II SA/OL 458/25

II SA/Ol 458/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Osipuk
Grzegorz Klimek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.119 pkt 2, art.145 par.1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.64 par.2, art.145 par.1 pkt 5, art.151 par.1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przedłużeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 marca 2025 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. (dalej jako: organ I instancji) przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024r., poz. 323 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) w związku z art. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023 r., poz. 2768, dalej jako: ustawa o szczególnych rozwiązaniach) oraz rozporządzeniem Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 2023r. poz. 1340), uchylono ostateczną decyzję własną z 25 stycznia 2024 r. (zmieniającą z urzędu decyzję wcześniejszą) w przedmiocie przedłużenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że decyzją z 30 maja 2022 r. przyznano G. T. (dalej jako: strona lub skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem – K. T. , na okres do 31 marca 2023 r. Decyzja ta była zmieniana kolejnymi decyzjami organu pierwszej instancji z 20 stycznia 2023 r., z 19 maja 2023 r. oraz decyzją z 25 stycznia 2024 r., wydaną w oparciu o ustawę o szczególnych rozwiązaniach. Wyjaśniono, że okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był przedłużany na podstawie orzeczenia z 8 marca 2022 r., w związku z wprowadzaniem kolejnych przedłużeń ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności. Podano, że w dniu 24 października 2024 r strona dostarczyła nowe orzeczenie o niepełnosprawności męża z 14 czerwca 2023 r., ustalające stopień niepełnosprawności znaczny na stałe. Orzeczenie to stało się prawomocne w dniu 14 lipca 2023 r. Podano, że w związku z wydaniem nowego orzeczenia o niepełnosprawności decyzja z 19 maja 2023 r. wygasła z mocy prawa z chwilą nabycia waloru ostateczności przez nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności tj.: z dniem 14 lipca 2023 r. Natomiast decyzja z 25 stycznia 2024 r. o przedłużeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r. w ogóle nie powinna zostać wydana, albowiem brak było ku temu przesłanek wskazanych w art. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Podano, że postanowieniem z 11 marca 2025 r. organ wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przedłużenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ustalił, że zakwestionowana decyzja w ogóle nie powinna była zostać wydana, a jako, że wydana została z urzędu - należy ją wyeliminować z obrotu prawnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazano, że wydanie dla męża strony nowego orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, o czym strona nie poinformowała organ, jest nową okolicznością faktyczną, istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi. Zatem przedłużenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z urzędu, w oparciu o ustawę o szczególnych rozwiązaniach, nie powinno mieć miejsca.
Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Podała, że po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności z 14 czerwca 2023 r. kontaktowała się telefonicznie z GOPS, ale uzyskała informację, że skoro orzeczenie zostało przyznane na stałe, to nie musi nic składać.
Decyzją z 3 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był przedłużany przez organ pierwszej instancji na podstawie tego orzeczenia o niepełnosprawności w związku z wprowadzaniem kolejnych przedłużeń ważności orzeczeń o niepełnosprawności. Podano, że decyzją z 19 maja 2023 r. przedłużono okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r.o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.); przy czym w sentencji tej decyzji wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża strony. Następnie, stosownie przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach, decyzją z 25 stycznia 2024 r. organ pierwszej instancji przedłużył ważność orzeczenia o niepełnosprawności męża strony oraz prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r. Przy czym także w sentencji tej decyzji organ wskazał, że przedłuża ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. W ocenie Kolegium strona miała albo co najmniej powinna mieć świadomość, że należy poinformować organ pomocy społecznej o wydaniu orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 14 czerwca 2023 r., zaliczającego męża strony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W ocenie Kolegium z dniem 14 lipca 2023 r., tj. dniem w którym ww. orzeczenie o niepełnosprawności stało się ostateczne, wygasła z mocy prawa decyzja z 19 maja 2023 r., a tym samym nie było podstaw prawnych do wydania decyzji z 24 stycznia 2024 r.. W związku z tym Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji zasadnie wyeliminował z obiegu prawnego tę decyzję, ponieważ na dzień jej wydania nie posiadał wiedzy o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności wobec męża strony.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 8 i 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady podejmowania decyzji z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz zasady czuwania, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz dopuszczenie dowodu z dokumentów dla wykazania stanu zdrowia skarżącej i jej męża, oraz łącznego rozpoznania przedmiotowej skargi ze skargą na decyzję Kolegium z 3 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu skargi podała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i niezrozumiała. Wyjaśniła, że nie miała świadomości co do konieczności poinformowania organu o wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności na stałe. Podała, że świadczenie przyjmowała w dobrej wierze, gdyż jej mąż jest osobą trwale niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wątpliwości co do świadczenia nie miał także organ, który je wypłacał. Podniosła, że uchylenie decyzji będzie skutkować koniecznością zwrotu świadczenia, a gdyby była należycie informowana przez organ, to nie znalazłaby się w takiej sytuacji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, a strona w zakreślonym terminie nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja uchylająca decyzję o przedłużeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.
Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Zatem decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. powinna zawierać rozstrzygnięcie składające się z dwóch elementów, z których jeden - eliminuje z obrotu prawnego dotychczasową decyzję (uchyla), drugi zaś - ponownie rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Celem wznowionego w sprawie postępowania jest bowiem nie tylko ustalenie, czy postępowanie zakończone wydaniem decyzji w trybie zwykłym było dotknięte wadami i w jakim zakresie ewentualne wadliwości tego postępowania mają wpływ na byt prawny decyzji, ale także - w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji - doprowadzenie do uchylenia weryfikowanej decyzji i wydania w jej miejsce nowej i rozstrzygającej o istocie sprawy decyzji.
W niniejszej sprawie podstawą wznowienia postępowania było "wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał tę decyzję", a więc przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że uchylenie ostatecznej decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., obwarowane jest łącznym wystąpieniem trzech przesłanek. Po pierwsze, ujawnione istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub dowody są nowe; drugą przesłanką jest wymóg istnienia "nowych okoliczności faktycznych" i "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej, zaś trzecią przesłanką jest to, że "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. np. wyroki NSA: z 5 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2176/21, z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 63/19, z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1961/15, dostępne w CBOSA; M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2024).
Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie pojawiła się nowa okoliczność, nieznana organowi a istniejąca w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Skarżąca uzyskała bowiem orzeczenie o niepełnosprawności męża z 14 czerwca 2023 r., zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie ulega także wątpliwości, że skarżąca winna poinformować organ o tym fakcie. Jak bowiem wskazano we wcześniej wydanej decyzji z 19 maja 2023 r. - zarówno w jej rozstrzygnięciu, jak i w uzasadnieniu - zachowuje ona swoją ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Można wprawdzie mieć wątpliwości, czy skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności bezzwłocznego przedłożenia organowi nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Należy mieć bowiem na uwadze fakt, że beneficjentami świadczeń społecznych są na ogół osoby, które nie zawsze rozumieją używane przez organ wyrażenia prawnicze, a tym samym kierowane do nich pouczenia winny w sposób jasny i wyraźny informować nie tylko o przysługujących im uprawnieniach, ale także ciążących na nich obowiązkach. Jednakże okoliczność ta miałaby znaczenie, gdyby skarga dotyczyła decyzji o ustaleniu lub zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, a przedmiotowa sprawa tej kwestii nie dotyczy.
Natomiast w niniejszej sprawie należy podkreślić, że organ uchylając decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie nie wydał nowej decyzji. Zatem organ nie rozstrzygnął o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy u.ś.r., przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych, czyli także z uwzględnieniem orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej z 14 czerwca 2023 r. Należy przy tym wyjaśnić, że wprawdzie uchylona przez organy decyzja została wydana w szczególnym trybie, a mianowicie na podstawie art. 1 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, ale w ocenie Sądu regulacje prawne przyjęte w związku z epidemią Covid nie mogą działać na niekorzyść skarżącej, zwłaszcza że miały one ułatwiać, a nie utrudniać załatwianie określonych spraw w czasie epidemii. Nie ulega bowiem wątpliwości, że gdyby w odniesieniu do skarżącej nie były wydawane z urzędu decyzje przedłużające jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to po zakończeniu okresu objętego decyzją Kolegium z 30 maja 2022 r. skarżąca ubiegłaby się o przyznanie jej świadczenia na kolejny okres, przedkładając całą wymaganą przez organ dokumentację. W związku z tym, skoro pojawiła się nowa okoliczność, nieznana organowi w dniu wydania decyzji, to obowiązkiem organu było podjęcie rozstrzygnięcia z jej uwzględnieniem. Skoro zaś organ dysponowałby orzeczeniem o niepełnoprawności męża skarżącej z 14 czerwca 2023 r. w dacie wydania kwestionowanej decyzji, to nie musiałby podejmować decyzji w oparciu o przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Wprawdzie decyzje wydawane w trybie ustawy o szczególnych rozwiązaniach, w przeciwieństwie do decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie wymagały wniosku strony, gdyż były wydawane z urzędu. W związku z tym brak złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne uniemożliwiałby organowi wydanie decyzji w przedmiocie przyznania tego świadczenia. Należy jednak zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się pismo skarżącej z 19 maja 2023 r. (a zatem sprzed zmiany przepisów z dniem 1 stycznia 2024 r.), w którym wnioskuje "o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z ustawą kowidową", które niewątpliwie jest wnioskiem o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od tego, jak został sformułowany. Jak bowiem wskazano wyżej, skarżąca nie może ponosić ujemnych konsekwencji związanych z regulacjami szczególnymi, a ponadto jej wniosek nie musi spełniać wszystkich wymogów formalnych, gdyż zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. to na organie ciąży obowiązek wezwania wnioskodawcy do jego uzupełnienia, jeśli takich wymogów nie spełnia. Wprawdzie wniosek ten został złożony na niespełna miesiąc przed wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności z 14 czerwca 2023 r., ale gdyby był procedowany w zwykłym trybie, to organ musiałby wezwać skarżącą do jego uzupełnienia poprzez dołączenie aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, wyznaczając stosowny termin, a tym samym skarżąca byłaby w stanie przedłożyć to orzeczenie przed ostatecznym zakończeniem postępowania. Skoro zatem zaistniały podstawy do uchylenia kwestionowanej decyzji, gdyż spełniona została przesłanka określona w art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., to organ nie może ograniczyć się wyłącznie do uchylenia decyzji wydanej w trybie ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Organ musi bowiem jednocześnie rozstrzygnąć o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wskazanego wniosku, z uwzględnieniem wszystkich wskazanych wyżej okoliczności. Jak wspomniano bowiem wyżej postępowanie wznowione nie ogranicza się wyłącznie do oceny wpływu przyczyny wznowienia na prawidłowość wydanej wcześniej decyzji ostatecznej. Decyzja o uchyleniu decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) musi być połączona z rozstrzygnięciem o istocie sprawy. Istotą wznowienia postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest bowiem powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego.
W związku z powyższym organ ponownie rozpozna sprawę, mając na względzie powyższe wskazania Sądu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.