwy jest wówczas, gdy organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym.
Organ I instancji odmówił skarżącej wydania zaświadczenia potwierdzającego jej pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 15 stycznia 2003 r. do 17 sierpnia 2006 r., zaś kolegium stanowisko to zaakceptowało.
Zdaniem organów jeżeli faktu osobistej pracy skarżącej nie potwierdzają posiadane przez organ pierwszej instancji dokumenty, to może ona potwierdzić tę pracę zeznaniami świadków przedstawionymi swoim zakładzie pracy. W ocenie sądu jest to stanowisko błędne.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełnie podziela pogląd prawny zawarty w wyroku NSA z dnia 6 marca 2025 r. (sygn. III OSK 127/22), że "art. 3 ust. 3 u.w.o.p. należy potraktować jako przepis szczególny wobec regulacji ogólnej dotyczącej wydawania zaświadczeń. Oznacza to tym samym, że ogólna procedura wydawania zaświadczeń ulega pewnej modyfikacji na podstawie przepisów u.w.o.p. Zasadniczo zadaniem właściwego urzędu gminy jest przeprowadzenie kwerendy archiwalnej we wszystkich posiadanych ewidencjach i rejestrach oraz innych dokumentach i odpowiednio wydanie zaświadczenia, o ile okresy zatrudnienia znajdują tam potwierdzenie, bądź zawiadomienie wnioskodawcy o tym, że organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia (...)
Zauważyć należy, że w ustępie pierwszym jest mowa o właściwym urzędzie gminy wydającym zaświadczenie "w celu przedłożenia" nie gdzie indziej jak właśnie "w zakładzie pracy". Z kolei, jeżeli organ gminy nie dysponuje dokumentami umożliwiającymi wydanie zaświadczenia to po to zawiadamia zainteresowaną osobę o tym fakcie pisemnie aby ta wskazała mu co najmniej dwóch świadków zamieszkujących "w tym czasie" na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. Tylko organ gminy, który jest uprawniony do wydania zaświadczenia ma możliwość prostego zweryfikowania w swoich rejestrach i dokumentach faktu zamieszkiwania wskazanych świadków na terenie gminy "w tym czasie", jak i wiarygodności ich zeznań (bliskości położenia gospodarstw, utrzymywania wzajemnych kontaktów itp.). Za taką interpretacją przemawia zatem zarówno literalne brzmienie ww. przepisów, jak i ich systematyka. Dodatkowo z przepisów § 10 ust. 1, § 55 ust. 1 oraz § 55 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 r. poz. 283) wynika, że w artykule jako jednostce redakcyjnej tekstu prawnego powinna być zawarta jedna myśl, a w obrębie tego samego aktu prawnego powinno się używać jednakowych określeń. Przyjęcie zatem, że zawiadomienie na piśmie z ustępu drugiego artykułu 3 jest w rzeczy samej postanowieniem odmownym, albo że dowód z zeznań świadków może być odrębnie spisywany i/lub przez jakiś inny niż organ gminy podmiot (niewymieniony zresztą w całej ustawie) oceniany wydaje się w świetle ww. zasad pozbawionym sensu. Podtrzymywana w doktrynie i orzecznictwie teza, że art. 3 nie wprowadza szczególnych zasad wydawania zaświadczeń o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w stosunku do zasad kodeksowych nie jest zatem w żaden sposób przekonująca. Nie jest bowiem poparta żadną argumentacją i w istocie stanowi niepoprawne założenie i punkt wyjścia do dalszych nielogicznych i wprowadzających szereg komplikacji wniosków. Tylko przyjęcie, że art. 3 ustawy jest regulacją szczególną wobec przepisów k.p.a. czyni omawianą regulację kompleksową, logiczną i prostą w stosowaniu, a dodatkowo gwarantuje dwuinstancyjny tok administracyjny i prawo do sądu poprzez kontrolę wydanego postanowienia. W związku z powyższym za nietrafny należało uznać pogląd, że organ gminy nie jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym jej rodziców".
Raz jeszcze podkreślić należy, że skład sądu orzekającego w niniejszej sprawie w całości podziela zacytowane wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W tej sytuacji obowiązkiem organu było przesłuchanie zawnioskowanych przez skarżącą świadków i ocena ich zeznań przy uwzględnieniu m. in. zameldowania skarżącej w gospodarstwie rodziców.
Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę sąd w pkt I. wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienia organu I instancji.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt II. wyroku zasadzie art. 200 oraz 205 § 2 p.p.s.a.