II SA/Ol 426/23

II SA/Ol 426/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Elbląga z 13 czerwca 2022 r., [...] i orzekło co do istoty sprawy poprzez przyznanie B.O. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem Z.O. – począwszy od 1 kwietnia 2023 r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 22 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 720/22, wcześniejsza decyzja Kolegium została uchylona, gdyż organ przedwcześnie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią renty rodzinnej, bez uprzedniego pouczenia jej o możliwości zawieszenia wypłaty świadczenia rentowego i wezwania jej do wykazania, że zawiesiła to prawo, a wypłata świadczenia została wstrzymana. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem oceny, czy w przypadku skarżącej istnieją (oprócz pobierania renty) jakiekolwiek inne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), które uniemożliwiłyby przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie dopatrzywszy się innych przesłanek negatywnych, przy jednoczesnym uznaniu, że skarżąca spełnia wszystkie ustawowe przesłanki pozytywne, tzn. jako żona osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia, gdyż obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem męża wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także, że nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, Kolegium umożliwiło skarżącej przedłożenie informacji świadczących o zawieszeniu pobieranej przez nią renty rodzinnej, jednocześnie zapewniając, że w przypadku dostarczenia tych informacji nie będzie innych przeszkód w przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia. W dniu 24 marca 2023 r. skarżąca dostarczyła decyzję ZUS Oddział w Elblągu z dnia 22 marca 2023 r., na mocy której zawieszono jej wypłatę pobieranej renty rodzinnej, począwszy od dnia 1 kwietnia 2023 r. W związku z powyższym organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego dnia, ponieważ od tego momentu przestała występować przesłanka negatywna, uniemożliwiająca wcześniejsze uwzględnienie wniosku.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia wywiodła skarżąca, zarzucając, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 9 czerwca 2022 r. i w tym dniu powinna zostać poinformowana przez organy orzekające o możliwości zawieszenia renty, aby móc uzyskać wnioskowane świadczenie. Wskazała, że niewiedza urzędników doprowadziła do jej kłopotów zdrowotnych i finansowych. Podkreśliła, że należy jej się wyrównanie różnicy między rentą a świadczeniem za okres od złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Ponieważ skarżąca nie kwestionuje zaskarżonej decyzji w zakresie zasadności przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie datę początkową jego przyznania, domagając się ustalenia tego prawa od dnia złożenia wniosku, oceny Sądu w niniejszym postępowaniu wymagała prawidłowość zaskarżonej decyzji w tej części, w której świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało od dnia 1 kwietnia 2023 r. Kolegium przyjęło, że przysługuje ono od tego dnia, gdyż od tego momentu skarżąca nie pobiera już renty rodzinnej, zatem ustała jedyna przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz.1251, dalej: "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wobec tego należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
W wyroku z 18 czerwca 2020 r, sygn. akt I OSK 254/20 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rodzinnej. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia (art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.). Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty rodzinnej, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty rodzinnej. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta/rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do renty rodzinnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym Kolegium prawidłowo rozstrzygnęło, przyznając skarżącej prawo do tego świadczenia.
Należy podkreślić, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych wskazanych świadczeń, w tym renty rodzinnej. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze wskazanego w tym przepisie uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19, CBOSA). Aby dokonać w sposób skuteczny wyboru świadczenia, konieczne jest podjęcie przez wnioskodawcę działań wywołujących określone skutki prawne. Takie działania skarżąca podjęła składając 15 marca 2023 r. wniosek do ZUS Oddział w Elblągu, którego skutkiem było zawieszenie wypłaty renty rodzinnej od 1 kwietnia 2023 r. Prawidłowo zatem Kolegium przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tej właśnie daty.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw prawnych do kompensowania przez organ świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (więc także renty rodzinnej) podkreśla, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością innych świadczeń pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.s.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki: NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, publ. CBOSA).
Stanowisko to powinno być znane skarżącej, ponieważ tutejszy Sąd w wyroku z 22 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 720/22, rozpoznając wcześniejszą skargę, przedstawił ten sam pogląd.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty rodzinnej od miesiąca, w którym strona uzyska decyzję o wstrzymaniu wypłaty tej renty i przedstawi ją organowi. Należy wyjaśnić, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko wtedy, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i renty rodzinnej, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest zawieszenie wypłaty uprzedniego. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany bowiem wyłącznie datą wpływu wniosku, ale jest też uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego uprawnienia (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21,CBOSA). Wskazać należy zatem, że ustalając od kiedy wnioskodawcy przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ stosuje art. 24 ust. 2 u.ś.r., ale dokonując wykładni tego przepisu, należy uwzględnić brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. renty rodzinnej. Dopiero więc od momentu zawieszenia wypłaty renty wnioskowane świadczenie mogło zostać przyznane.
Niezasadnie też skarżąca obciąża organy orzekające zwłoką w przyznaniu świadczenia. Wniosek został rozpoznany przez organ I instancji w czerwcu 2022 r., organ odwoławczy pierwszą decyzję wydał w sierpniu 2022 r., z tym że były to decyzje niekorzystne dla skarżącej. Dopiero na skutek wykładni przepisów dokonanej przez tutejszy Sąd wskazanym wyżej wyrokiem z 22 listopada 2022 r., którym organ odwoławczy z mocy art.153 p.p.s.a. był związany, możliwe stało się uwzględnienie wniosku skarżącej, ale dopiero po podjęciu przez nią działań skutkujących zawieszeniem wypłaty renty rodzinnej. Okoliczność ta znana była skarżącej od chwili doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem i to do niej należała decyzja, kiedy te działania podejmie. Podjęła je w marcu 2023 r., a ich efektem było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 kwietnia 2023 r. prawidłową decyzją Kolegium
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.