II SA/Ol 502/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2004-11-26
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznazasiłek okresowysamotne wychowywaniealimentypostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiprawo proceduralnedowodyprawo rodzinne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o pozbawieniu zasiłku okresowego, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych przez organy administracji.

Sprawa dotyczyła uchylenia przez organy pomocy społecznej decyzji o przyznaniu gwarantowanego zasiłku okresowego J. N., argumentując, że nie wychowywała ona samotnie dzieci. Po kilku postępowaniach administracyjnych, WSA w Olsztynie uchylił zaskarżone decyzje, wskazując na istotne naruszenia przepisów proceduralnych przez organy obu instancji, w szczególności na brak należytego wyjaśnienia kluczowych kwestii faktycznych i proceduralnych.

J. N. zwróciła się o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, dołączając postanowienie sądu o obowiązku alimentacyjnym ojca dzieci. Po przyznaniu zasiłku, organ pomocy społecznej uchylił decyzję, twierdząc, że J. N. nie wychowywała samotnie dzieci, powołując się na postanowienie sądu o połączeniu miejsca zamieszkania dzieci z ojcem. Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję do ponownego rozpatrzenia, wskazując na brak jednoznacznych dowodów. Po ponownym rozpatrzeniu, organ I instancji ponownie uchylił decyzję przyznającą zasiłek. Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując się na nowe przepisy ustawy o pomocy społecznej i uznając świadczenie za nienależnie pobrane. J. N. zaskarżyła decyzję, argumentując m.in. nieprawomocność wyroków sądu i zatajenie informacji o jej pobycie w szpitalu. WSA w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 i 80 kpa. Sąd wskazał, że organ I instancji wydał decyzję przed doręczeniem decyzji kasatoryjnej Kolegium, co uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu. Ponadto, organy nie wykazały w sposób bezsporny, że świadczenie było nienależnie pobrane, a definicja samotnego wychowywania dziecka wymagała dokładniejszego zbadania. Sąd nakazał uzupełnienie materiału dowodowego, w tym przesłuchanie ojca i członków rodziny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy administracji naruszyły przepisy postępowania, nie wykazując w sposób bezsporny, że świadczenie było nienależnie pobrane.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organy nie zebrały wystarczających dowodów na potwierdzenie, od kiedy dzieci faktycznie zamieszkały z ojcem, a także nieprawidłowo oceniły znaczenie postanowień sądu rodzinnego przed ich uprawomocnieniem. Kluczowe było również zbadanie, jakie informacje posiadał organ przyznający świadczenie i czy wnioskodawczyni zataiła istotne fakty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.s. art. 43 § ust. 2a

Ustawa o pomocy społecznej

Uchylenie decyzji z urzędu w przypadku niespełnienia przesłanek do przyznania pomocy.

u.p.s. art. 31 § ust. 4a - 4f

Ustawa o pomocy społecznej

Przepisy dotyczące samotnego wychowywania dziecka i przyznawania zasiłków.

u.p.s. art. 6 § ust. 1 pkt 16

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja świadczenia nienależnie pobranego.

u.p.s. art. 106 § ust. 5

Ustawa o pomocy społecznej

Obowiązek uchylenia decyzji w przypadku nienależnie pobranego świadczenia.

u.p.s. art. 2 § ust. 1 pkt 1a

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko (obowiązująca w dniu przyznania świadczenia).

Pomocnicze

k.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

Zmiana decyzji za zgodą strony.

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena dowodów przez organ.

k.p.a. art. 110

Kodeks postępowania administracyjnego

Związanie organu decyzją.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji. Brak jednoznacznego ustalenia daty zamieszkania dzieci z ojcem. Wydanie decyzji przez organ I instancji przed doręczeniem decyzji kasatoryjnej organu II instancji. Niewykazanie w sposób bezsporny, że świadczenie było nienależnie pobrane.

Godne uwagi sformułowania

organ I instancji rozstrzygnął ponownie w sprawie gwarantowanego zasiłku okresowego, przed doręczeniem decyzji kasatoryjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego, czyli przed wprowadzeniem tej decyzji do obrotu prawnego. organ I instancji wydając decyzję w przedmiocie gwarantowanego zasiłku okresowego jeszcze przed wprowadzeniem do obrotu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lutego 2004 r., wydanej na podstawie art. 138 § 2 kpa, uniemożliwił stronie aktywny udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, pozbawiając ją np. prawa do składania wniosków dowodowych, ustosunkowania się do dowodów zebranych w tym postępowaniu oraz zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. organy orzekające w przedmiocie uchylenia tej decyzji obowiązane były wykazać w sposób bezsporny, że otrzymane przez skarżącą świadczenie było świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawowym (uzyskanym na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach) nie przysługującym skarżącej przez cały okres jego pobierania. W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie uzasadniły w sposób nie budzący wątpliwości, że pobrane przez J. N. świadczenie było świadczeniem nienależnym.

Skład orzekający

Janina Kosowska

przewodniczący

Alicja Jaszczak-Sikora

członek

Irena Szczepkowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Naruszenia proceduralne w postępowaniu administracyjnym dotyczącym świadczeń pomocy społecznej, obowiązek wykazania nienależnego pobrania świadczenia, znaczenie decyzji kasatoryjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej związanej z zasiłkami okresowymi i definicją samotnego wychowywania dziecka.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są procedury administracyjne i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli kwestia merytoryczna (samotne wychowywanie) jest skomplikowana. Jest to przykład walki o świadczenia socjalne.

Błąd proceduralny kosztował ją zasiłek – sąd stanął po jej stronie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 502/04 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Irena Szczepkowska /sprawozdawca/
Alicja Jaszczak-Sikora
Janina Kosowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
W IMIEMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Asesor WSA Irena Szczepkowska (Spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2004 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie gwarantowanego zasiłku okresowego: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 listopada 2000 r. J.N. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E. o przyznanie pomocy w formie gwarantowanego zasiłku okresowego. Do wniosku załączyła m.in. postanowienie Sądu Okręgowego w E. z dnia 22 października 1999 r., którym w drodze zarządzenia tymczasowego pozwany R. N. zobowiązany został do łożenia na utrzymanie rodziny kwot po 300 zł miesięcznie do rąk powódki J. N.. W oświadczeniu z dnia l grudnia 2000 r. wnioskodawczyni podała, że mieszka w wynajmowanym mieszkaniu, samotnie wychowuje dwoje dzieci w wieku 9 i 5 lat oraz, że utrzymują się z dziećmi z alimentów i zasiłków rodzinnych. W rodzinie tej organ pomocy społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy, a następnie decyzją z dnia 12 grudnia 2000 r. przyznał J. N. gwarantowany zasiłek okresowy od 22 listopada 2000 r. do 21 listopada 2001 r. Decyzją z dnia 10 lipca 2001 r. wydaną na podstawie art. 155 kpa, zmieniono powyższą decyzję za zgodą strony - w części dotyczącej terminu przyznania powyżej wskazanego świadczenia (zasiłek przyznano do 30 listopada 2001 r.).
Decyzją z 2 kwietnia 2002 r. Kierownik Zespołu Pomocy Społecznej w E. powołując się m.in. na art. 43 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.) uchylił z urzędu w całości własną decyzję z 12 grudnia 2000 r. orzekającą o przyznaniu J. N. gwarantowanego zasiłku okresowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powoływano się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazujący, że J.N., w dniu złożenia wniosku, nie spełniała jednej z podstawowych przesłanek do przyznania tej formy pomocy, tj. nie wychowywała samotnie dwojga swych nieletnich dzieci. Organ pomocy argumentował, że zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego z 10 grudnia 2000 r. połączono miejsce zamieszkania dzieci z miejscem zamieszkania ojca. Na tej podstawie organ uznał, że w dniu złożenia wniosku przez J. N., jej dzieci przebywały o ojca.
W wyniku rozpatrzenia odwołania J. N. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z 9 lutego 2004 r. wydaną w oparciu o art. 138 § 2 kpa, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę Kierownikowi Zespołu Pracy Socjalnej Nr "[...]" w E. do ponownego rozpatrzenia. W motywach swej decyzji organ odwoławczy wskazywał, że przesłanka, która legła u podstaw zaskarżonej decyzji, nie została w postępowaniu dowodowym wykazana w sposób nie budzący wątpliwości. Jednym z zarzutów stawianych tej decyzji, było nie ustalenie w sposób jednoznaczny "w jakim dniu faktycznie dzieci zamieszkały w mieszkaniu ojca i czy w ogóle zamieszkały, a jeśli tak to przez jaki okres przebywały z matką przez 3-4 dni w tygodniu". Zakwestionowano także przydatność informacji pedagoga szkolnego, na potrzeby prowadzonego w tej sprawie postępowania, zwracając uwagę, że pismo w tej sprawie zostało sporządzone 2 stycznia 2002 r. i nie wynika z niego od kiedy dzieci odwołującej się zamieszkują z ojcem. Organ odwoławczy uznał, że dowodem potwierdzającym datę zamieszkiwania dzieci z ojcem mogą być zeznania ich ojca lub dziadków jako osób najbardziej zorientowanych w tej kwestii.
Organ pomocy społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 43 ust. 2 a w związku z art. 31 ust. 4a - 4f ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 64 poz. 414), decyzją z 1 kwietnia 2004 r. nr "[...]" uchylił z urzędu w całości dwie własne decyzje: z 12 grudnia 2000 r. dotyczącą przyznania J. N. gwarantowanego zasiłku okresowego oraz z 10 lipca 2001 r. w sprawie zmiany powyższej decyzji za zgodą strony w części dotyczącej terminu przyznania pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że strona w dniu złożenia wniosku o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, tj. w dniu 22 listopada 2000 r., nie wychowywała samotnie żadnego z dwojga dzieci. Organ i instancji wskazał, że w dniu złożenia wniosku przez zainteresowaną dzieci przebywały u ojca R. N., przy ul. K. w E., a fakt ten potwierdził ojciec dzieci oświadczając, że po wyroku z dnia 10 listopada 2000 r. dzieci zamieszkały wraz z nim. Podniesiono nadto, że fakt ten potwierdzają też dziadkowie dzieci w złożonym w dniu 12 marca 2004 r. pisemnym oświadczeniu, które zostało przez nich podpisane.
Pismem z dnia 28 maja 2004 r. zatytułowanym "odwołanie" J.N. zakwestionowała zasadność decyzji organu I instancji z dnia 14 kwietnia 2004 r. oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 9 lutego 2004 r., nr "[...]". W uzasadnieniu argumentowała, że w czasie, gdy wystąpiła z wnioskiem o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, dzieci zamieszkiwały razem z nią, a dzień , w którym pracownik socjalny przeprowadzał z nią wywiad, był dniem rozprawy sądowej, na którą nie poszła, ponieważ miała pęknięte dwa żebra. Odwołująca się podniosła, że wszystkie wyroki, jakie zapadły w sprawie rozwodowej w 2000 r. były nieprawomocne i w związku z tym nie miały mocy prawnej. W grudniu 2000 r. zwróciła się do Sądu o uregulowanie widzeń z dziećmi, ponieważ teściowie uniemożliwiali jej kontakty z dziećmi. W tej sytuacji Sąd Rodzinny postanowił, że dzieci mogą przebywać u niej 3 dni w tygodniu. Ponadto odwołująca się twierdzi, że w lipcu 2001 r. pracownik pomocy społecznej nie przeprowadzał z nią wywiadu, gdyż w tym czasie przebywała w szpitalu. Podała nadto, że pieniądze, otrzymywane w ramach świadczenia, przeznaczała w całości na utrzymanie dzieci, które zabierała do siebie w środy, soboty i niedziele. Uważa, że materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie dawał podstaw do wydania negatywnej dla niej decyzji.
Decyzją z 14 czerwca 2004r. nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., po rozpatrzeniu odwołania J. N. od decyzji z dnia 14 kwietnia 2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), która weszła w życie z dniem l maja 2004 r., gdyż zgodnie z art. 150 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy, tj. ustawy "nowej". Mając na względzie zasadę wyrażoną w 9 kpa Kolegium wskazało unormowania prawne poprzednio i aktualnie obowiązującej ustawy w zakresie meritum niniejszej spawy. Organ odwoławczy uznając, że J.N. w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego nie wychowywała samotnie dzieci wskazał na dowody w postaci opisanego wyżej postanowienia Sądu Okręgowego w E. z 10 listopada 2000 r. oraz wyrok tegoż Sądu z dnia 12 grudnia 2001 r. , w sprawie z powództwa J. N. przeciwko R. N. o rozwód, którym Sąd rozwiązał związek małżeński z winy powódki i powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi obu stronom z tym, że miejsce zamieszkania małoletnich dzieci połączył z miejscem zamieszkiwania pozwanego - R. N. oraz zasądził od powódki alimenty na rzecz dzieci. Ponadto Kolegium stwierdziło, iż wbrew twierdzeniom J. N., znała ona już około 3 grudnia 2000 r. nie tylko treść wyroku Sądu Okręgowego z 10 listopada 2000 r., ale także powzięła wiadomość, że dzieci przebywać będą w miejscu zamieszkania ojca. Z kolei z faktu, na jaki powołała się skarżąca, że w grudniu 2000 r. zwróciła się do sądu o uregulowanie widzeń z dziećmi, wywiedziono, że J.N. nie tylko nie wychowywała samotnie dzieci, ale także miała utrudniony kontakt z nimi. W ocenie organu II instancji fakt przebywania dzieci u ojca od dnia postanowienia Sądu, tj. od dnia 10 listopada 2000 r. potwierdził również on sam w oświadczeniu złożonym w dniu 12 marca 2004 r. Podniesiono nadto, iż z wyjaśnień pedagoga szkolnego szkoły, do której uczęszcza syn skarżącej wynika, że postępami w nauce dziecka interesuje się ojciec i dziadek. W ocenie organu odwoławczego, jeśli już nie w dniu otrzymania decyzji z dnia 10 grudnia 2000 r., to na pewno w czasie, kiedy skarżąca powzięła pewną informację o treści postanowienia Sądu Okręgowego z 10 listopada 2000 r., zobowiązana była poinformować o zmianie sytuacji faktycznej, która miała zasadniczy wpływ na przyznanie jej świadczenia o przyznaniu gwarantowanego zasiłku okresowego. Organ II instancji uznając, że strona nie poinformowała organu o zmianie sytuacji osobistej, która nastąpiła przynajmniej w dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, stwierdził, że pobrane przez J. N. świadczenie jest w świetle art. 6 ust. l pkt 16 powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. świadczeniem nienależnym. Stosownie zaś do art. 106 ust. 5 ustawy pobranie świadczenia nienależnie pobranego jest przesłanką obligatoryjnego uchylenia decyzji na niekorzyść strony.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 14 czerwca 2004 r. J.N. podnosi, że wyroki i postanowienie Sądu Okręgowego w E. nie mają żadnej mocy prawnej, gdyż zostały zaskarżone przez nią w dniu 22 czerwca 2001 r. do Sądu Apelacyjnego w G., który wydał korzystne dla niej rozstrzygnięcie. Również prawnik, u którego zasięgała porady prawnej zapewniał ją, że nieprawomocny wyrok daje jej wszystkie prawa do opieki nad dziećmi, jak i do zasiłku. Skarżąca stwierdziła nadto, iż pracownik socjalny był dobrze poinformowany, że opiekę nad dziećmi mają oboje z mężem, jak również znał jej sytuację mieszkaniową i wiedział, że ma trudności z wejściem do lokalu teściów. Skarżąca twierdzi także, że jej matka podczas wywiadu środowiskowego poinformowała pracownika socjalnego o jej pobycie w szpitalu, oraz że dzieci przebywają i z nią i z ojcem, ale nikt więcej na wywiad nie przyszedł, a ona otrzymała pozytywną decyzję w sprawie zasiłku gwarantowanego. Ponadto J.N. podała, że jest osobą chorą pozostającą od dzieciństwa pod stałą opieką lekarską, a mimo to nikt ją nie poinformował, że miała prawo otrzymać rentę, zamiast gwarantowanego zasiłku okresowego. Do skargi załączyła m.in. kartę informacyjną wystawioną 6 lipca 2001 r., przez Szpital Wojewódzki w E., z której wynika, że przebywała w szpitalu od 2 lipca 2001 r. do 6 lipca 2001 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenia skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, Kolegium podkreśliło, że na wynik rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie nie ma wpływu rozstrzygnięcie Sądu w sprawie rozwodowej, natomiast znaczenie dla sprawy mają orzeczenia Sądu dotyczące powierzenia władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom oraz połączenie przez Sąd miejsca zamieszkania małoletnich dzieci z miejscem zamieszkania ojca, a także obciążenie, powódki alimentami na rzecz dzieci. Wskazując nadto, że przez osobę samotnie wychowująca dziecko rozumiano na gruncie ustawy o pomocy społecznej osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, Kolegium stwierdziło, że taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie. Świadczy o tym, zdaniem organu, wiele dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a nadto taki stan faktyczny potwierdza sama skarżąca, jak również R. N. w oświadczeniu złożonym do akt sprawy w dniu 20 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270). Zgodnie natomiast z art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozpatrując sprawę we wskazanych granicach obowiązany jest zbadać z urzędu, czy wydana decyzja nie narusza prawa i została oparta na obowiązujących przepisach prawnych. Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie niniejszej, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w toku kontroli legalności aktów podjętych w postępowaniu administracyjnym naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Z analizy akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, wynika, że w dniu 25 maja 2004 r. J. N. doręczone zostały dwie decyzje: II decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z 9 lutego 2004 r. o uchyleniu zaskarżonej przez stronę decyzji Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej w E. z 2 kwietnia 2002 r. i przekazaniu sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania, 21 decyzja Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej w E. z l kwietnia 2004 r., wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzekająca o uchyleniu własnej decyzji z 12 grudnia 2000 r. przyznającej J. N. gwarantowany zasiłek okresowy oraz własnej decyzji zmieniającej z dnia 10 lipca 2001 r. Z zestawienia tych dwóch decyzji wynika, iż organ I instancji rozstrzygnął ponownie w sprawie gwarantowanego zasiłku okresowego, przed doręczeniem decyzji kasatoryjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego, czyli przed wprowadzeniem tej decyzji do obrotu prawnego. Stosownie zaś do treści art. 110 kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W tym przypadku, kodeks nie stanowi inaczej. Dopóki zatem decyzja organu II instancji nie została doręczona J. N. nie posiadała ona przymiotu decyzji ostatecznej i nie nadawała się do wykonania. Stąd też organ I instancji wydając decyzję w przedmiocie gwarantowanego zasiłku okresowego jeszcze przed wprowadzeniem do obrotu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lutego 2004 r., wydanej na podstawie art. 138 § 2 kpa, uniemożliwił stronie aktywny udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, pozbawiając ją np. prawa do składania wniosków dowodowych, ustosunkowania się do dowodów zebranych w tym postępowaniu oraz zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że twierdzenia organu I instancji co do złożenia oświadczenia przez dziadków dzieci na okoliczność ich zamieszkiwania z ojcem, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, gdyż akta administracyjne nie zawierają takiego oświadczenia. Natomiast oświadczenie R. N. z dnia 7 stycznia 2002 r. o treści: "Dzieci zostały mi przyznane sądownie od listopada 2000 r. Zamieszkują ze mną i rodzicami...", nie może być odczytywane w ten sposób, że od dnia następnego po wydaniu orzeczenia przez Sąd (10 listopada 2000 r.) dzieci faktycznie zamieszkiwały z ojcem pozostając pod jego opieką. Oświadczenie R. N. powinno zostać uzupełnione w zakresie od kiedy faktycznie dzieci zamieszkały z nim. Na konieczność dokładnego wyjaśnienia tej kwestii wskazywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. w opisanej powyżej decyzji kasatoryjnej z dnia 9 lutego 2004 r. trafnie podnosząc, że "kwestia ta ma kapitalne znaczenie w niniejszej sprawie. Od tego bowiem zależy ustalenie, czy świadczenie było nienależne, a jeśli tak, to od jakiego momentu można za takie je uznać". Jednak w zaskarżonej decyzji z dnia 14 czerwca 2004 r. Kolegium zmieniło swoje stanowisko w tym zakresie i oparło się przede wszystkim na orzeczeniach Sądu Okręgowego w E. nie biorąc pod uwagę, że do czasu ich uprawomocnienia się sytuacja w rodzinie skarżącej mogła przedstawiać się w sposób odmienny niż to ustalił Sąd. Użyte przez Kolegium sformułowanie, że "około 3 grudnia 2000 r. skarżąca znała nie tylko treść wyroku Sądu Okręgowego w E. z 10 listopada 2000 r , ale także powzięła wiadomości o tym, że dzieci przebywać będą w miejscu zamieszkania ojca", wskazuje, że organ nie ma całkowitej pewności co do daty powzięcia takiej wiadomości. Ponadto Kolegium wskazując na podnoszony przez skarżącą fakt zwrócenia się w grudniu 2000 r. do sądu o uregulowanie widzeń z dziećmi, utrudnianych przez dziadków, wywiodło, jedynie, że już w grudniu 2000 r. dzieci zamieszkiwały w miejscu zamieszkania ojca, nie wskazując jednak kiedy konkretnie skarżąca wystąpiła z takim wnioskiem. W decyzji organu II instancji powołano się także na informację pedagoga szkolnego, że postępami w nauce syna A. interesuje się ojciec dziecka i dziadek pomijając milczeniem fakt, podnoszony w decyzji kasatoryjnej, że informacja ta pochodzi z 2 stycznia 2002 r., a więc z okresu kiedy skarżąca już nie pobierała gwarantowanego zasiłku okresowego, a z jej treści nie wynika od kiedy opisana sytuacja ma miejsce. Kolegium podkreśliło także, że fakt przebywania dzieci u ojca od dnia wydania postanowienia przez Sąd, tj. od 10 listopada 2000 r. potwierdził on sam w oświadczeniu złożonym w dniu 12 marca 2004 r., jednak w materiale dowodowym przedłożonym Sądowi takiego oświadczenia nie ma. Natomiast w odpowiedzi na skargę Kolegium powołuje się już na inne złożone do akt oświadczenie R. N. z dnia 20 lipca 2004 r. Wbrew twierdzeniom organu II instancji z treści tego oświadczenia nie wynika, od kiedy faktycznie dzieci zamieszkały z ojcem.
W ocenie Sądu, skoro decyzja, na mocy której przyznano J. N. gwarantowany zasiłek okresowy, została uchylona w całości, to organy orzekające w przedmiocie uchylenia tej decyzji obowiązane były wykazać w sposób bezsporny, że otrzymane przez skarżącą świadczenie było świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawowym (uzyskanym na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach) nie przysługującym skarżącej przez cały okres jego pobierania. Jest to istotna kwestia, albowiem od ustaleń poczynionych w tym zakresie, zależy czy skarżąca będzie zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia, a jeśli tak to czy w całości czy tylko w części. W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie uzasadniły w sposób nie budzący wątpliwości, że pobrane przez J. N. świadczenie było świadczeniem nienależnym.
W warunkach niniejszej sprawy organy badając czy skarżąca spełniała przewidzianą w art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej przesłankę samotnego wychowywania dzieci powinny były mieć na uwadze, że według definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w art. 2a ust. l pkt la ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (obowiązującej w dniu przyznania J. N. świadczenia) za osobę taką uznawana była "osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli otrzymuje alimenty". Dlatego też wykazania wymagało jakie okoliczności znane były organowi przyznającemu skarżącej świadczenie, a jakie dane J.N. zataiła przed organem pomocy społecznej. Stąd też wskazać należało, jakimi przesłankami kierował się organ uznając skarżącą za osobę samotnie wychowującą dziecko i przyznając jej z tego tytułu świadczenie. Należy przy tym zauważyć, że pracownik socjalny w wywiadach środowiskowych przeprowadzonych l grudnia 2000 r. i 10 lipca 2001 r. dokonując oceny sytuacji J. N. w pkt VIII zatytułowanym: "Ocena sytuacji osoby/rodziny, wnioski pracownika socjalnego" podał: "Pomimo konfliktu, z rozmowy przeprowadzonej z klientką wynika, że zarówno ojciec biologiczny jak i teściowie interesują się losem dzieci, zabierają je na soboty i niedziele do siebie", a we wnioskach pracownik uznał, że klientka będzie objęta pomocą w formie gwarantowanego zasiłku okresowego. Organ pomocy społecznej powinien się do tej kwestii ustosunkować, albowiem ma ona znaczenie w aspekcie nienależnie pobranego świadczenia, którym zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 16 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Zważywszy na powyższe, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne przed organami administracji obu instancji wykazało naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym. art.7,77 i 80 kpa. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie uzupełnienie materiału dowodowego, m.in. poprzez przesłuchanie ojca dzieci oraz innych członków rodziny, którym mogła być znana sytuacja rodzinna skarżącej w okresie pobierania przez nią gwarantowanego zasiłku okresowego. Poddanie wszechstronnej analizie pełnego materiału dowodowego pozwoli dopiero na podjęcie trafnej, znajdującej oparcie w obowiązujących przepisach, decyzji administracyjnej.
Z tych wszystkich przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji oraz z mocy art. 152 ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI