II SA/Ol 458/22

II SA/Ol 458/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odsetek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania A. B. (skarżący) od decyzji z dnia 18 listopada 2021 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Ornety przez Zastępcę Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ornecie (organ I instancji) w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 27 214.12 zł oraz odmowy umorzenia odsetek w wysokości 571.65 zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 24 maja 2021 r. A. B. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ornecie o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna K. B. W uzasadnieniu powołał się na stan zdrowia oraz brak możliwości podjęcia pracy w pełnym wymiarze godzin. Wskazał m. in na przebycie covid 19 oraz problemy oddechowe i krążeniowe. Podkreślił również, że jest w trakcie rozszerzonych badań lekarskich, gdyż wykryto u niego przebyty zawał oraz ustalania stopnia niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. organ I instancji ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 27 214.12 zł. oraz odsetek, które na dzień wydania decyzji wynoszą 571.65 zł. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy prawa i wskazał, iż umorzenie należności winno mieć miejsce wówczas, gdy istnieją podstawy do twierdzenia, że jednorazowa spłata należności przewyższy możliwości finansowe rodziny lub spowoduje, iż rodzina nie będzie w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie dochody przekraczają zaś wydatki ponoszone przez rodzinę wnioskodawcy. Dalej organ podkreślił, że przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez minimum 7 lat. Z dokumentów zaś znajdujących się w ośrodku wynika natomiast, że postępowanie egzekucyjne co do alimentów bieżących wobec K. B. zostało umorzone na podstawie art 825 pkt 1 k.p.c., a egzekucja świadczeń była bezskuteczna. Organ wskazał także, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją uznaniową, a umorzenie długu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, zwłaszcza w okolicznościach niezależnych od dłużnika, spowodowanych czynnikami obiektywnymi. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu bowiem przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci osoby zobowiązanej do alimentacji i przenoszenia ich na wszystkich podatników. Trudna sytuacja rodzinna i materialna dłużnika nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, gdyż art. 30 ust. 3 ustawy nie przewiduje by okoliczności te same w sobie, z pominięciem rzeczywistej sytuacji dłużnika alimentacyjnego stanowiły oderwaną przesłankę umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem organu, takie działanie byłoby niezgodne z ustawą o pomocy osobom uprawionym do alimentów, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia ich odpowiedzialności. Organ zwrócił uwagę, iż środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne a obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych. W dalszej części podkreślono, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Konieczność zaś spłaty zadłużenia jest konsekwencją wieloletniego niewywiązywania się przez wnioskodawcę z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego syna. Organ zauważył też, iż wnioskodawca, pomimo powoływania się na zły stan zdrowia nie przedstawił orzeczenia o niepełnosprawności lub chociażby dokumentu potwierdzającego złożenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych bądź Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności odpowiedniego wniosku. W ocenie organu, wnioskodawca nie utracił możliwości zarobkowania, a obecne schorzenia nie czynią wnioskodawcy osobą niezdolną do pracy. Nadto organ zaznaczył, że zadłużenie alimentacyjne powstało kiedy wnioskodawca był zdrowy i w sile wieku. Pominięcie tych okoliczności byłoby premiowaniem postawy wnioskodawcy. W uzasadnieniu decyzji wskazano również, iż trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się wnioskodawca jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie funduszu alimentacyjnego następuje tylko gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodów podlegających egzekucji. Na koniec organ wskazał, również, iż sama okoliczność przejścia covid 19 nie jest podstawą do umorzenia należności. Podkreślono także, iż jakkolwiek wnioskodawca powołuje się na swoją trudną sytuację materialną to od 2016 r. nie korzysta z pomocy MOPS w Ornecie. Nie ma też nikogo na utrzymaniu, gdyż od wielu lat prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił rażące naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na całkowitym pominięciu jego sytuacji zdrowotnej i materialnej, w tym przebytego zawału serca, kontynuacji leczenia psychiatrycznego z powodu nerwicy lękowej oraz pomięciu okoliczności, że jest on osobą niezdolną do pracy. W ocenie skarżącego dłużnik alimentacyjny jest odgórnie "skreślony" i wg stanowiska organu nie może korzystać ze swoich uprawnień, pomimo że te przysługują mu z mocy prawa. Podkreślił, iż w jego przypadku powstanie zadłużenia alimentacyjnego było wynikiem sytuacji życiowej w jakiej się znalazł, a nie efektem uporczywego uchylania się od łożenia świadczeń alimentacyjnych.
We wskazanej na wstępie decyzji z 13 kwietnia 2022 r. Kolegium wskazało, że zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877, dalej: ustawa o pomocy) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodowa i rodzinną. Zastosowany w konstrukcji tego przepisu zwrot "może" oznacza, iż orzekanie na tej podstawie odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 211/16, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Jak wskazuje orzecznictwo nie ma bowiem żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Kolegium podniosło, że w sprawie nie występują żadne wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Przede wszystkim zauważyć należy, iż jakkolwiek skarżący uzyskuje niewielkie dochody to jednak jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...] na stanowisku dekarz i posiada stałe źródło utrzymania. Z akt sprawy wynika, że prowadzi też jedynie jednoosobowe gospodarstwo domowe i w związku z tym na swoim utrzymaniu nie ma żadnych innych osób, co powoduje, iż spłata zadłużenia nie będzie odbywać się kosztem innych członków rodziny. Skarżący nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności w stopniu znacznym bądź umiarkowanym ani nie posiada też orzeczenia o niezdolności do pracy. Podkreślić należy, iż toku postępowania organ I instancji pismem z dnia 13 października 2021 r. zwrócił się do skarżącego o dostarczenie dokumentów potwierdzających aktualny stan zdrowia oraz innych dokumentów mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przedłożona organowi dokumentacja medyczna nie potwierdza jednak stanowiska skarżącego o niezdolności do pracy, niemożności pracy w pełnym wymiarze czasu, czy też jak zauważył organ I instancji co najmniej wystąpienia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Z kolei znajdująca się w aktach sprawy Informacja dla Lekarza Kierującego/POZ z dnia 26 października 2021 r., wystawiona przez lek. psychiatrę J. A. wskazuje jedynie na występowanie u wnioskodawcy poczucia pogorszenia stanu psychiatrycznego, przy czym jak zaznaczono symptomatyka lękowo-subdepresyjna neurotyczna ma łagodne nasilenie, stan psychiczny jest stabilny, bez objawów psychotycznych, suicydalnych i depresyjnych, endogennych. Z przedłożonej informacji wynika, że wnioskodawca nie wymaga leczenia w poradni specjalistycznej - psychiatrycznej. Z tego względu, w ocenie Kolegium brak jest podstaw do przyjęcia, iż sytuacja zdrowotna skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych jest szczególna. Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium podkreśliło, iż okoliczności występujące w niniejszej sprawie związane ze stanem zdrowia czy też warunkami bytowymi nie czynią sytuacji wnioskodawcy wyjątkową, wyróżniającą go na tle innych dłużników alimentacyjnych. W tej sytuacji prymat interesu strony nad interesem publicznym nie został obiektywnie wykazany.
W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżący zarzucił jej błąd w ustaleniach faktycznych będący podstawą rozstrzygnięcia poprzez:
przedwczesne ustalenie, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna i wyjątkowa i nie istnieją podstawy do stwierdzenia, że jednorazowa spłata należności przewyższy możliwości finansowe A. B. i spowoduje, że nie będzie on w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych, w sytuacji, gdy w chwili obecnej A. B. utracił w całości swoje dochody (na skutek rozwiązania umowy o pracę) i pozostaje bez środków do życia,
nieuwzględnienie, iż A. B. jest osobą chorą po przebytym zawale, leczony w poradni psychiatrycznej z powodu nerwicy lękowej i tym samym jego zdolność do pozyskania nowego zatrudnienia jest znacząco utrudniona,
ustalenie, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników, podczas gdy sytuacja A. B. jest wyjątkowa z tego względu, że on z uwagi na ciężkie problemy zdrowotne jest osobą ograniczoną na rynku pracy i tym samym jego stopień produktywności jest mniej wydajny niż u osoby zdrowej, co przedkłada się na możliwości zarobkowe,
• ustalenie, że skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie mającą nikogo na utrzymaniu, co miałoby przedłożyć się na lepszą sytuację osobistą i rodzinną, podczas gdy organ I i II instancji nie sprawdził, czy na rynku pracy wnioskującego są oferty pracy dla osób z jego schorzeniami i jakie mógłby uzyskiwać dochody oraz jakie wydatki ponosi w ramach codziennej egzystencji,
W uzasadnieniu skargi podniósł, że iż jego sytuacja osobista, rodzinna, a przede wszystkim finansowa ma charakter wyjątkowy. W chwili obecnej pozostaje bez środków do życia. Jego stosunek pracy ustał i brak możliwości pozyskania nowego miejsca zatrudnienia. Z uwagi na rozpoznane i utrzymujące się problemy zdrowotne, jak również przebyty zawał serca jest osobą, wobec której na rynku pracy brak jest stanowisk pracy w wykonywanym przez niego zawodzie. Szczególne okoliczności, w jakich się znalazł powinno uzasadniać, że powstanie zadłużenia alimentacyjnego nie powstało z jego winy, lecz na skutek okoliczności przez niego niezależnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiło Kolegium.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji Kolegium utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy umorzenia odsetek. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy o pomocy. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Wydanie decyzji na podstawie powołanego przepisu oparte jest na uznaniu administracyjnym. Organ ma możliwość dokonania wyboru w kwestii rozstrzygnięcia, co oznacza, że może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń, odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia, czy to pozytywnego, czy negatywnego, organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z uwzględnieniem reguł procesowych określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej i obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.
Wskazać w związku z tym trzeba, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy dostrzega się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20; z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20; z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19; z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3150/18; z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 346/19; z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19; z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2149/18, CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przywołane poglądy orzecznicze czyniąc je swoimi.
Przenosząc powyższe rozważania uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona odmowa umorzenia należności powstałych z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach rozpoznawanej sprawy w pełni uzasadniona bowiem organy prawidłowo zweryfikowały w stanie faktycznym sprawy, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy.
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową, rodziną i zdrowotną wnioskodawcy.
Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji trafnie wywiodły, że skarżący nie ma orzeczonego stopnia o niepełnosprawności, zdiagnozowano u niego przebyty covid 19 oraz ogólne pogorszenie stanu zdrowia. Znajdująca się w aktach sprawy Informacja dla Lekarza Kierującego/POZ z dnia 26 października 2021 r., wystawiona przez lek. psychiatrę wskazuje jedynie na występowanie u wnioskodawcy poczucia pogorszenia stanu psychiatrycznego, przy czym jak zaznaczono symptomatyka lękowo-subdepresyjna neurotyczna ma łagodne nasilenie, stan psychiczny jest stabilny, bez objawów psychotycznych, suicydalnych i depresyjnych, endogennych. Z przedłożonej informacji wynika, że wnioskodawca nie wymaga leczenia w poradni specjalistycznej – psychiatrycznej. Zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna nie potwierdza zatem stanowiska skarżącego o niezdolności do pracy czy też niemożności pracy w pełnym wymiarze czasu. Zasadnie zatem wskazały organy, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż sytuacja zdrowotna skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych jest szczególna
Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i w związku z tym na swoim utrzymaniu nie ma żadnych innych osób, jest w wieku aktywności zawodowej i ma możliwość podjęcia zatrudnienia na rynku pracy. W dacie orzekania przez organy administracji skarżący był zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...] na stanowisku pomocnik dekarza i posiadał stałe źródło utrzymania. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że z dniem 28 kwietnia 2022 r. skarżący rozwiązał z dotychczasowym pracodawcą stosunek pracy za porozumieniem stron, a decyzją Starosty z 16 maja 2022 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Odnosząc się do argumentów skargi, że stosunek pracy skarżącego ustał i brak jest możliwości pozyskania nowego miejsca pracy, przede wszystkim Sąd zauważa, że stosunek pracy skarżącego ustał za jego zgodą (v: świadectwo pracy z 28 kwietnia 2022 r., k. 20 akt sądowych). Natomiast twierdzenie o braku możliwości znalezienia zatrudnienia tym bardziej budzi wątpliwości, że – co jest faktem powszechnie znanym – na przestrzeni ostatnich lat rynek pracy cierpiał na niedobór pracowników, również tych bez żadnego wykształcenia. Nie można pominąć, że dodatkowym atutem z punktu widzenia możliwości znalezienia zatrudnienia jest posiadanie przez skarżącego doświadczenia na stanowisku pomocnik dekarza. Z powyższych względów dokonana przez organy w powyższym zakresie ocena materiału dowodowego jest w pełni słuszna, w żadnym zaś zakresie nie można jej przypisać dowolności, jak wskazuje skarżący. W ocenie Sądu wskazane wyżej okoliczności nie mają charakteru zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych, na które skarżący nie miał wpływu, co więcej, w ocenie Sądu istniały i nadal istnieją realne możliwości zmiany tej sytuacji. W przekonaniu Sądu skarżący może podjąć zatrudnienie i spłacić, o ile nie w całości to choćby częściowo, swój dług alimentacyjny. Raz jeszcze należy podkreślić, że nieuzyskiwanie dochodów lub uzyskiwanie dochodów niskich, nie jest okolicznością wyjątkową, szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA, z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, CBOSA).
W związku z powyższym, zdaniem Sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Ponadto, konieczne jest podkreślenie, że zasadą jest zwrot należności, natomiast instytucje ulg – umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności są odstępstwem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i jako wyjątki mogą mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2611/19; z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19, CBOSA), W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, organy dokonały szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, uwzględniono i przeanalizowano dokumenty przedłożone w trakcie postępowania i mające wpływ na stan sprawy. Organy uwzględniły całokształt sytuacji osobistej, uzyskiwane dochody, stan zdrowia, sytuację życiową skarżącego. Ustalenie stanu faktycznego sprawy, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów postępowania administracyjnego, umożliwiło organom na właściwe zastosowanie prawa materialnego. Sąd nie uznał za konieczne uzupełnienia materiału dowodowego ponad ten zgromadzony w toku postępowania administracyjnego. Organy wydając zaskarżone decyzje pozostały w granicach uznania administracyjnego, które zostało też uzasadnione.
Należy jednocześnie zaakcentować, że umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a temu sprzeciwia się interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 311/19, CBOSA).
Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy. Dłużnik może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.
Sąd w całości podziela argumentację Kolegium zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji. Zadaniem Sądu obecna sytuacja i stan zadłużenia skarżącego nie jest efektem okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc niezależnych od skarżącego, czyli takich, na które skarżący nie miał wpływu. Akta sprawy dowodzą, że skarżący jeszcze do niedawna był aktywny na rynku pracy. Sytuacja skarżącego jest trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa, aby udzielić mu swoistej premii czy nagrody w postaci umorzenia całego długu alimentacyjnego.
A zatem w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo i zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego oraz okoliczności, które są źródłem tej sytuacji, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego.
Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się uchybień na płaszczyźnie naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż postępowanie w sprawie odpowiadało wymogom art. 6, art. 8, art. 11 i art. 80 k.p.a., a skarżący miał możliwość składania w jego toku wniosków dowodowych. Postępowanie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., w którym organ wyjaśnił przesłanki, które zadecydowały o odmowie umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Z tych względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.