II SA/OL 485/23

II SA/Ol 485/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-09-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 2, ust.  2d, ust. 3, art. 64, art,. 104 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adw. P. G. wynagrodzenie w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększonej o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 4 stycznia 2023 r., sprostowaną postanowieniem z 15 lutego 2023 r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił zwolnienia K. J. (dalej jako: "skarżąca") z opłat za pobyt córki M. J. w Domu Pomocy Społecznej (dalej: "DPS") w kwocie 42.648,68 zł za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na zawartą ze skarżącą umowę i aneksy do niej, którymi skarżąca zobowiązała się do zapłaty powyższej kwoty. Ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest pod stałą opieką lekarza rodzinnego, specjalistów neurologa, rehabilitanta medycznego, endokrynologa. Nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Źródłem utrzymania skarżącej jest renta rodzinna w wysokości miesięcznej 1.744,72 zł. Do 10 października 2022 r. skarżąca uzyskiwała również wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.648,00 zł. Deklarowane wydatki miesięczne to: energia elektryczna - 74,74 zł, gaz - 85,00zł, wydatki na leczenie
i zakup leków - 100,00zł, woda - 27,22 zł, podatek od nieruchomości - 17,50 zł, telefon
z ratą za aparat 282,97 zł, paliwo - 300,00zł, opał 541,67 zł, ubezpieczenie samochodu - 49,75 zł. Uwzględniono też, że skarżąca spłaca zadłużenie zaciągnięte u rodziny
w związku z przeprowadzonym zabiegiem usunięcia żylaków, koszt 6.984,00 zł. Organ
I instancji zaznaczył, że w związku z utratą z dniem 10 października 2022 r. zatrudnienia skarżąca nie jest zobowiązana od tego miesiąca do odpłatności za pobyt córki w DPS. Mając powyższe na uwadze, organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała szczególnie uzasadnionych okoliczności przemawiających za zwolnieniem z opłat
w całości. Podniósł, że decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia
z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wydana na podstawie art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), ma charakter uznaniowy. Zważono, że po podpisaniu umowy i aneksów do niej, pomimo uznania zobowiązania, skarżąca nie dokonała żadnej wpłaty z tytułu zastępczo ponoszonych przez gminę opłat. Nie uiszczała opłat, mimo iż jej sytuacja materialna do dnia 10 października 2022 r. była znacznie korzystniejsza w związku z dwoma źródłami dochodu, tj. renty rodzinnej oraz wynagrodzenia za pracę. Organ I instancji stwierdził, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z powodu wypowiedzenia przez pracownika. Podkreślił, że skarżąca nie jest osobą niepełnosprawną, w związku z tym może podjąć zatrudnienie, aby sytuacja materialna uległa poprawie. Zauważył też, że skarżąca została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o rentę po zmarłym mężu dla córki. Do chwili obecnej nie wykonała jednak w tym kierunku żadnych działań. Wyższy dochód córki zwiększyłby jej dochód, a co za tym idzie jej odpłatność za pobyt w DPS, natomiast zmniejszył odpłatność skarżącej, jako jedynej zobowiązanej oraz odpłatność gminy.
W odwołaniu skarżąca opisała sytuację rodziny od momentu umieszczenia córki
w DPS w 2018 r. Wymieniła postępowania w sprawie ubezwłasnowolnienia córki. Podała, że od 2011 r. do 2020 r. posiadała stopień niepełnosprawności. Płacili z mężem za pobyt córki 51,91 zł. W sierpniu 2020 r. mąż zmarł. Zakwestionowała odpłatność ustaloną córce. Podała, że decyzją z 2021 r. została zwolniona z opłat. W 2022 r. została wezwana do podpisania aneksu do umowy w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności – pobierania renty rodzinnej. Usłyszała, że ma podpisać aneks do umowy i pisać o zwolnienie z opłat. Były przy tym różne sugestie, zapewnienia i manipulacje. Oświadczyła, że z uwagi na stan zdrowia planowała zwolnić się z pracy i żyć z renty rodzinnej. Obecnie jest to jej jedyne źródło dochodu. Podniosła, że nie ma z czego zwracać naliczonej przez GOPS kwoty. Zarzuciła, że wyliczenia zawarte w umowie i aneksach nie zgadzają się z faktycznymi dochodami, które miała. Z uwagi na przebieg zatrudnienia nie może liczyć na godną emeryturę, bo większość życia zajmowała się dziećmi. Nie jest w stanie oddać połowy renty córce, co zmniejszy koszty gminy. Podkreśliła, że obecnie żyje na skraju nędzy, bo wszystkie poprzednie dochody poszły na spłatę długów i bieżące opłaty.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 6 kwietnia 2023 r. nr SKO.81.354.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 64 u.p.s. Wskazało, że na podstawie tego przepisu organ właściwy do rozpatrzenia wniosku jest uprawniony, a nie zobowiązany do jego uwzględnienia,
w oparciu o dokonaną ocenę wystąpienia w danej sprawie szczególnych, uzasadnionych okoliczności przyznania ulgi. Kolegium przyjęło, że organ I instancji prawidłowo uznał,
że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaszły przesłanki umożliwiające zwolnienie skarżącej z odpłatności za pobyt córki w DPS. W ocenie Kolegium wydatki na opłaty za mieszkanie, na zakup leków oraz na spłatę zadłużenia należą do normalnych wydatków gospodarstwa domowego i nie uzasadniają uznania pozostawania przez wnioskodawczynię w szczególnej sytuacji. Obecna sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, lecz nie na tyle wyjątkowa, aby zwolnić ją chociażby częściowo z opłaty za pobyt córki w DPS. Należy mieć przy tym na uwadze, że po zawarciu umowy z 16 września 2021 r., zmienionej aneksem nr 1 oraz aneksem nr 2, skarżąca nie dokonała żadnej wpłaty z tytułu kosztów ponoszonych zastępczo przez gminę, pomimo że sytuacja materialna była znacznie korzystniejsza w związku z dwoma źródłami dochodu, tj. rentą rodzinną oraz wynagrodzeniem za pracę. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z powodu wypowiedzenia przez skarżącą. Pogorszenie się sytuacji materialnej skarżącej nie jest więc wynikiem zdarzeń niezależnych od jej woli. Ponadto skarżąca nie wykazała, aby
z przyczyn zdrowotnych nie mogła podjąć zatrudnienia. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, wykluczającym podjęcie zatrudnienia. W związku
z tym może podjąć w przyszłości zatrudnienie, tak aby sytuacja materialna uległa poprawie. Ponadto skarżąca została poinformowana, iż uprawnioną do części rodzinnej po zmarłym mężu jest również córka, co zmniejszyłoby odpłatność skarżącej. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że obowiązek rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu jej członka w domu pomocy społecznej nie może być - w sposób nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach - przerzucany na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Olsztynie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. Uzasadniła, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy dopuścili się wielu nieprawidłowości. Podniosła, że w lipcu 2020 została zwolniona z opłat z powodu śmierci męża i nie płaciła za pobyt córki w DPS. Teraz ma wszystko spłacać, mając tylko rentę rodzinną.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem z 20 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu
z decyzji organu I instancji z 24 września 2021 r. na okoliczność zwolnienia jej
z odpłatności za pobyt córki w DPS w całości, tj. w kwocie 51,91 zł od 01 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz w kwocie 650,91 zł miesięcznie w okresie od 01 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r.
Pismem z 30 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów na okoliczności rozwiązania przez skarżącą umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy i aktualnej wysokości renty rodzinnej. Podniósł, że obecnie skarżąca jest osobą bezrobotną i poszukuje nowego zatrudnienia. Skarżąca regularnie odwiedza córkę i dostarcza jej niezbędnych rzeczy.
Na rozprawie 26 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. Podał, że skarżąca jest osobą samotną, posiada jedno źródło dochodu, dlatego spłata zadłużenia w takiej wysokości jest bardzo utrudniona, a nawet w chwili obecnej niemożliwa. Skarżąca była zatrudniona, jednak do rezygnacji z pracy zmusiła ją panującą w zakładzie pracy atmosfera. Dodał, że skarżąca poszukuje pracy, ale jest to bardzo utrudnione z uwagi na to, że mieszka ona w małej miejscowości i nie posiada własnego środka transportu. Odwiedza córkę. Adwokat wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ponieważ nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Ustawa o pomocy społecznej określa zasady, zakres i formy wsparcia obywateli w celu umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). W myśl. Art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb
i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma
i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Stosownie do art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
Art. 54 ust. 1 u.s.p. wskazuje, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować
w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie zaś z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi zaś, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt
w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s. gmina ma obowiązek pokrywać koszty pobytu w DPS w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Jeżeli osoby zobowiązane do ponoszenia opłat nie wywiązują się z ustalonej względem nich odpłatności, gmina wnosi opłaty za nich zastępczo., Potwierdza to treść art. 61 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu
w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Na zasadzie tych przepisów gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu uiszczonych zastępczo należności. Wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Stosownie do art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Przytoczone przepisy, jak wyjaśnia się w literaturze przedmiotu, wyrażają zasadę pomocniczości i odpłatności pomocy społecznej. Unormowania te nawiązują do obowiązków wynikających z więzów rodzinnych oraz podkreślają konieczność udzielania wsparcia przez osoby najbliższe. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie sądów administracyjnych niesporne jest, że decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Przepisy tego artykułu podają przykładowe przesłanki zwolnienia z odpłatności. Jednym z powodów zastosowania zwolnienia z opłat może być niewątpliwie sytuacja materialna zobowiązanego. Przy czym równie istotne dla oceny wniosków w sprawie zwolnień są względy moralne i elementarne poczucie sprawiedliwości, a także kierowanie się przez organ zasadą słuszności (por. Sierpowska Iwona. Pomoc Społeczna. Komentarz do art. 64, wyd. VI, opubl. WKP 2023, dostępny w bazie LEX). Podkreśla się w piśmiennictwie, że stosowanie przepisów
o zwalnianiu z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wymaga uwzględnienia różnych zasad i wartości, a także rozstrzygania konfliktów pomiędzy przeciwstawnymi interesami. W przypadku złożenia wniosku organ ocenia, czy wystąpiły szczególne okoliczności związane z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny, w tym cele i zasady udzielania pomocy społecznej oraz ograniczoność środków publicznych, które muszą wystarczyć dla wielu potrzebujących.
Na podstawie art. 64 u.p.s., którego interpretacja powinna uwzględniać zasady i cele pomocy społecznej, a także charakter poszczególnych świadczeń, wnioskować należy, że w sytuacji powoływania się przez stronę na trudną sytuację finansową, podstawę zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej może stanowić jedynie zdarzenie losowe, którego wystąpienie uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania zobowiązanego.
Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy, Sąd uznał, że organy orzekające prawidłowo wyważyły postępowanie skarżącej, zasadnie odmawiając zwolnienia jej z zaległych opłat, które zostały już uiszczone zastępczo przez gminę i których zwrotu gmina może żądać od skarżącej. Nie pozbawia to skarżącej prawa do wnioskowania o zastosowanie ulgi wynikającej z art. 104 ust. 4 u.p.s. Na obecnym etapie istotnym jest, że z powodu utraty zatrudnienia skarżąca od października 2022 r. została zwolniona z ponoszenia opłat bieżących za pobyt córki w DPS. Nie musi zatem obecnie uiszczać opłat. Istotnym też jest, że skarżąca zobowiązała się w drodze umowy regulować opłaty w ustalonej wysokości, kiedy miała dwa źródła dochodu, a mimo tego za wskazany okres, tj. od 1 stycznia 2021 r. do 30 września 2022 r. nie uiściła żadnej kwoty z tytułu pobytu córki w DPS i nie wyjaśniła dlaczego zaniechała w ogóle tego obowiązku. Nie usprawiedliwiła w tym względzie swojego postępowania. Z akt sprawy wynika, że w okresie, za który ustalono odpłatność skarżąca otrzymywała wynagrodzenie w granicach od 2136,03 zł do nawet 4032,52 zł netto i dodatkowo rentę rodzinną najpierw w wysokości 1449,25 zł, a następnie 1744,72 zł. Łączny dochód wynosił odpowiednio od 3585,28 do 5541,09 zł. Na podstawie pozyskanych od pracodawcy i z ZUS danych, organ I instancji ustalił skarżącej do zapłaty kwoty stanowiące różnicę pomiędzy ustalonym miesięcznym dochodem a kryterium dochodowym na osobę samotnie gospodarującą, wynoszącym 2 328 zł. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego (3 x 776 zł = 2328 zł ustalone osobie samotnie gospodarującej – art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Prawodawca uznał, że suma ta stanowi minimum socjalne, które zabezpieczy potrzeby bytowe jednoosobowej rodziny, obciążonej obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. Zobowiązania cywilnoprawne co do zasady nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi i nie mogą uzasadniać zwolnienia z odpłatności. Zasadnie w związku z tym organy orzekające podnosiły, że skarżąca w okresie, za który domaga się zwolnienia, posiadała możliwości płatnicze, a mimo to nie wywiązywała się z ustalonego zobowiązania, choćby w części. W takiej sytuacji zwolnienie skarżącej z zaległych należności, byłoby po prostu nieuzasadnione, tym bardziej, że skarżąca nie usprawiedliwiła braku uiszczania odpłatności, nie podała dlaczego nie wywiązywała się z umowy. W realiach niniejszej sprawy uwzględnić trzeba, że to skarżąca najpierw zataiła przed organem istotne informacje na temat sytuacji dochodowej, a potem zignorowała zupełnie zawartą umowę. Należności ciążące na skarżącej musiała pokryć zastępczo gmina, a tym samym inni obywatele, z których podatków pochodzą środki na wydatki publiczne. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że skarżąca sama zwolniła się z pracy. W odwołaniu podnosiła, że było to działanie przez nią zaplanowane. Przedłożone na etapie postępowania sądowego pismo skarżącej, adresowane do pracodawcy, w którym opisuje wrogie nastawienie współpracowników do niej, nie dowodzi, że pracodawca dopuścił się zaniechań i że zwolnienie się skarżącej z pracy nastąpiło z winy pracodawcy. Skarżąca sama pozbawiła się źródła dochodu, poza tym jej stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia. Skarżąca sama przyznaje, że szuka zatrudnienia. Nie sposób więc wykluczyć obecnie możliwości spłaty zaległego zobowiązania.
Prawdą jest, że decyzją z 24 września 2021 r. organ I instancji zwolnił skarżącą
z odpłatności, m.in. za okres mieszczący się w przedziale określonym w zaskarżonej decyzji, ale nie można pomijać, że w czasie wydania tej decyzji organ nie miał wiedzy, że skarżąca posiada dwa źródła dochodu. Skarżąca zataiła istotną informację, że prócz wynagrodzenia otrzymuje rentę rodzinną. Po wyjściu na jaw tej okoliczności, organ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 24 września 2021 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika bezspornie, że decyzją z 23 września 2022 r. (k. 423) organ I instancji uchylił powyższą decyzję i odmówił zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt córki w DPS za okres od 1 października 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. Decyzja wydana
w trybie wznowienia postępowania doręczona została skarżącej 3 października 2022 r. (k. 421 – potwierdzenie odbioru) i skarżąca jej nie zaskarżyła. Tym samym na obecnym etapie obowiązuje decyzja odmawiająca zwolnienia i skarżąca niesłusznie powołuje się na decyzję, która została prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego.
Odnośnie do ustalonych w drodze umowy kwot odpłatności, skarżąca niezasadnie na obecnym etapie podważa prawidłowość ustalonych zobowiązań. Skarżąca podpisała umowę i aneksy, i przez dwa lata nie negowała ustalonego zobowiązania. Gdyby skarżąca odmówiła podpisania umowy albo się z niej wycofała, organ I instancji zobowiązany byłby ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji. Stanowi o tym art. 61 ust. 2d u.p.s. W przypadku wydania takiej decyzji i jej zaskarżenia do sądu administracyjnego możliwa byłaby kontrola jej legalności. Poza kognicją sądów administracyjnych jest natomiast kontrola umów.
W zawartej umowie z 16 września 2021 r. wskazano na możliwość jej zmiany. Wynika
z niej też, że ewentualne spory strony umowy poddały rozstrzygnięciu sądu powszechnego. Jeżeli więc skarżąca nie zgadzała się z zawartą umową, to należało ją zmienić. Jeżeli skarżąca uważała, że zaistniały wady oświadczenia woli przy zawieraniu umowy, to mogła wystąpić o jej unieważnienie do sądu powszechnego. Na obecnym etapie umowa obowiązuje i wiąże strony.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach zastępstwa procesowego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt. SK 85/22, OTK-A 2023/41. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że niezależnie od tego, czy pomoc prawna jest udzielana z urzędu, czy z wyboru, przysługiwać powinno takie samo wynagrodzenie, o czym rozstrzygnięto w pkt 2. wyroku.