II SA/Ol 481/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie Komisarza Wyborczego odrzucające wniosek o referendum gminne z powodu niewystarczającej liczby prawidłowych podpisów mieszkańców.
Skarżący kwestionował postanowienie Komisarza Wyborczego o odrzuceniu wniosku o referendum gminne w sprawie odwołania Burmistrza, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących weryfikacji podpisów mieszkańców. Sąd uznał jednak, że Komisarz Wyborczy prawidłowo odrzucił wniosek z powodu zebrania niewystarczającej liczby podpisów spełniających wymogi formalne, w tym zgodności adresu zamieszkania z rejestrem wyborców.
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie Komisarza Wyborczego w Elblągu, które odrzuciło wniosek mieszkańców Miasta Bartoszyce o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza przed upływem kadencji. Główną przyczyną odrzucenia wniosku było stwierdzenie niedającego się usunąć uchybienia polegającego na zebraniu niewystarczającej liczby prawidłowo złożonych podpisów. Skarżący zarzucał organowi błędną, zbyt formalistyczną wykładnię przepisów ustawy o referendum lokalnym, w szczególności w zakresie oceny prawidłowości podpisów, wadliwości danych PESEL, nazwiska, imienia i adresu, a także niezgodność z definicją stałego zamieszkania z Kodeksu wyborczego. Sąd administracyjny, opierając się na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2017 r. (II OPS 2/17), uznał, że wymogi dotyczące danych na karcie poparcia, w tym adres zamieszkania, muszą być spełnione i zgodne z rejestrem wyborców. Sąd stwierdził, że Komisarz Wyborczy prawidłowo zweryfikował podpisy i odrzucił wniosek z powodu braku wymaganej liczby prawidłowych podpisów, oddalając tym samym skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, adres zamieszkania podany na karcie poparcia musi być zgodny z adresem widniejącym w rejestrze wyborców, a Komisarz Wyborczy jest uprawniony do weryfikacji tej zgodności.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA II OPS 2/17, zgodnie z którą dane na karcie poparcia, w tym adres, muszą być kompletne i zgodne z rejestrem wyborców, który potwierdza prawo wybierania. Niezgodność adresu z rejestrem stanowi niedające się usunąć uchybienie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (20)
Główne
u.o.ref.lok. art. 14 § 1 i ust. 4
Ustawa o referendum lokalnym
u.o.ref.lok. art. 22 § 4
Ustawa o referendum lokalnym
Pomocnicze
u.o.ref.lok. art. 13 § 1 i ust. 3
Ustawa o referendum lokalnym
u.o.ref.lok. art. 3
Ustawa o referendum lokalnym
u.o.ref.lok. art. 4 § pkt 1
Ustawa o referendum lokalnym
k.w. art. 5 § pkt 9
Kodeks wyborczy
k.w. art. 18 § § 5
Kodeks wyborczy
k.w. art. 10 § § 2
Kodeks wyborczy
k.w. art. 20 § § 1
Kodeks wyborczy
k.w. art. 20-22
Kodeks wyborczy
Konst. art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konst. art. 170
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.u.s.a. art. 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 25
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Adres zamieszkania podany na karcie poparcia musi być zgodny z rejestrem wyborców. Weryfikacja danych osobowych na karcie poparcia nie stanowi nadmiernego formalizmu. Niewystarczająca liczba prawidłowo złożonych podpisów uzasadnia odrzucenie wniosku o referendum.
Odrzucone argumenty
Zbyt formalistyczne podejście do oceny prawidłowości podpisów. Błędna wykładnia art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym w związku z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego. Naruszenie art. 22 ust. 4 w zw. z art. 24 ustawy o referendum lokalnym poprzez niewłaściwe zastosowanie. Bezpodstawne ograniczenie prawa do decydowania w drodze referendum.
Godne uwagi sformułowania
nie można przyjmować, że obowiązek zawarcia na karcie poparcia dla referendum wszystkich danych stanowi nadmierny i zbyteczny formalizm adres zamieszkania osoby wyrażającej poparcie dla inicjatywy referendalnej musi być zatem zgodny z adresem widniejącym w rejestrze wyborczym nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały
Skład orzekający
Bogusław Jażdżyk
przewodniczący sprawozdawca
Katarzyna Matczak
sędzia
Grzegorz Klimek
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja wymogów formalnych wniosku o referendum lokalne, w szczególności w zakresie weryfikacji podpisów i zgodności danych z rejestrem wyborców."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej procedury inicjatywy referendalnej i może być stosowane analogicznie w innych sprawach wymagających weryfikacji danych identyfikacyjnych w rejestrach publicznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa obywatelskiego do inicjatywy referendalnej i precyzyjnych wymogów formalnych, które mogą decydować o jego realizacji. Interpretacja przepisów dotyczących podpisów i rejestru wyborców jest istotna dla zrozumienia mechanizmów demokracji lokalnej.
“Czy drobne błędy w adresie mogą pogrzebać referendum? Sąd wyjaśnia wymogi formalne dla inicjatywy obywatelskiej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 481/23 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2023-07-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-05-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/ Grzegorz Klimek Katarzyna Matczak Symbol z opisem 6267 Referendum lokalne Hasła tematyczne Referenda Kodeks wyborczy Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2000 nr 88 poz 985 art. 13 ust. 1 i ust. 3, art. 14 ust. 1 i ust. 4, art. 22 ust. 4 Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi G. P. B. – pełnomocnika Inicjatora Referendum na postanowienie Komisarza Wyborczego w E. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców Miasta B. o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta B. przed upływem kadencji oddala skargę. Uzasadnienie Postanowieniem nr 131/2023 Komisarza Wyborczego w Elblągu I z 4 maja 2023 r. odrzucono wniosek mieszkańców Miasta Bartoszyce o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta Bartoszyce przed upływem kadencji, złożony Komisarzowi Wyborczemu w Elblągu I w dniu 4 kwietnia 2023 r. przez G. B. - Pełnomocnika Inicjatora Referendum z powodu stwierdzenia niedającego się usunąć uchybienia wniosku, polegającego na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum. Pismem z 19 maja 2023 r. G. B. - Pełnomocnik Inicjatora Referendum (dalej jako: "skarżąca") wywiodła skargę na wskazane postanowienie Komisarza Wyborczego, wnosząc o jego uchylenie. Zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu skrajnie formalistycznego podejścia w ocenie prawidłowości złożonych podpisów i w konsekwencji uznanie 196 podpisów na kartach poparcia za złożone wadliwie, z uwagi na wady dotyczące numeru PESEL, wady w zakresie wadliwego podania nazwiska, imienia oraz wady dotyczące adresu, - art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym w związku z art. 5 pkt 9 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy i art. 3 ustawy o referendum lokalnym poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie adres zamieszkania, który to adres jest adresem z rejestru wyborczego, podczas gdy przepis ten nie wskazuje na powyższe, a art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego definiuje stałe zamieszkanie jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu, nie odsyłając do rejestru wyborców, zaś art. 3 ustawy o referendum lokalnym stanowi, że w referendum mają prawo brać udział osoby stale zamieszkujące na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, które to naruszenie skutkowało uznaniem za wadliwe 131 podpisów przedłożonych Komisarzowi Wyborczemu, - art. 22 ust. 4 w zw. z art. 24 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta Bartoszyce przed upływem kadencji, mimo zebrania i przedłożenia przez Inicjatora referendum wymaganej liczby podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia tego referendum, - art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym w zw. z art. 2, art. 7 oraz art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezpodstawne ograniczenie możliwości korzystania przez członków wspólnoty samorządowej tworzonej przez mieszkańców Miasta Bartoszyce z prawa do decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty. W uzasadnieniu skargi m.in. podniesiono, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sadu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, że wpis danych osobowych do wykazu poparcia jest wadliwy wtedy, gdy z podanego imienia, nazwiska i adresu zamieszkania jednoznacznie wynika, że nie dotyczy on wyborcy oznaczonego numerem PESEL podanym w wykazie poparcia. Podkreślono także, że adres zamieszkania, o którym mowa w art. 14 ust. 4 ustawy powinien być adresem zdefiniowanym poprzez normę prawną z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego, czyli adresem, gdzie wyborca udzielający poparcia inicjatywie referendalnej zamieszkuje w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu, a nie adresem wynikającym z rejestru wyborców, do którego wpis następuje na podstawie art. 18 § 8 Kodeksu wyborczego, czy też art. 20 § 1 tej ustawy. Prowadzi to w ocenie strony skarżącej do konstatacji, że nieuprawnionym jest wnioskowanie Komisarza Wyborczego, że adres zamieszkania wskazany w art. 14 ust. 4 ustawy jest adresem tożsamym z adresem faktycznie ujętym w rejestrze wyborców. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniesiono, że analiza normatywna postanowień art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym prowadzi do wniosku, że ustawodawca, w procedurze realizacji uprawnienia do poparcia wniosku o przeprowadzenie referendum, przewidział, że wszystkie określone w tym przepisie dane osobowe powinny być jasno i czytelnie podane, ponieważ służą do identyfikacji osób popierających wniosek i ułatwiają weryfikację tego poparcia. Czynnikiem wyróżniającym, wynikającym z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego, jest konieczność podania adresu. W ocenie organu z przepisów wynika, że ilekroć mowa jest o adresie zamieszkania należy przez to rozumieć adres, pod którym dana osoba faktycznie stale zamieszkuje i pod tym adresem ujęta jest w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałym obwodzie glosowania zgodnie z adresem zameldowania na pobyt stały albo adresem stałego zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 259 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie Komisarza Wyborczego nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Nr 131/2023 Komisarza Wyborczego w Elblągu I z 4 maja 2023 r., którym postanowiono odrzucić wniosek mieszkańców Miasta Bartoszyce o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta Bartoszyce przed upływem kadencji, z powodu stwierdzenia, niedającego się usunąć uchybienia wniosku, polegającego na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie, którym odrzucono wniosek inicjatora referendum o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta zostało podjęte na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741 ze zm.), zgodnie z którym Komisarz wyborczy odrzuca wniosek o przeprowadzenie referendum, w którym stwierdził niedające się usunąć uchybienia, a także, jeśli inicjator referendum nie wywiązał się z obowiązków wskazanych w art. 13 ust. 1 i 3. Postanowienie o odrzuceniu wniosku przekazuje się niezwłocznie inicjatorowi referendum lub jego pełnomocnikowi. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym inicjatorowi referendum służy skarga na powyższe postanowienie do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia, przy czym - co należy podkreślić - stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym w zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1277 i 2418 oraz z 2023 r. poz. 497), z wyjątkiem art. 37e, art. 37f, art. 103aa oraz art. 103ba. Nadmienić należy również, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, Inicjator Referendum zbiera podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego w terminie 60 dni od dnia powiadomienia o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum gminnego. Natomiast stosownie do art. 14 ust. 4 tej ustawy mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania, numer ewidencyjny PESEL i datę udzielenia poparcia. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Wycofanie udzielonego poparcia jest bezskuteczne. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że inicjatywę przeprowadzenia referendum gminnego nie poparła podpisami wymagana liczba mieszkańców z powodu stwierdzenia niedającego się usunąć uchybienia wniosku, polegającego na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum. W ocenie skarżącego część z tych podpisów zakwestionowana została w sposób wadliwy. Wskazano na zbyt rygorystyczną ocenę zebranych podpisów i odrzucenie niektórych podpisów, mimo że osoby podpisujące się na listach za referendum, faktycznie zamieszkiwały we wskazanych przez siebie miejscach. W ocenie strony skarżącej nieuprawnionym jest wnioskowanie Komisarza Wyborczego, że adres zamieszkania wskazany w art. 14 ust. 4 ustawy jest adresem tożsamym z adresem faktycznie ujętym w rejestrze wyborców. Niewątpliwie ustawodawca wymaga (wspomniany art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym), aby mieszkaniec popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podał oprócz imienia i nazwiska również adres zamieszkania. Definicję pojęcia "stałe zamieszkiwanie" wprowadza przepis definicyjny art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego, który rozumie przez to pojęcie zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu. Definicja ta nie różni się znacznie od pojęcia miejsca zamieszkania osoby fizycznej występującego w art. 25 Kodeksu cywilnego - jest to miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Czynnikiem wyróżniającym, wynikającym z art. 5 pkt 9 Kodeksu wyborczego, jest konieczność podania adresu. Kodeks wyborczy nie wiąże stałego zamieszkiwania z zameldowaniem na potrzeby określenia praw wyborczych. Przynależność do wspólnoty samorządowej powstaje ex lege z chwilą zamieszkania na terenie określonej jednostki samorządu terytorialnego, bez względu na dopełnienie obowiązku meldunkowego. Instytucja zameldowania ma bowiem charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy. Nie można utożsamiać miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania na pobyt stały, gdyż z czynnością zameldowania nie wiąże się nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków (por. K. Wlaźlak: Wybrane aspekty wyborów samorządowych w orzecznictwie sądów administracyjnych, ZNSA 2012, nr 3, s. 77; K. Skotnicki: Zasada powszechności w prawie wyborczym. Zagadnienia teorii i praktyki, Łódź 2000, s. 22-24). W tym miejscu zwrócić należy uwagę na kluczową uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2017 r. II OPS 2/17 (dostępna w CBOSA) w tezie której stwierdzono, że poparcie przez mieszkańca jednostki samorządu terytorialnego wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego wymaga złożenia na karcie poparcia wszystkich danych wymienionych w art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, potwierdzonych własnoręcznym podpisem. W uchwale tej podniesiono, że przy weryfikacji podpisów pod wnioskiem mieszkańców o przeprowadzenie referendum nie jest konieczne sięganie do danych zawartych w ewidencji ludności, ale wystarczy oparcie się na rejestrze wyborców. Oba rejestry (wyborców i ludności) - prowadzone obecnie w formie informatycznej - są ze sobą sprzężone w taki sposób, że określone dane osobowe (identyfikacyjne, meldunkowe) z ewidencji ludności są automatycznie przekazywane do rejestru wyborców. W zakresie istotnym dla wyznaczenia kręgu osób stale zamieszkujących na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego (zameldowanych na pobyt stały) rejestr wyborców w pełni odzwierciedla zatem dane wynikające z ewidencji ludności. Ponadto za zasadnością odniesienia się przy weryfikacji poparcia inicjatywy referendalnej do danych wynikających z rejestru wyborców przemawia również funkcja i cel tego rejestru. Rejestr ten ma bowiem służyć celom wyborczym, czyli ma potwierdzać posiadanie czynnego i biernego prawa wyborczego. Miarodajne dla ustalenia, czy dana osoba dysponuje prawem wyborczym do organu stanowiącego gminy (a w tym prawem do poparcia inicjatywy referendalnej), są dane wynikające z rejestru wyborców. Zgodnie z art. 18 § 5 Kodeksu wyborczego rejestr wyborców potwierdza prawo wybierania, a zatem to w oparciu o dane wynikające z tego właśnie rejestru (a nie z ewidencji ludności) zasadne jest dokonanie weryfikacji podpisów poparcia mieszkańców uprawnionych do wybierania rady gminy, złożonych pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum lokalnego. Sprawdzenie podpisów poparcia inicjatywy referendalnej na podstawie danych z ewidencji ludności mogłoby bowiem prowadzić do uwzględnienia poparcia osób, które - mimo że posiadają odpowiedni wiek i stale zamieszkują na terenie danej gminy - to w myśl art. 10 § 2 Kodeksu wyborczego nie legitymują się w rzeczywistości prawem wybierania (czynnym prawem wyborczym). W referendum lokalnym mają prawo brać udział osoby stale zamieszkujące na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, posiadające czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego tej jednostki (art. 3 ustawa o referendum lokalnym). Należy zauważyć, że przepis art. 3 ustawy o referendum lokalnym odnosi się do całej procedury referendalnej, tzn. zarówno do jej wstępnego etapu związanego ze skutecznym zainicjowaniem referendum, jak też do etapu właściwego, związanego z podjęciem przez członka wspólnoty samorządowej określonej decyzji, czyli wyrażeniem własnej woli w sprawie będącej przedmiotem przeprowadzonego referendum. W takim przypadku o skutecznym podjęciu inicjatywy referendalnej w gminie decydować mogą wyłącznie osoby stale zamieszkujące na terenie tej gminy i legitymujące się czynnym prawem wyborczym, co potwierdza rejestr wyborców (por. wyrok WSA w Gdańsku z 1 sierpnia 2013 r., III SA/Gd 525/13, LEX nr 1415479). Co istotne, jak stwierdzono w przywołanej uchwale, skoro wymogi wniosku określa art. 14 ustawy o referendum lokalnym stanowiący, że podpis ma zostać złożony na karcie poparcia wniosku i ma potwierdzać enumeratywnie wymienione dane osobowe, również na tej karcie umieszczone, a także ma zostać opatrzony datą, to nie sposób przyjąć za prawidłową takiej interpretacji wskazanych przepisów, która prowadzi do konstatacji, że wniosek spełnia wymogi ustawy nawet wówczas, gdy karty poparcia nie zawierają wszystkich elementów enumeratywnie wymienionych w art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym. Szczególnie, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu zamieszczenie tych danych jest obligatoryjne, o czym świadczy przyjęty przez ustawodawcę nakazujący zwrot normatywny: "mieszkaniec (...) podaje na karcie (...)". Mieszkaniec popierający wniosek musi podać na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL i właśnie te dane potwierdza własnoręcznym podpisem. Tym samym podpis, o którym mowa w art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym, nie może oznaczać jedynie podpisu sensu stricto, lecz ma charakter uwierzytelniający podane dane. Rozróżnienie podpisu i danych osobowych podpisującego dotyczy sfery językowej i nie można mu zatem przypisać decydującego znaczenia w zakresie wykładni pojęcia "prawidłowo złożony podpis". Oba elementy są ze sobą powiązane i w świetle art. 14 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym podpis sensu stricto nie egzystuje samodzielnie, ma być złożony pod podanymi danymi osobowymi. Sam podpis nie zawsze pozwala na zidentyfikowanie podpisującego, a często nie wystarczy podanie imienia i nazwiska. Tym samym dla organu weryfikującego poparcie wniosku o przeprowadzenie referendum równorzędne znaczenie mają zarówno podpis, jak i inne ustawowo określone "dane osobowe identyfikujące określoną osobę" (por. wyrok NSA z 20 marca 2012 r., II OSK 281/12, LEX nr 1164538). Wymienione dane powinny więc być dokładne i kompletne oraz muszą być aktualne i prawdziwe, gdyż służą do identyfikowania osób popierających wniosek i w ten sposób ułatwiają weryfikację danych pozwalających na stwierdzenie, czy osoba popierająca posiada czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego jednostki. Wszystkie dane są zatem jednakowo ważne. W żadnym razie dane te nie mogą być uszczuplone i jakiekolwiek odstępstwo od tego w procesie interpretacji i stosowania nie jest dopuszczalne. Nie można przyjmować, że obowiązek zawarcia na karcie poparcia dla referendum wszystkich danych stanowi nadmierny i zbyteczny formalizm. Wręcz przeciwnie, relatywizacja w procesie interpretacji i stosowania zakresu ustawowych danych osobowych mieszkańców popierających wniosek o przeprowadzenie referendum może prowadzić w procesie ich weryfikacji do arbitralności, a w konsekwencji do naruszenia prawa do udziału w referendum oraz zasady równości wszystkich wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Precyzyjne podanie adresu zamieszkania jest zatem konieczne ze względu na potrzebę ustalenia, czy poparcia udzieliła osoba, która zamieszkuje stale na obszarze gminy i legitymuje się czynnym prawem wyborczym do organu stanowiącego. Ponadto ważna jest też data udzielania poparcia, która pozwoli ocenić, czy osoba popierająca rzeczywiście przebywała na obszarze gminy w chwili udzielania poparcia (vide: wskazana uchwała NSA z 11 grudnia 2017 r., II OPS 2/17). Niewątpliwie zatem wszystkie wymogi wniosku wskazane w art. 14 ustawy o referendum lokalnym - w tym adres zamieszkania - są tak samo ważne. Ponadto istotny dla wyznaczenia kręgu osób stale zamieszkujących na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego jest rejestr wyborców. Adres zamieszkania osoby wyrażającej poparcie dla inicjatywy referendalnej musi być zatem zgodny z adresem widniejącym w rejestrze wyborczym. Komisarz Wyborczy nie jest zaś organem uprawnionym do weryfikowania w niniejszym postępowaniu poprawności danych zawartych w rejestrze wyborczym. Jego postępowanie w istocie sprowadza się do zweryfikowania kwestii formalnych związanych ze sprawdzeniem danych zawartych na karcie poparcia z tym rejestrem. Wobec powyższego nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej dotyczącym naruszenia art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym w związku z art. 5 pkt 9 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy i art. 3 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym poprzez błędną wykładnię polegającą przyjęciu, że mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie adres zamieszkania, który to adres jest adresem z rejestru wyborczego. Prawidłowo bowiem zweryfikowano, że adresy wskazanych osób nie były zgodne z adresami ujawnionymi w rejestrze wyborców. Wskazać przy tym należy, że orzeczenia, na które powołała się w skardze skarżąca zostały wydane przed podjęciem przywołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2017 r. II OPS 2/17, którą Sąd jest związany. Natomiast jeśli chodzi o powołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2020 r. II OSK 3923/19 to trzeba mieć na uwadze, że zapadł on na tle zupełnie innego stanu faktycznego, gdzie rozpatrywano sprawę wygaśnięcia mandatu radnego z uwagi na niezamieszkiwanie przez niego w miejscu zamieszkania na terenie gminy, do której rady gminy został wybrany. W wyborach do organu stanowiącego obowiązuje wymóg stałego zamieszkania na obszarze jednostki samorządu terytorialnego, w której dana osoba kandyduje, a następnie - w przypadku nabycia i objęcia mandatu - sprawuje mandat (cenzus domicylu). Dodatkowo wskazać należy, że w opisywanej sprawie ustalono w toku postępowania, że osoba sprawująca mandat nie zamieszkiwała w podanej miejscowości, pomimo, że rejestr wyborców potwierdzał zamieszkiwanie w tej miejscowości. W przywołanym wyroku mamy więc do czynienia z odmienną sytuacją oraz z inną konstrukcją prawna, która nie przystaje do rozpoznawanej sprawy i co za tym idzie nie można jej skutecznie odnosić do niej. Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym poprzez błędną wykładnię polegającą na - w ocenie skarżącej - przyjęciu skrajnie formalistycznego podejścia w ocenie prawidłowości złożonych podpisów i w konsekwencji uznanie 196 podpisów na kartach poparcia za złożone wadliwie, z uwagi na wady dotyczące numeru PESEL, wady w zakresie wadliwego podania nazwiska, imienia oraz wady dotyczące adresu. Wszystkie podane dane muszą być bowiem prawidłowe, a w opisanej wyżej uchwale NSA wyrażono pogląd, że nie można przyjmować, że obowiązek zawarcia na karcie poparcia dla referendum wszystkich danych stanowi nadmierny i zbyteczny formalizm. Dodatkowo nadmienić należy, że kwestie nieprawidłowości w rejestrze wyborców, w tym wpisanie lub odmowa wpisania do rejestru wyborców, skreślenie rejestru wyborców, reklamacja na nieprawidłowości w rejestrze wyborców, uregulowane zostały w odrębnej procedurze w przepisach art. 20-22 Kodeksu wyborczego. Przykładowo stosownie do art. 20 § 1 Kodeksu wyborczego decyzję o wpisaniu lub o odmowie wpisania do rejestru wyborców osoby, o której mowa w art. 19, wydaje wójt, w terminie 5 dni od dnia wniesienia wniosku. Decyzję o odmowie wpisania do rejestru wyborców, wraz z uzasadnieniem, niezwłocznie doręcza się wnioskodawcy. W ocenie Sądu Komisarz Wyborczy prawidłowo odrzucił wniosek mieszkańców Gminy Gietrzwałd o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Wójta Gminy Gietrzwałd przed upływem kadencji, z powodu stwierdzenia niedającego się usunąć uchybienia wniosku, polegającego na zebraniu niewystarczającej liczby prawidłowo złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum. Tym samym bezpodstawne są zarzuty naruszenia art. 22 ust. 4 w zw. z art. 24 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Burmistrza Miasta Bartoszyce przed upływem kadencji, mimo zebrania i przedłożenia przez Inicjatora referendum wymaganej liczby podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia tego referendum. Niewątpliwie w świetle poczynionych ustaleń stwierdzić należy, że nie zebrano wymagającej liczby prawidłowo złożonych podpisów pod rzeczonym wnioskiem. Wobec zaprezentowanych ustaleń finalnie pozbawiony podstaw jest również zarzut naruszenia art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym w zw. z art. 2, art. 7 oraz art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezpodstawne ograniczenie możliwości korzystania przez członków wspólnoty samorządowej tworzonej przez mieszkańców Miasta Bartoszyce z prawa do decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty. W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI