II SA/Ol 520/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że skarżąca nie działała w złej wierze ani nie miała świadomości nienależnego pobrania świadczenia z powodu przyznania świadczenia wspierającego z mocą wsteczną.
Skarżąca kwestionowała decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, które otrzymywała na opiekę nad niepełnosprawną córką. Organy uznały świadczenie za nienależnie pobrane po przyznaniu córce świadczenia wspierającego z mocą wsteczną. Sąd uchylił te decyzje, stwierdzając, że skarżąca nie działała w złej wierze ani nie miała świadomości nienależnego pobrania świadczenia, a organy nie wykazały jej winy ani nie zastosowały prawidłowego pouczenia.
Sprawa dotyczyła zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, które skarżąca otrzymywała na opiekę nad niepełnosprawną córką. Po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, córka skarżącej otrzymała to świadczenie z mocą wsteczną od 18 stycznia 2024 r. Organy administracji uznały, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. stało się nienależnie pobranym świadczeniem i zażądały jego zwrotu. Skarżąca odwołała się, argumentując, że nie była świadoma nienależnego pobrania świadczenia, nie miała możliwości przewidzenia przyznania świadczenia wspierającego z mocą wsteczną, a pieniądze zostały przeznaczone na leczenie i utrzymanie córki. Podkreśliła również brak prawidłowego pouczenia ze strony organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest udowodnienie złej wiary lub świadomości świadczeniobiorcy o braku prawa do świadczenia, co wynika z prawidłowego pouczenia. W tej sprawie Sąd stwierdził, że organy nie wykazały, iż skarżąca działała w złej wierze ani że była świadoma nienależnego pobrania świadczenia. Podkreślono, że przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może automatycznie oznaczać świadomości nienależnego pobrania świadczenia pielęgnacyjnego w przeszłości, zwłaszcza przy braku odpowiedniego pouczenia ze strony organów o skutkach takiej sytuacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli świadczeniobiorca nie działał w złej wierze ani nie miał świadomości nienależnego pobrania świadczenia, a organy nie wykazały jego winy ani nie zastosowały prawidłowego pouczenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowa jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, wynikająca z prawidłowego pouczenia. Samo przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie przesądza o złej wierze czy świadomości nienależnego pobrania świadczenia pielęgnacyjnego w przeszłości, zwłaszcza przy braku odpowiedniego pouczenia ze strony organów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
u.ś.r. art. 30 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Ściśle określa przypadki, w których pobrane świadczenia uznaje się za nienależnie pobrane.
u.ś.r. art. 30 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
pkt 1: za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
u.ś.w. art. 63 § 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy [...] uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
u.ś.r. art. 30 § 1-2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.w. art. 63 § 9 i 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.w. art. 63 § 9
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego.
u.ś.r. art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak świadomości skarżącej o nienależnym pobraniu świadczenia pielęgnacyjnego. Brak prawidłowego pouczenia skarżącej przez organy administracji o skutkach przyznania świadczenia wspierającego. Przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może automatycznie przesądzać o złej wierze przy pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego w przeszłości. Obowiązek organu do wstrzymania wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego po złożeniu wniosku o świadczenie wspierające.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów o nienależnym pobraniu świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie na podstawie art. 63 ust. 11 u.ś.w., bez uwzględnienia art. 30 ust. 2 u.ś.r. i elementu winy/świadomości świadczeniobiorcy.
Godne uwagi sformułowania
Nie można jednak tych okoliczności oceniać ex post. Świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania. Tylko takie pouczenie, z którego w sposób niebudzący wątpliwości strony o skutkach niepoinformowania organu o wymienionych tutaj okolicznościach, stanowiłoby o możliwości uznania pobieranego świadczenia za nienależne.
Skład orzekający
Beata Jezielska
sprawozdawca
Ewa Osipuk
przewodniczący
Piotr Chybicki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'nienależnie pobranego świadczenia' w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, znaczenie prawidłowego pouczenia przez organy administracji, ocena dobrej wiary świadczeniobiorcy w przypadku przyznania świadczeń z mocą wsteczną."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów dotyczących świadczeń opiekuńczych i przyznania świadczenia wspierającego z mocą wsteczną.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii społecznej związanej z prawami osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, a także zawiłościami systemu świadczeń socjalnych. Pokazuje, jak zmiany prawne i ich interpretacja mogą wpływać na życie obywateli.
“Czy możesz zostać zmuszony do zwrotu świadczenia, którego nie mogłeś przewidzieć?”
Dane finansowe
WPS: 28 241,5 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 520/25 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2025-10-16 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-08-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Beata Jezielska /sprawozdawca/ Ewa Osipuk /przewodniczący/ Piotr Chybicki Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art.119 pkt 2, art.145 par.1 pkt 1 lit. a) i c) Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 323 art.30 ust.1-2 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. 2023 poz 1429 art.63 ust.9 i ust.11 Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadnienie Decyzją z 11 marca 2025 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza N. (dalej jako: organ pierwszej instancji) przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., na podstawie art. 17 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej jako: u.ś.w.), orzeczono, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane A. J. (dalej jako: strona lub skarżąca) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M. J., wypłacone za okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. na podstawie decyzji z 22 lipca 2013 r. stało się nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i zażądano zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 28.241,50 zł. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji podał, że decyzją z 10 stycznia 2025 r. uchylone decyzję przyznającą stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu ustalenia prawa do świadczenia wspierającego dla osoby wymagającej opieki, tj. niepełnosprawnej córki. Powołujac się na treść art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w. podano, że w okresie od 18 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. strona pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w łącznej kwocie 28.241,50 zł. W związku z tym stwierdzono, że strona obowiązana jest do zwrotu należności na podany rachunek bankowy w terminie do 20 kwietnia 2025 r., łącznie z odsetkami ustawowymi, które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W odwołaniu od powyższej decyzji strona nie zgodziła się z podjętym rozstrzygnięciem i wniosła o umorzenie postępowania. Podkreśliła, że nie jest winna zaistniałej sytuacji. Wyjaśniła, że nie mogła zrezygnować ze świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając gwarancji co do daty komisji przyznającej punkty i terminu rozpoznania wniosku o świadczenie wspierające. Wyjaśniła, że dopiero, gdy córka otrzymała potwierdzenie z ZUS, że przyznano jej świadczenie wspierające, złożyła dokumenty na emeryturę w listopadzie. Podała, że opiekuje się córką całą dobę, nie ma siły jej dźwigać, a pieniądze zostały przeznaczone na jej utrzymanie i leczenie. Wskazała, że nie wyłudziła tych pieniędzy i w jej ocenie otrzymała je słusznie. Decyzją z 12 maja 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło obowiązujące przepisy prawa, podkreślając istotną zmianę stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r. w związku z wejściem w życie przepisów u.ś.w. Kolegium podało, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką na podstawie decyzji z 22 lipca 2013 r. Wskazano, że pismem z 3 października 2023 r. strona została poinformowana o zmianach w przepisach dotyczących zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego, jak również o tym, w jakim przypadku pobierane świadczenie pielęgnacyjne stanie się świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi. Podano, że 27 października 2023 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego, które zostało przyznane na okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Wskazano, że na mocy decyzji z 10 stycznia 2025 r. uchylono decyzję z 22 lipca 2013 r. przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 listopada 2024 r., a wypłatę świadczenia wstrzymano. W związku z tym, w ocenie Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne za okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. stało się świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. Przy czym Kolegium wskazało, że podana w decyzji informacja odnośnie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi jest nieprawidłowa, bowiem od kwoty nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych, w zbiegu z uzyskanym uprawnieniem do otrzymywania świadczenia wspierającego, nie nalicza się ustawowych odsetek. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, gdyż ciężar udowodnienia obciąża właściwy organ; - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie okoliczności związanych z datą poinformowania skarżącej o przyznaniu prawa do zasiłku wspierającego, jak również faktem przyznania prawa wstecz, a zatem niemożności przewidzenia powyższego przez skarżącą, a w konsekwencji braku jej świadomości oraz złej wiary oraz niemożności wyprowadzenia wniosku, że nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne; - art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez oparcie decyzji na domniemaniu faktycznym, że skarżąca nienależnie pobrała przyznane świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględnienia, czy okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na wyprowadzenie takich wniosków, czy skarżąca pozostawała w dobrej, czy w złej wierze bądź, czy była ona świadoma, że może to być nienależnie pobrane świadczenie. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniesionej skargi podniesiono, że obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia powstaje wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że jest to świadczenie nienależnie pobrane, które to pojęcie nie jest tożsame z pojęciem świadczenia nienależnego, a ponadto obowiązek ten obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, tzn. wiedząc, że mu się ono nie należy. Podano, że do momentu odebrania pisma z 11 grudnia 2024 r., w którym skarżąca została poinformowana, że ustalono prawo do świadczenia wspierającego na córkę na okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r., nie miała świadomości, że świadczenie wspierające zostanie przyznane, ani na jaki okres. W ocenie skarżącej dochodzenie świadczeń przyznanych we wcześniejszym czasie, spożytkowanych na potrzeby niepełnosprawnego dziecka, bez których jej funkcjonowanie byłoby co najmniej znacznie utrudnione, jest absurdalne. Wskazała również, że nie została w prawidłowy sposób pouczona przez organ o konieczności wnioskowania o zaprzestanie wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego po przyznaniu jej córce prawa do świadczenia wspierającego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, że świadomość, że świadczenie jest nienależne musi istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania. W związku z tym przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia pobieranego przed wydaniem decyzji, gdyż samo złożenie wniosku nie oznacza, że świadczenie zostanie przyznane. Ponadto z mocy art. 63 ust. 9 u.ś.w to na organie ciążył obowiązek wstrzymania wypłaty świadczeń w przypadku zdezaktualizowania się podstaw ich przyznania, a takie działania organ podjął dopiero w styczniu 2025 r. Skarżąca podkreśliła, że nie miała świadomości, że przyznane świadczenie jej się nie należy, jak również nie mogła przewidzieć, że prawo do świadczenia wspierającego na niepełnosprawną córkę zostanie przyznane wstecz. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodatkowo wskazano, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia, określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w., składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, zdaniem Kolegium, pozostaje zasadniczo bez znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został zawarty przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, zaś skarżąca, której doręczono odpis wniosku wraz ze stosownym pouczeniem, w ustawowym terminie nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie istotną kwestią jest ustalenie, czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że kwoty świadczenia pielęgnacyjnego za okres wskazany w sentencji decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 11 u.ś.w. Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Należy jednak zauważyć, że wprowadzając przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. ustawodawca nie dokonał jednocześnie zmiany treści przepisu art. 30 ust. 2 u.ś.r., w którym ściśle określono przypadki, w których pobrane świadczenia uznaje się za nienależnie pobrane. Co więcej, podstawą do żądania zwrotu wypłaconego świadczenia stanowi art. 30 ust. 1 u.ś.r., gdyż przepisy u.ś.w. nie zawierają odrębnych regulacji w tym zakresie. W związku z tym należy wskazać, że art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy czym art. 30 ust. 2 u.ś.r. ściśle określa przypadki, w których pobrane świadczenia uznaje się za nienależnie pobrane. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, organy orzekające w przedmiocie zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą powoływać się wyłącznie na art. 63 ust. 11 u.ś.w., pomijając regulacje zawarte w art. 30 u.ś.r., w tym zawarte w ust. 2 tego przepisu. Nie ma bowiem racjonalnych podstaw do innego traktowania osób, których podopieczni uzyskali świadczenie wspierające, niż osób, które z innych przyczyn utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zatem zauważyć, że przypadek odpowiadający sytuacji określonej w art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest uregulowany w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W tych okolicznościach zachowuje aktualność także orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące świadczeń nienależnie pobranych, w którym wskazuje się że warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego" (por. wyroki NSA z: 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18; z 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12; z 10 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/19; z 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 922/21; z 9 października 2022 r. sygn. akt I OSK 581/21, dostępne w CBOSA). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką od 1 lipca 2013 r., na mocy decyzji organu pierwszej instancji z 22 lipca 2013 r., wydanej bezterminowo. Wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego córce skarżącej został złożony przez skarżącą 27 października 2024 r. (a nie, jak mylnie podano w uzasadnieniu decyzji Kolegium, 27 października 2023 r.), zaś decyzja o przyznaniu tego świadczenia została wydana przez ZUS 1 listopada 2024 r. Przy czym świadczenie wspierające zostało przyznane na okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. W związku z tym organ uznał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres od 18 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, organ nie wykazał jednak, że w okresie poprzedzającym wydanie decyzji przyznającej córce skarżącej prawo do świadczenia wspierającego, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze, tj. ze świadomością, że się ono jej nie należy. Nie sposób bowiem przyjąć, że skarżąca, pobierając świadczenie pielęgnacyjne, mogła i powinna przypuszczać, że jej córka otrzyma prawo do świadczenia wspierającego z mocą wsteczną od 18 stycznia 2024 r. Nie można zatem stwierdzić, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne od 18 stycznia 2024 r. skarżąca miała świadomość tego, że w przyszłości ziszczą się okoliczności, które przesądzą o nieistnieniu podstaw do jego pobierania. Okoliczności faktyczne sprawy oraz zmiana sytuacji prawnej spowodowały, że uruchomione przez skarżącą wnioskiem z 27 października 2024 r. postępowanie o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego skutkowało decyzją z 1 listopada 2024 r. o przyznaniu świadczenia z mocą wsteczną. Nie można jednak tych okoliczności oceniać ex post. Świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania. Przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć zatem wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia, pobieranego przed wydaniem decyzji. Samo złożenie wniosku nie oznacza bowiem, że świadczenie zostanie przyznane (por. wyrok WSA w Łodzi z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 779/24, wyrok WSA w Rzeszowie z 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 648/24, wyrok WSA w Poznaniu z 2 lipca 2025 r. sygn. akt IV SA/Po 487/25 dostępne w CBOSA). Dodatkowo należy podnieść, że skarżąca nie została pouczona przez organ o konieczności poinformowania organu o złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego, zawnioskowania o zaprzestanie wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego. Takim pouczeniem z pewnością nie jest znajdujące się w aktach sprawy pismo informacyjne z 3 października 2023 r., w którym organ przedstawił okoliczności dotyczące wprowadzenia przez ustawodawcę świadczenia wspierającego. Pomijając okoliczność, że pismo to nie zostało skarżącej doręczone, to ma ono charakter wyłącznie informacyjny i nie wskazuje żadnego rygoru, nie określa pouczenia w sposób czytelny. Tylko zaś takie pouczenie, z którego w sposób niebudzący wątpliwości strony o skutkach niepoinformowania organu o wymienionych tutaj okolicznościach, stanowiłoby o możliwości uznania pobieranego świadczenia za nienależne. Z kolei zawarte we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z 9 lipca 2013 r. pouczenia nie obejmowały okoliczności przyznania prawa do świadczenia wspierającego, gdyż w tej dacie świadczenie wspierające nie istniało. Zawarte zaś w tej decyzji pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter bardzo ogólny. Takie pouczenie jest nieskuteczne w sytuacji, w której wprost nie obejmuje w swojej treści okoliczności przyznania świadczenia wspierającego. Organ nie zaktualizował także przedmiotowych pouczeń po wprowadzeniu przez ustawodawcę nowego świadczenia. Co więcej także pouczenie zawarte w decyzji zmieniającej wysokość przyznanego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wydanej przez organ pierwszej instancji 15 stycznia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie przepisów u.ś.w., nadal nie obejmowało w swojej treści okoliczności przyznania świadczenia wspierającego. W świetle powyższego nie sposób podzielić twierdzenia Kolegium, że skarżąca była prawidłowo pouczona o tym, w jakim przypadku świadczenie pielęgnacyjne stanie się nienależnie pobranym, a tym bardziej o tym, że w przypadku przyznania świadczenia wspierającego z mocą wsteczną będzie zobowiązana do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za ten okres. Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 63 ust. 9 u.ś.w. wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Treść tego przepisu wskazuje, że takie wstrzymanie wypłaty powinno leżeć w gestii organu bez względu na to, czy osoba wnioskująca poinformuje organ o pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego, czy też nie. Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie ustaliły, że w przedmiotowej sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania skarżącej. Tym samym nie wykazały, że zaktualizowały się przesłanki określone w art. 30 ust. 1 u.ś.r., warunkujące jego zastosowanie. Rozpatrując sprawę ponownie organ, mając na względzie powyższe wskazania Sądu, ustali czy pobrane świadczenie pielęgnacyjne nosi znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu powyższych regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI